CÔ HOẠCH ĐIỂU BÊN SÔNG MÂN - Chương 27: Chiếc Vòng Bạc Trong Lưới Cá
Ngày mười bốn tháng Chạp, Trương Huyền Thanh xuống bến sông từ sớm, khi sương còn phủ mặt nước và những người chài đầu tiên đang gỡ lưới trong bóng lạnh.…
Nội dung chương
Ngày mười bốn tháng Chạp, Trương Huyền Thanh xuống bến sông từ sớm, khi sương còn phủ mặt nước và những người chài đầu tiên đang gỡ lưới trong bóng lạnh.
Anh tìm Ngô Tam.
Lão chài sáu mươi lăm tuổi ở trong căn lều gần bến dưới, sống một mình từ khi vợ mất, ngày nào cũng kéo lưới ở khúc sông sau trấn. Cuối tháng mười một, chính ông là người kể cho đạo sĩ nghe tiếng khóc trẻ con lạ kéo dài trên mái ngói khu bờ sông trong đêm đứa trẻ thứ tư chết, và cũng là người giấu một vật nhỏ trong tay áo không dám đưa ra khi ấy.
Hôm nay Huyền Thanh không tới tay không. Anh mang theo lời khai của bà đỡ, đã được ông chép lại gọn gàng: bé gái sinh ra khóc to và khỏe trong đêm mười tám tháng mười, ba năm trước, có nốt ruồi son sau gáy, và bị người ta nói dối là chết yểu.
Anh đặt tờ giấy lên chiếc bàn thấp trong lều, trước mặt ông lão.
- Bà Tam Nương đã khai rồi - anh nói. - Bà ấy nói đứa bé sống khi rời tay bà. A Hoàn cũng đã về trấn và đã khai phần đầu. Sổ chi và sổ nghĩa địa đều nói không có một cuộc mai táng nào cả. Giờ chỉ còn thiếu một điều: đứa bé ấy đi đâu trong đêm đó.
Ngô Tam không đọc tờ giấy ngay. Ông lão ngồi nhìn ra sông rất lâu, tay đặt trên đầu gối, những ngón tay chai sần của người kéo lưới cả đời. Ngoài lều, tiếng nước vỗ vào mạn thuyền, tiếng người gọi nhau ở bến muối xa xa.
- Ta biết ngươi sẽ quay lại hỏi ta việc này - ông nói cuối cùng. - Từ đêm rằm tháng trước, khi ta nghe tiếng khóc trên mái, ta đã biết việc này không chôn được nữa.
Ông đứng dậy, đi tới góc lều, nơi có một chiếc hòm cá cũ đựng dây thừng, phao gỗ và mấy tấm lưới vá dở. Ông lật từng lớp lên, chậm rãi, tới đáy hòm, lấy ra một gói vải dầu nhỏ buộc dây gai.
Ông đặt gói vải lên bàn, mở từng lớp trước mặt đạo sĩ.
Trong gói là một chiếc vòng bạc nhỏ của trẻ con.
Vòng đã xỉn màu vì ba năm nằm trong hòm cá ẩm, nhưng hình dáng còn nguyên: một vòng tròn mảnh, cỡ vừa cổ tay một đứa trẻ sơ sinh, mặt trong có khắc một chữ duy nhất, nét khắc tay hơi vụng mà sâu.
Chữ An.
Huyền Thanh cầm chiếc vòng lên bằng hai ngón tay, nghiêng dưới ánh sáng từ cửa lều. Tim anh đập chậm và nặng. Trong mười mấy ngày điều tra, anh đã thấy vết máu trên cổ áo, sổ khám nghiệm chép tay, sổ chi không chứng từ, sổ nghĩa địa không có mộ. Tất cả đều là giấy và lời. Đây là thứ đầu tiên thuộc về chính đứa bé ấy: một vật nó từng đeo, do tay mẹ nó chuẩn bị, có tên thầm của nó khắc lên bạc.
