CÔ HOẠCH ĐIỂU BÊN SÔNG MÂN - Chương 41: Mở Giếng Cổ
Trời sáng ngày mười sáu tháng Chạp mà trấn Thanh Khê vẫn chưa hết sương. Sương muối bám trắng trên mái ngói, trên bờ rào tre, trên mặt đường đất từ cổng…
Nội dung chương
Trời sáng ngày mười sáu tháng Chạp mà trấn Thanh Khê vẫn chưa hết sương. Sương muối bám trắng trên mái ngói, trên bờ rào tre, trên mặt đường đất từ cổng trấn tới cổng phủ huyện. Trương Huyền Thanh đi sau đoàn người khiêng thi thể phủ vải trắng, nghe tiếng bước chân dội lên trong sương, không ai nói một lời nào suốt quãng đường ấy.
Thi thể đã được đặt vào nhà xác của nha môn, có nha dịch canh ở cửa, có cả người của xóm bờ sông thay nhau đứng ngoài sân. Hàn Thiết khóa cửa nhà xác bằng ổ khóa của nha môn, trao một chìa cho Tôn Cửu, giữ một chìa trong tay mình. Xong việc ấy, ông mới quay sang Huyền Thanh.
- Việc tiếp theo, đạo trưởng tính làm lúc nào.
Huyền Thanh nhìn về phía hậu viện phủ huyện, nơi sau bức tường cao là khu đất bị bỏ quên suốt ba năm.
- Ngay hôm nay. Để qua một đêm, lời đồn sẽ đi trước sự thật, và người trong phủ sẽ có thêm một đêm để nghĩ cách.
Hàn Thiết gật đầu. Ông cho người đi mời dân trấn làm chứng, có danh sách hẳn hoi: thợ rèn họ Triệu, nhà bán đậu hũ họ Lý, nhà chài lưới họ Phùng, nhà thợ mộc họ Đặng, thêm các cụ cao niên, thêm người của xóm bờ sông và bến thuyền. Bốn nhà mất con được mời đứng ở hàng đầu, vì cái giếng sắp mở ra kia, nếu thật sự chứa điều mọi người đang sợ, thì họ là những người có quyền được thấy đầu tiên.
Chưa tới giữa buổi sáng, khu đất sau hậu viện đã có người đứng kín quanh hàng rào. Không ai chen lấn, không ai la hét. Dân trấn đến với nét mặt của những người đi dự một việc buồn, áo bông khoác kín, mắt chỉ nhìn về một chỗ. Chỗ ấy là miệng giếng cổ.
Huyền Thanh bước vào khu đất lần đầu tiên bằng cửa chính, đi qua hậu viện trong ánh sáng ban ngày. Trước đây anh chỉ được nhìn nơi này từ xa, qua lời kể của A Hoàn, qua sự im lặng của người làm trong phủ. Nay cửa mở, nha dịch đứng hai bên, và khóm tre che miệng giếng hiện ra, xanh một cách lạ lùng giữa mùa đông, vì được trồng ở nơi đất ẩm và được chăm bón suốt ba năm để lớn nhanh, để che kín.
Phiến đá đậy miệng giếng nằm dưới khóm tre, to và nặng, mép đá đã mọc rêu ở những chỗ không ai động vào. Nhìn nó, Huyền Thanh hiểu ngay nó không phải thứ được đặt xuống trong một lúc vội vàng rồi bỏ quên. Nó được đặt rất khéo, vừa khít miệng giếng, và trong ba năm, có người vẫn thỉnh thoảng quay lại xem nó có còn nguyên hay không. Vì rêu chỉ mọc ở mép ngoài, còn ở một góc đá, dấu dây thừng cọ vào vẫn còn hằn mờ trong lớp bụi.
Huyện lệnh Chu Văn Bân đến sau cùng. Ông không ngồi kiệu, không có người che lọng. Ông đi bộ từ công đường qua hậu viện, mặc áo quan nhưng không đội mũ ngay ngắn như mọi ngày, sắc mặt trắng đến mức người đứng gần phải quay đi vì không nỡ nhìn. Đêm qua ông đã nghe tin thi thể trên sân đá là ai. Khi ông bước tới miệng giếng, dân trấn tự động dạt ra thành một lối đi, và sự im lặng của họ không phải là kính sợ quan như trước nữa, mà là sự im lặng của những người đang chờ một vị quan phải tự nhìn vào nhà mình.
Ông đứng rất lâu trước khóm tre.
- Giếng này, ông nói, giọng khàn đi, từ trước khi ta về nhận chức ở huyện này, nó đã có ở đây phải không.
