CÔ HOẠCH ĐIỂU BÊN SÔNG MÂN - Chương 42: Cây Trâm Trong Bùn Đen
Trần Tam Nương đứng ở vòng ngoài miệng giếng từ lúc phiến đá được nhấc lên, hai tay nắm chặt vào nhau trong tay áo bông, lạnh đến mức các khớp ngón tay…
Nội dung chương
Trần Tam Nương đứng ở vòng ngoài miệng giếng từ lúc phiến đá được nhấc lên, hai tay nắm chặt vào nhau trong tay áo bông, lạnh đến mức các khớp ngón tay đau nhức mà bà không hề hay biết. Bà đã sáu mươi hai tuổi, đỡ đẻ trong trấn này hơn ba mươi năm, đã từng đứng trong nhiều căn buồng sinh nở sáng đèn suốt đêm, đã từng nghe đủ tiếng khóc đầu tiên của trẻ con Thanh Khê. Nhưng chưa bao giờ bà đứng trước một cái giếng mở mà lòng lại nặng như hôm nay.
Bà đến đây vì Hàn Thiết cho người tới mời, và vì bà biết mình không còn đường lùi nữa. Ba năm trước bà rời phòng sinh của phủ huyện với đôi tay sạch và một nỗi sợ không sạch. Bà đã im lặng suốt ba năm. Hôm nay, cái giếng bị đậy suốt ba năm ấy mở ra trước mặt cả trấn, và bà hiểu nếu mình còn im lặng, thì sự im lặng ấy sẽ đi theo bà xuống mồ.
Gầu bùn đầu tiên được đổ ra chiếu. Mọi người nín thở nhìn ngỗ tác Tôn Cửu dùng que tre gạt lớp bùn đen sang hai bên. Trong bùn có một vật cứng cong cong, màu bạc xỉn. Ông gạt sạch bùn quanh nó, dùng hai ngón tay nhấc nó lên rất nhẹ, đặt vào lòng bàn tay, rồi đưa ra ánh sáng.
Đó là một cây trâm cài bằng bạc.
Kiểu trâm mảnh, đầu trâm khắc một nhành hoa nhỏ, thân trâm hơi cong. Không phải trâm của các bà nhà giàu trong trấn vẫn cài trong ngày lễ, cũng không phải trâm của người già. Đó là kiểu trâm của phụ nữ trẻ ở trấn dưới, rẻ mà thanh, thường được bán thành từng đôi ở chợ phiên, các cô gái nghèo mua một đôi cài trong ngày vui nhất của mình.
Tam Nương nhìn cây trâm và thấy cổ họng mình nghẹn lại. Bà đã thấy kiểu trâm này rồi. Bà đã thấy nó trên tóc một người, trong một đêm mà bà không quên được một chi tiết nào dù đã cố quên suốt ba năm.
A Hoàn được gọi tới.
Nàng đi từ phía nhà xác sang, mặc áo bông cũ, tóc búi gọn, mặt tái vì lạnh và vì cả đêm qua gần như không ngủ. Từ sáng nàng đã ngồi bên thi thể phủ vải trắng trong nhà xác, không chịu về nhà trọ nghỉ. Nay nghe gọi, nàng bước tới miệng giếng, nhìn cây trâm trong tay Tôn Cửu, và đứng sững lại như bị ai giữ chặt hai vai.
- A Hoàn, Hàn Thiết nói khẽ, cô nhìn kỹ xem. Vật này cô có nhận ra không.
A Hoàn không trả lời ngay. Nàng đưa tay vào trong áo, lấy ra một gói khăn nhỏ đã cũ, gói rất cẩn thận bằng nhiều lớp vải. Nàng mở gói khăn ngay trước mặt huyện lệnh, trước mặt dân trấn, trước mặt Tam Nương. Trong gói khăn là một cây trâm cài bằng bạc, cũng mảnh, cũng cong, đầu trâm cũng khắc một nhành hoa nhỏ hệt như cây trâm vừa kéo lên từ đáy giếng.
Tay nàng run khi đặt cây trâm của mình xuống chiếc khay gỗ mà thư lại đã chuẩn bị sẵn. Tôn Cửu đặt cây trâm trong bùn lên khay, ngay bên cạnh. Hai cây trâm nằm song song trên mặt khay, một cây sạch vì được giữ trong khăn suốt ba năm, một cây xỉn đen vì nằm trong bùn suốt ba năm, nhưng ai đứng gần cũng thấy ngay chúng là một đôi. Cùng một bàn tay thợ bạc làm ra, cùng một kiểu hoa, cùng một độ cong, chỉ khác nhau ở lớp năm tháng phủ lên.