- Ông lấy được nó ở đâu - anh hỏi, giọng giữ rất nhẹ.
Ngô Tam kể, và lần này ông kể hết, không giấu một đoạn nào.
Đêm mười tám tháng mười, ba năm trước, ông kéo lưới ở khúc sông ngay sau phủ huyện, chỗ nước xoáy nhẹ gần bãi đá. Trời tối, trong phủ có đèn sáng ở hậu viện một lúc rồi tắt dần, khác thường so với mọi đêm. Khoảng nửa đêm, ông thấy một gói vải trôi qua trên mặt nước, cách thuyền ông không xa. Gói vải nặng bất thường, chìm xuống nhanh hơn một gói đồ vải thường, chỉ nổi lên một góc rồi lịm dần.
Ông chèo tới, vươn tay, nhưng không kịp. Gói vải chìm trước khi tay ông chạm được, bị dòng nước cuốn xuống hạ lưu trong bóng tối.
Khi ông kéo tấm lưới gần đó lên để kiểm tra, có một vật nhỏ mắc trong mắt lưới, vướng vào sợi gai.
Chiếc vòng bạc này.
- Ta biết gói vải ấy là gì - ông lão nói, mắt không rời chiếc vòng trên bàn. - Ta làm nghề sông nước cả đời. Ta biết một gói vải đựng đá chìm thế nào, và một gói vải đựng một đứa trẻ chìm thế nào. Ta không dám nói. Ta về lều, tay run tới mức không gỡ nổi lưới. Ta định vứt chiếc vòng xuống sông cho xong, để nó theo chủ nó. Nhưng ta không vứt được. Vứt nó đi thì đứa bé ấy không còn gì trên đời này nữa. Ta gói nó lại, giấu dưới đáy hòm, và giữ suốt ba năm.
Ông kể thêm rằng nhiều đêm ông mơ thấy tiếng trẻ khóc ngoài sông, tỉnh dậy đi ra bến đứng nhìn mặt nước đen. Ông không dám tới phủ hỏi, không dám tới nhà bà đỡ, không dám nói với con cháu. Ông chỉ là một lão chài, lời của ông trước nhà quan nhẹ như bọt nước. Nhưng ông cũng không dám mang vòng đi bán, dù có năm đói tới mức phải ăn cháo loãng cả tháng.
- Ai khắc chữ An này, ông có biết không - Huyền Thanh hỏi.
Ông lão lắc đầu, rồi nói một câu làm căn lều im hẳn.
- Ta không biết ai khắc - ông nói. - Nhưng chỉ có người mẹ mới đặt tên cho con trước khi nó chào đời. Người ngoài ai biết nó tên gì mà khắc. Cái tên ấy là của mẹ nó đặt cho nó trong bụng.
Huyền Thanh gật đầu. Anh đã nghe A Hoàn kể cô Tô thêu áo cho con, nghe bà đỡ kể cô đặt hết lòng vào đứa bé chưa sinh. Chữ An này khớp với tất cả: một cái tên cầu bình an, đặt thầm, khắc lên vòng bạc mua bằng tiền dành dụm. Đeo vào tay con trong đêm nó chào đời, và mắc lại vào lưới của một lão chài khi đứa bé bị dòng sông Mân lấy đi.
Anh xin ông lão cho mình giữ chiếc vòng làm vật chứng, và nói rõ nó sẽ đi đâu: sẽ được ghi vào hồ sơ, sẽ được đối chiếu trước công đường. Và một ngày nào đó, khi người mẹ được an táng tử tế, anh muốn chiếc vòng trở về nằm cạnh mẹ nó, thay cho đứa trẻ không tìm thấy thi thể.
Ngô Tam nghe tới đó, đưa tay áo lên lau mắt.
- Ngươi giữ đi - ông nói. - Giữ cho nó có tên trong giấy tờ của người ta. Ba năm nó nằm trong hòm cá của ta, chỉ có ta biết nó từng ở trên đời. Từ giờ, để người khác cũng phải biết.