Một nha dịch già trong phủ cúi đầu đáp rằng giếng có từ đời tri huyện trước, nước trong, người làm vẫn múc nước ở đây tưới vườn. Rồi ông ta nói tới đó thì dừng, như chạm phải một ranh giới mà ba năm nay không ai dám bước qua.
- Vậy từ bao giờ nó bị đậy lại.
Không ai trả lời. Người làm trong phủ cúi mặt xuống. Có người nhìn sang phía gian đông hậu viện, nơi cửa phòng của chính thất vẫn đóng kín từ đêm qua, rồi vội vàng nhìn đi chỗ khác.
Huyện lệnh không hỏi lần thứ hai. Ông quay sang Hàn Thiết, gật đầu một cái rất nhẹ.
- Mở ra. Trước mặt mọi người.
Hàn Thiết ra lệnh. Bốn nha dịch tiến lên, trước hết chặt bỏ khóm tre. Tiếng dao chặt vào thân tre vang lên khô khốc trong sương. Từng cây tre đổ xuống, lá tre xào xạc phủ lên mặt đất lạnh. Khi khóm tre bị dỡ hết, miệng giếng lộ ra trọn vẹn, và nhiều người đứng quanh cùng thở ra một hơi dài, như thể một vật gì bị che giấu quá lâu cuối cùng cũng phải chịu ánh sáng.
Dỡ tre xong mới tới phiến đá. Sáu người cùng xỏ đòn bẩy, buộc dây thừng, đếm nhịp rồi cùng ghì sức. Nó không nhúc nhích ở nhịp đầu tiên. Ở nhịp thứ hai, mép đá khẽ kêu một tiếng rít nhỏ, bụi đất và rêu khô rơi lả tả. Ở nhịp thứ ba, phiến đá từ từ trượt sang một bên, để lộ miệng giếng đen ngòm bên dưới.
Một luồng hơi lạnh từ dưới giếng bốc lên, mang theo mùi đất ẩm và mùi bùn lâu năm. Mấy người đứng gần vô thức lùi lại nửa bước. Huyện lệnh không lùi. Ông đứng nguyên ở mép giếng, nhìn xuống bóng tối dưới kia, hai tay buông thõng bên hông, áo quan bay nhẹ trong gió rét.
Huyền Thanh và Tôn Cửu là hai người đầu tiên cúi xuống xem xét miệng giếng.
Ngỗ tác Tôn Cửu đã năm mươi lăm tuổi, làm nghề khám nghiệm ở huyện này hơn hai mươi năm, tay ông không run trước bất cứ việc gì thuộc về nghề của mình. Ông mang theo đèn, sổ và bút, cả một cuộn dây thừng có đánh dấu từng đoạn để đo độ sâu. Ông quỳ xuống bên miệng giếng, thắp đèn, soi vòng quanh thành giếng phía trên trước.
- Thành giếng xây bằng đá ong, ông nói chậm rãi để thư lại ghi lại, miệng giếng rộng vừa một người xuống. Phần trên khô. Từ lưng chừng trở xuống, đá ẩm và trơn.
Huyền Thanh soi đèn theo tay ông. Ánh đèn lướt qua từng phiến đá ẩm, và rồi anh dừng lại.
Ở phía thành giếng quay về hướng sông, ngay trên mặt nước đen ở dưới sâu, có những vết cào. Không phải vết nứt tự nhiên của đá, không phải dấu của gầu nước cọ vào qua năm tháng. Đó là những vệt dài, song song, có chỗ sâu có chỗ nông, kéo từ trên xuống rồi mất hút ở mặt nước, như có người đã từng bám vào thành giếng trơn trượt này, cố trèo lên, trượt xuống, rồi lại cố trèo lên lần nữa. Một số vết còn hằn rõ hình của những đầu ngón tay bấu vào kẽ đá. Càng nhìn xuống thấp, vết cào càng dày, càng rối, càng tuyệt vọng.
Tôn Cửu không nói gì trong một lúc lâu. Ông đưa tay, rất nhẹ, chạm vào một vết cào sâu nhất, rồi rút tay về.
- Vết cũ, ông nói khẽ, đủ cho những người đứng gần nghe thấy. Không phải vết của năm nay. Đá đã ẩm lại qua nhiều mùa. Người cào vào thành giếng này đã cào từ ba năm trước.
Dân trấn đứng quanh bắt đầu xôn xao, nhưng tiếng xôn xao ấy cũng bị nén xuống rất nhanh, vì huyện lệnh vẫn đang đứng đó, và vì ai cũng hiểu những vết cào kia nghĩa là gì. Một cái giếng bị đậy đá. Một người ở dưới đó đã từng cố trèo lên. Và trong ba năm, ở ngay sau hậu viện của phủ huyện, không một ai nghe thấy, hoặc có nghe thấy mà không dám nói mình đã nghe.