Tiếng xôn xao nổi lên quanh miệng giếng rồi tắt dần, vì huyện lệnh Chu Văn Bân đang nhìn xuống chiếc khay không chớp mắt.
- Đôi trâm này, A Hoàn nói, giọng nàng nhỏ nhưng rõ từng chữ, là của cô Uyển Nhi. Ngày cô ấy được nạp vào phủ, trên tóc cô ấy cài cả đôi. Nô tỳ hầu cô ấy chải tóc mỗi sáng, không ngày nào không thấy. Một cây, trong đêm trở dạ, cô ấy tự tay tháo khỏi tóc trao cho nô tỳ, dặn giữ lấy mà nhớ cô ấy từng ở đây. Nô tỳ giữ nó suốt ba năm, không dám bán, không dám đánh mất, cũng không dám mang nó quay lại trấn.
Nàng ngẩng lên nhìn huyện lệnh.
- Còn cây này hôm nay lấy lên từ đáy giếng. Nó đi theo cô ấy xuống đó.
Tam Nương biết đây là lúc mình phải nói. Bà đã chờ câu nói này suốt ba năm, và bà cũng sợ nó suốt ba năm. Bà hít một hơi lạnh buốt lồng ngực, bước lên một bước, đứng cạnh A Hoàn trước mặt huyện lệnh và dân trấn.
- Đại nhân, bà nói, lão nô là người đỡ đẻ cho cô Uyển Nhi trong đêm mười tám tháng mười, ba năm trước. Lão nô xin nói một câu cuối cùng trong vụ án này, nói trước mặt mọi người, sai một chữ xin chịu tội trước công đường.
Bà nhìn xuống đôi trâm trên khay.
- Đêm ấy, khi lão nô rời khỏi phòng sinh, đứa trẻ đã sinh ra, khóc to và khỏe, lão nô chính tay đỡ lấy nó, chính tai nghe nó khóc. Còn cô Uyển Nhi, người còn yếu nhưng tỉnh táo, tóc xõa trên gối, và trên tóc cô ấy, cây trâm bạc này vẫn còn cài. Lão nô nhớ rõ, vì khi đỡ cô ấy ngồi dậy một chút cho dễ thở, chính lão nô đã đưa tay sửa lại cây trâm cho khỏi đâm vào gáy cô ấy.
Giọng bà run lên, nhưng bà không dừng lại.
- Về sau phủ nói cô ấy sinh con chết yểu rồi buồn quá bỏ trốn trong đêm, trốn xuống phía sông. Đại nhân, một người đàn bà vừa sinh xong, đi trốn trong đêm, dù có đi đường nào cũng không thể mang theo cây trâm của mình xuống nằm dưới đáy giếng sau nhà mình được. Trâm ở dưới giếng, thì người cũng đã ở dưới giếng. Lời nói dối ba năm nay, hôm nay nó nằm ngay trên chiếc khay này, ai cũng nhìn thấy được.
Nói xong, bà thấy hai chân mình mềm đi. A Hoàn đưa tay đỡ lấy khuỷu tay bà. Hai người đàn bà, một già một trẻ, đứng cạnh nhau bên miệng giếng, trước mặt vị quan mà họ đã sợ suốt ba năm, và lần đầu tiên họ không phải cúi đầu xuống nữa.
Trong vòng người đứng quanh, có tiếng một người đàn bà bật khóc khẽ rồi vội nén lại. Đó là bà chủ nhà bán đậu hũ họ Lý, một trong bốn bà mẹ mất con trong tháng mười một. Bà khóc không phải chỉ vì cây trâm trên khay, mà vì đến lúc này bà mới thật sự tin điều đêm qua nhiều người còn chưa dám tin. Con điểu chín đầu lượn trên mái ngói trấn này suốt một tháng qua không phải là tà vật từ rừng sâu núi cao bay về. Nó bắt đầu từ cái giếng này, từ căn buồng sinh trong phủ này, từ một người mẹ trẻ như con gái bà con dâu bà, và bốn đứa trẻ trong trấn đã phải trả giá cho ba năm im lặng của người lớn.