Huyền Thanh gói chiếc vòng lại cẩn thận, lần này bằng giấy sạch và vải mới, ghi ngày tháng và nơi nhận ngay trước mặt ông lão, để ông lão điểm chỉ vào biên nhận chép tay của anh.
Khi anh rời lều, nắng yếu đã lên trên mặt sông. Chiếc vòng bạc nằm trong ngực áo anh, nhẹ tới mức gần như không có trọng lượng, và nặng hơn mọi cuốn sổ anh đã đọc trong mười ngày qua.
Từ giờ nó là vật chứng của một đứa trẻ không có mộ.
Trước khi gói vòng lại, hai người còn ngồi nói thêm về đêm ấy một lúc. Ngô Tam kể khúc sông sau phủ là nơi nước sâu và chảy xiết, gói vải chìm ở đó thì dù là người lớn cũng khó tìm lại, huống chi một đứa trẻ sơ sinh trong đêm tối không một ngọn đuốc. Ông nói ông đã quay lại khúc sông ấy nhiều lần trong những ngày sau, giả vờ kéo lưới, mắt thì tìm trên mặt nước. Không có gì nổi lên. Không có ai của phủ ra sông tìm kiếm. Sự không tìm kiếm ấy, với một người sông nước như ông, cũng là một lời khai: người ta chỉ không tìm thứ mà người ta biết chắc không cần tìm nữa, hoặc thứ mà người ta chính là kẻ đã thả xuống.
Ông cũng dặn đạo sĩ một điều thực tế. Nếu công đường hỏi, ông sẽ ra làm chứng, nhưng ông già rồi, mắt mờ, lời nói của một lão chài trước mặt quan phủ sẽ bị người ta vặn vẹo. Vì thế chiếc vòng phải được giữ cho sạch, phải có giấy ghi rõ nó từ tay ai ra, vào ngày nào, ở khúc sông nào. Ông nói câu ấy bằng giọng của một người đã nghĩ về nó suốt ba năm trong những đêm không ngủ: ông không chỉ giữ chiếc vòng, ông còn giữ sẵn cách để nó được tin.
Huyền Thanh nghe và ghi lại cả những điều ấy vào sổ. Ông lão này không có chữ nghĩa, không có địa vị, nhưng ông hiểu bản chất của chứng cứ rõ hơn nhiều người có áo quan: một vật chứng không chỉ cần có thật. Nó cần một con đường sạch sẽ đi từ tay người giữ tới trước mặt người xét xử, không đứt đoạn, không ai có thể nói nó bị tráo đổi hay bịa ra giữa đường.
Trên đường về quán trọ, anh đi chậm dọc bến. Ngư dân đang phơi lưới, trẻ con nhà chài chạy trên bãi cát lạnh, không ai biết trong ngực áo người đạo sĩ trẻ vừa đi qua là bằng chứng rằng câu chuyện chết yểu của phủ huyện là một lời nói dối đã giết người. Anh nghĩ tới mắt thứ bảy của chuỗi chứng cứ vừa khép lại, và tới hai người đàn bà còn phải nói nốt phần của mình. Một người đã khai về tiếng khóc, còn giữ lại tiếng nước; và dưới một phiến đá sau hậu viện, phần sự thật cuối cùng đang chờ được gọi tên.
Anh tự nhủ phải mang tin này tới A Hoàn ngay trong ngày. Nàng đã nói, phải thấy người khai được giữ thì mới dám kể nốt phần sau. Nay bà đỡ đã khai trọn và vẫn bình an trong nhà mình, lão chài đã giao vật chứng và vẫn bình an ở bến sông, sổ sách đã có bản sao nằm ở nhiều nơi. Đã tới lúc nàng có thể đặt hòn đá cuối cùng trong ngực mình xuống, và anh phải là người cho nàng thấy mặt đất dưới chân nàng giờ đã có nhiều người cùng đứng.
---