Huyền Thanh đứng dậy, nhìn xuống mặt nước đen dưới đáy giếng. Nước giếng thấp, đúng mùa đông, nhưng không cạn. Dưới lớp nước và bùn ấy, qua ánh đèn chập chờn, anh thấy một điều khác khiến anh phải nín thở.
Dưới đáy giếng không phải là mặt đất tự nhiên. Có những tảng đá nằm ở đó, nhưng chúng không nằm rải rác như đá sụt từ thành giếng rơi xuống qua năm tháng. Chúng nằm xếp cạnh nhau, chồng lên nhau theo một thứ tự có chủ ý, thành một lớp gần như phẳng ở giữa đáy giếng, như một cái nắp thứ hai nằm dưới nước và bùn đen. Đá sụt thì phải nằm nghiêng ngả, đá xếp thì nằm ngay hàng. Và những tảng đá dưới kia nằm ngay hàng một cách lạnh lùng.
- Tôn lão, anh nói, dưới đáy có đá xếp.
Tôn Cửu gật đầu, mặt ông xám đi.
- Tôi cũng thấy. Đá ấy không tự rơi xuống mà xếp được như vậy.
Huyện lệnh lúc này mới lên tiếng lần nữa, giọng ông rất khẽ, khẽ đến mức thư lại phải ghé sát mới nghe rõ để ghi.
- Cái giếng này, ông hỏi, từ bao giờ bị đậy lại.
Lần này ông không hỏi người làm trong phủ nữa. Ông hỏi khoảng không trước mặt mình, hỏi ba năm đã qua, hỏi chính ngôi nhà mà ông đã sống, ăn. Ngủ và xử án trong suốt ba năm ấy mà không hề biết dưới chân mình có một miệng giếng bị đậy và một người đã cào vào thành đá trong bóng tối.
Vẫn không có ai dám trả lời ông. Sự im lặng ấy chính là câu trả lời đầy đủ nhất. Việc đậy giếng không có trong sổ sách, không có người nhận, không có lý do. Nó chỉ có phiến đá, khóm tre, và ba năm im lặng của cả một phủ.
Hàn Thiết cho người chuẩn bị việc khai quật. Ông chia việc rất rõ ràng trước mặt dân trấn, nói to cho mọi người cùng nghe. Giếng sẽ được tát cạn dần, bùn và đá kéo lên từng đợt đều phải đổ ra chiếc chiếu sạch trải sẵn bên miệng giếng. Tôn Cửu và Huyền Thanh xem xét trước, thư lại ghi lại từng vật tìm thấy, dân trấn làm chứng đứng vòng ngoài không ai được tự ý chạm vào.
- Mọi thứ lấy lên từ cái giếng này, Hàn Thiết nói, đều là vật chứng của huyện nha. Ai động vào khi chưa có lệnh, người ấy sẽ phải trả lời trước công đường.
Ông nói mà mắt nhìn về phía hàng người làm của phủ đang đứng co lại ở góc hậu viện.
Việc tát giếng bắt đầu trong buổi trưa lạnh. Nước giếng lạnh buốt, đen và đặc, được kéo lên từng gầu rồi đổ ra rãnh đào sẵn. Càng tát, vết cào trên thành giếng càng lộ ra nhiều hơn khi mặt nước hạ xuống.
Huyền Thanh đứng bên miệng giếng suốt buổi, không rời mắt khỏi chiếc gầu mỗi lần nó được kéo lên. Anh biết ở dưới lớp đá xếp kia rất có thể là điều A Hoàn đã mang theo suốt ba năm, là điều sẽ quyết định xem lời khai của nàng và bà đỡ có được công đường tin hay không.
Đến cuối buổi chiều, nước đã cạn tới gần đáy. Lớp bùn đen lộ ra, dày và quánh, phủ kín lên lớp đá xếp. Hàn Thiết cho thả chiếc gầu đầu tiên xuống xúc bùn. Nó được kéo lên chậm rãi, nặng một cách bất thường. Dây thừng căng ra, ròng rọc kêu kẽo kẹt, hai nha dịch cùng ghì tay mới kéo nổi nó lên khỏi miệng giếng.
Gầu được đặt xuống chiếc chiếu sạch. Bùn đen trượt ra, loang trên mặt chiếu.
Và trong đống bùn đen nặng trĩu ấy, có một vật cứng, nhỏ, cong cong, ánh lên một màu bạc xỉn dưới ánh sáng cuối ngày đang tắt dần trên khu đất sau hậu viện phủ huyện.
---