Tam Nương nhìn bà mẹ ấy, lòng chùng xuống. Bà đã đỡ đẻ cho cả bốn đứa trẻ đã chết, từng đặt chúng vào tay mẹ chúng trong tiếng khóc khỏe mạnh đầu tiên. Ba năm trước bà giữ im lặng vì sợ quan, và sự sợ hãi ấy, bà hiểu ra quá muộn, không hề bảo vệ được ai cả. Nó chỉ bảo vệ những kẻ đã làm điều ác, và để mặc những người vô tội nhất phải gánh lấy hậu quả. Câu nói vừa rồi của bà ở miệng giếng không sửa được điều đã qua, nhưng ít nhất từ hôm nay, nó sẽ nằm trong biên bản, nằm trong trí nhớ của cả trấn, và không một ai có thể bắt bà rút nó lại được nữa.
Thư lại của nha môn ghi lời của bà vào biên bản ngay tại chỗ, đọc lại to cho mọi người cùng nghe, rồi mời bà điểm chỉ. Tay bà run, mực in ngón tay hơi nhòe, nhưng bà ấn xuống rất dứt khoát. Bên cạnh tên bà trong biên bản là tên của A Hoàn, là lời đối chiếu đôi trâm, là dòng ghi cây trâm thứ hai lấy lên từ đáy giếng trong gầu bùn đầu tiên của buổi khai quật. Những dòng chữ khô khan ấy, Tam Nương biết, mới là thứ sẽ đi được lên tới phủ Thành Đô, đi xa hơn bất cứ lời đồn nào của trấn.
Huyện lệnh Chu Văn Bân từ từ quỳ xuống bên miệng giếng.
Không ai kịp ngăn ông, cũng không ai dám ngăn. Vị quan của một huyện, người ngồi trên công đường xử án cho dân suốt bao năm, quỳ xuống trên nền đất lạnh bên miệng giếng cổ sau hậu viện nhà mình, áo quan lấm bùn ở vạt dưới, hai tay chống xuống đất. Ông không khóc thành tiếng. Vai ông run lên từng đợt, và dân trấn đứng quanh đều quay mặt đi một lúc, vì có những nỗi đau mà người ngoài nhìn thẳng vào cũng thành tàn nhẫn.
- Là ta không biết, ông nói rất khẽ, khẽ đến mức chỉ những người đứng gần nhất mới nghe được. Ba năm, ở ngay trong nhà của ta.
Không ai đáp lời ông. Câu ấy không cần ai đáp. Nó không phải lời khai để ghi vào sổ, nó là tiếng của một người vừa nhìn thấy đời mình rẽ sang một ngả khác mà không còn đường quay lại.
Việc khai quật dưới đáy giếng được tiếp tục ngay sau đó, chậm hơn, cẩn thận hơn. Nước đã tát cạn, bùn được xúc lên từng gầu và đổ ra chiếu cho Tôn Cửu xem xét. Rồi tới lớp đá xếp. Từng tảng đá một được buộc dây kéo lên, đặt thành hàng riêng bên cạnh miệng giếng theo đúng thứ tự chúng nằm dưới đáy. Để sau này biên bản có thể ghi lại rằng chúng đã được xếp lên trên một thứ gì, chứ không phải đá sụt tự nhiên.
Tam Nương không rời khỏi miệng giếng. Bà đứng đó nhìn từng tảng đá được kéo lên, và mỗi tảng đá rời khỏi đáy giếng lại làm lòng bà nhẹ đi một chút và nặng thêm một chút cùng một lúc. Nhẹ, vì sự thật đang được đưa lên ánh sáng từng phần. Nặng, vì bà biết dưới lớp đá cuối cùng sẽ là điều gì, và bà đã biết điều ấy từ lâu, chỉ là chưa bao giờ dám nhìn nó bằng mắt mình.
Khi tảng đá cuối cùng được kéo lên, Tôn Cửu giơ tay ra hiệu cho mọi người im lặng. Ông tự mình cúi xuống miệng giếng với chiếc đèn, nhìn rất lâu vào đáy giếng nay đã lộ ra sau lớp đá.
Rồi ông đứng dậy, quay về phía huyện lệnh đang được Hàn Thiết đỡ đứng lên, và nói rõ ràng, từng chữ một, để thư lại ghi vào biên bản và để cả khu đất cùng nghe thấy.
- Bẩm đại nhân. Dưới đáy giếng, sau khi dỡ hết lớp đá lèn, có một bộ hài cốt người, nằm úp, tóc dài còn vướng vào kẽ đá.
---