CÔ HOẠCH ĐIỂU BÊN SÔNG MÂN - Chương 25: Nghĩa Địa Không Có Mộ Trẻ Con
Ngày mười ba tháng Chạp, Hàn Thiết ra nghĩa địa trấn một mình, không mang theo lính lệ, không nói với ai trong nha môn mình đi đâu. Ông làm một việc…
Nội dung chương
Ngày mười ba tháng Chạp, Hàn Thiết ra nghĩa địa trấn một mình, không mang theo lính lệ, không nói với ai trong nha môn mình đi đâu.
Ông làm một việc không ai giao. Đó là điều ông cứ nghĩ đi nghĩ lại trên đường ra khỏi trấn. Ba mươi năm làm bộ đầu, ông quen nhận lệnh rồi thi hành. Sáng nay không có lệnh nào cả. Chỉ có hai trang sổ chép tay ông đã đưa cho đạo sĩ, một khoản chi mai táng không chứng từ, và một câu hỏi tự ông đặt ra cho mình: nếu đứa trẻ ấy được chôn, nó nằm ở đâu.
Nghĩa địa trấn nằm trên gò đất phía tây, ngoài tầm nước sông dâng. Người giữ nghĩa địa là một ông lão gù, ở trong căn lều ngay cổng, giữ sổ ghi mộ đã mấy chục năm. Thấy bộ đầu tới, ông lão vội đứng dậy, tưởng có việc chôn cất mới của nhà nào.
- Ta tới xem sổ cũ - Hàn Thiết nói. - Tháng mười năm Gia Tĩnh thứ mười tám. Đưa ta cuốn sổ năm ấy.
Ông lão lần vào trong, mang ra một cuốn sổ bọc vải, giấy đã vàng, mép bị mối ăn một góc. Hàn Thiết ngồi xuống chiếc ghế thấp trước lều, mở sổ theo tháng, đọc chậm như đọc hồ sơ án.
Tháng mười năm Gia Tĩnh thứ mười tám, trấn chôn bốn người lớn và hai trẻ con nhà dân.
Người lớn thứ nhất là một bà cụ nhà họ Mã, chết già, mộ ở hàng phía đông, có tên con trai đứng ra lo liệu. Người lớn thứ hai là một người chài chết đuối, vợ đứng tên. Người lớn thứ ba và thứ tư là hai vợ chồng nhà bán củi chết cách nhau mấy ngày vì bệnh mùa lạnh, họ hàng ghi rõ.
Hai trẻ con nhà dân: một bé trai nhà họ Tống chết khi mới vài ngày tuổi vì sinh khó, một bé gái nhà họ Hứa chết vì sốt vào cuối tháng. Cả hai đều có tên cha mẹ, có ghi người đào huyệt, có ghi vị trí mộ ở khu trẻ con phía bắc nghĩa địa, nơi những ngôi mộ nhỏ nằm san sát nhau dưới một cây dâu già.
Không có đứa trẻ nào của phủ huyện.
Không có mộ vô danh nào được ghi thêm vào tháng ấy. Không có dòng nào nói trẻ của thiếp phòng, không có dòng nào nói chôn cất theo lệnh phủ. Hàn Thiết đọc lại lần thứ hai, rồi lần thứ ba, lật cả sang đầu tháng mười một để chắc rằng không có một ngôi mộ trẻ nào của phủ bị ghi muộn. Đầu tháng mười một chỉ có một người lớn nhà dân chết vì ngã thuyền.
Ông ngẩng lên nhìn khu mộ trẻ con phía bắc. Những nấm đất nhỏ, nhiều cái đã sụt, cỏ khô phủ lên. Nếu một đứa trẻ của phủ huyện được chôn ở đây ba năm trước, dù không bia, sổ của người giữ nghĩa địa sẽ có nó. Người giữ nghĩa địa ghi cả những đứa trẻ nhà nghèo nhất trấn, ghi bằng thứ chữ vụng về nhưng không sót một đứa nào. Ông lão sống bằng lệ phí đào huyệt ít ỏi ấy, và cuốn sổ là cả gia sản nghề nghiệp của ông.
- Tháng mười năm ấy, phủ huyện có đưa trẻ nào ra đây chôn không - Hàn Thiết hỏi.
Ông lão lắc đầu chắc chắn.
- Nhà quan có việc chôn cất thì phải báo trước cho tôi, để tôi cho người đào huyệt tử tế - ông nói. - Năm ấy phủ chỉ có tin cô thiếp bỏ trốn. Không có đám nào của phủ ra đây cả. Tôi nhớ, vì người ta bàn tán mãi, bảo nhà quan mà để thiếp bỏ đi giữa đêm mưa thì lạ.
Hàn Thiết ghi lại từng dòng vào cuốn sổ riêng của bộ đầu mà ông bắt đầu chép từ hôm tịch thu sách của đạo sĩ. Ông chép tên đủ sáu người được chôn trong tháng mười năm ấy, kèm vị trí mộ, để sau này không ai có thể nói ông chỉ lướt qua.
Xong việc ở nghĩa địa, ông không về nhà. Ông quay thẳng về huyện nha, vào phòng lưu trữ lúc vắng người, tự tay lục sổ đất của phủ.
Sổ đất ghi từng khoảnh trong phủ huyện và đất công quanh trấn: sân trước, hậu viện, khu bếp, vườn sau, dải đất dọc tường phía sông. Hàn Thiết lật tới phần hậu viện. Qua các lần đo đạc trước năm Gia Tĩnh thứ mười tám, khu đất sau hậu viện, nơi có cái giếng cổ và lối ra bờ sông, được ghi rõ ràng, có kích thước, có mốc tre và mốc đá.
Từ sau tháng mười năm ấy, trong mọi bản ghi đo đạc và kê khai về sau, khu đất ấy biến mất.
Không phải bị bán. Không phải bị chuyển cho ai. Nó bị gạch khỏi mọi giấy tờ của phủ, như thể dải đất sau hậu viện chưa từng tồn tại. Các bản kê khai sau này ghi hậu viện kết thúc ở bức tường trong, và phần đất phía sông trở thành một khoảng trắng không tên. Không chủ trên giấy, dù bất cứ ai đứng trong sân sau phủ cũng thấy khóm tre và phiến đá ở đó bằng mắt thường.
Hàn Thiết ngồi rất lâu trong phòng lưu trữ bụi bặm, cuốn sổ đất mở trên đùi.
Ông hiểu ra hai việc cùng một lúc.
Việc thứ nhất: khoản chi mai táng trong sổ chi là giả trọn vẹn. Không quan tài, không huyệt, không mộ, không đất chôn. Đứa trẻ ấy không nằm ở nghĩa địa trấn này.
Việc thứ hai làm tay ông lạnh đi. Ông nhớ lại tờ lệnh tịch thu sách của đạo sĩ hồi đầu tháng Chạp. Tờ lệnh mang triện của hậu viện phủ huyện, không phải triện công đường của huyện lệnh. Khi ấy ông đã thấy lạ, ghi nhận, rồi vẫn thi hành. Giờ, ngồi giữa những cuốn sổ bị sửa và bị gạch này, ông hiểu ra mình đã thi hành lệnh của ai suốt thời gian qua. Không phải lệnh của công đường. Không phải ý của huyện lệnh, người cho tới nay vẫn tin vợ mình kể thật. Đó là lệnh từ hậu viện, từ gian đông, từ người đàn bà không bao giờ ra mặt mà mọi giấy tờ sửa đổi trong phủ này đều lặng lẽ đi qua tay.
Ông đã giữ cửa cho hậu viện suốt ba năm mà không biết. Ông đã ép nhà họ Đặng ký giấy chết bệnh. Ông đã dẫn lính đi tịch thu sách của người duy nhất dám hỏi đúng câu. Ý nghĩ ấy không làm ông giận người khác trước. Nó làm ông giận chính mình, một cơn giận lặng và nặng, của một người đàn ông bốn mươi tuổi vừa nhận ra nửa đời làm việc của mình đã bị dùng vào việc gì.
Chiều xuống, ông chép lại bản sao sổ nghĩa địa tháng mười năm ấy và dòng ghi về khu đất bị gạch khỏi sổ đất. Ông chép hai bản. Một bản ông cất vào hòm riêng ở nhà. Một bản ông gói trong giấy dầu.
Tối đó, Hàn Thiết tự tay mang bản sao sổ nghĩa địa tới quán trọ, đặt lên bàn của đạo sĩ mà không nói một lời.
Huyền Thanh mở gói giấy, đọc dưới đèn. Đạo sĩ ngẩng lên nhìn ông. Hai người đàn ông nhìn nhau qua mặt bàn, giữa họ là một cuốn sổ của người giữ nghĩa địa gù lưng và một sự thật đã đủ nặng để không cần thêm lời nào trong đêm ấy.
Trên đường tới quán trọ, ông đã nghĩ mình sẽ nói gì. Ông định nói về sổ nghĩa địa, về khu đất bị gạch, về tờ triện hậu viện. Nhưng khi đặt gói giấy xuống bàn, ông thấy mọi lời đều thừa, hoặc đều không đủ. Nếu ông xin lỗi vì ba năm thi hành lệnh sai, lời xin lỗi ấy nên nói với những nhà có trẻ chết, với người đàn bà dưới giếng, chứ không phải với đạo sĩ. Nếu ông thề từ nay sẽ làm khác, lời thề ấy chỉ có giá trị khi ông thật sự đứng ra ở những chỗ khó nhất sắp tới, như cửa lao, như miệng giếng, như sân nhà họ Vương trong một đêm nào đó chưa tới. Ông chọn im lặng, và để cuốn sổ tự nói phần của nó.
Ông cũng mang theo một nỗi lo cụ thể. Sổ sách đã bị sửa một lần thì có thể bị sửa lần nữa, hoặc bị cháy, bị mất, bị nói là giả. Vì thế bản sao ông cất ở nhà mình không để chung với đồ của nha môn. Ông đã dặn vợ, nếu ông có việc gì, chiếc hòm ấy phải giao tận tay đạo sĩ hoặc bà đỡ Tam Nương, không giao cho người của phủ tới lấy. Vợ ông nhìn ông rất lâu rồi gật đầu, không hỏi, như những người đàn bà trong trấn này vẫn làm khi chồng họ bắt đầu làm một việc nguy hiểm mà đúng.
Nghĩa địa và phòng lưu trữ đã cho ông hai sự thật không thể chối. Nhưng ông biết chúng mới chỉ nói rằng đứa trẻ không được chôn và mảnh đất bị xóa. Chúng chưa nói đứa trẻ đã đi đâu, và người mẹ đã ở đâu suốt ba năm. Phần ấy phải do người sống kể, và do một vật chứng nào đó nằm ngoài giấy tờ lên tiếng. Ông nghĩ tới bà đỡ, tới cô nha hoàn vừa về trấn, tới lão chài ở bến dưới cứ giấu một vật nhỏ trong tay áo từ đêm cuối tháng mười một. Vòng tròn đang khép lại, chậm rãi, từng người một.
Hàn Thiết quay đi, ra cửa, xuống cầu thang. Ngoài ngõ, gió sông thổi lạnh buốt. Ông đi về phía huyện nha, qua cổng phủ đã lên đèn, và lần đầu tiên trong ba năm, ông nhìn bức tường hậu viện không phải như tường của nhà quan mà như tường của một hiện trường chưa được khám.
Đêm ấy ông ngủ rất ít. Mỗi lần chợp mắt, ông lại thấy khu mộ trẻ con phía bắc nghĩa địa, những nấm đất nhỏ nằm dưới cây dâu già, và một khoảng trống không có trong sổ. Không có trên đất, dành cho một đứa trẻ của phủ huyện mà cả một bộ máy giấy tờ đã cùng nhau làm như chưa từng sinh ra.
---