CÓC TÍA NHẢ NGỌC Ở THẤT SƠN - Chương 17: Tro trộn nước dâu tằm
Đêm 12 tháng 11, sau khi Hùng ra về, Tư Lực không ngủ trưa như mọi ngày. Ông chờ trời tối hẳn, chờ xóm chân núi lên đèn và tiếng người thưa dần, rồi mới…
Nội dung chương
Đêm 12 tháng 11, sau khi Hùng ra về, Tư Lực không ngủ trưa như mọi ngày. Ông chờ trời tối hẳn, chờ xóm chân núi lên đèn và tiếng người thưa dần, rồi mới mở chiếc rương gỗ cũ kê ở góc buồng. Trong rương, hai bao tro rơm nếp ông đã phơi lại từ hôm mùng sáu nằm xếp ngay ngắn, miệng bao buộc bằng dây chuối khô. Ông bưng từng bao ra sân sau, đặt lên tấm bạt, dưới ánh đèn vàng của bóng đèn tròn treo ở mái hiên.
Đạt tới lúc trời vừa tối, theo lời dặn của Hùng rằng ông Tư cần người phụ. Cậu thanh niên bước vào sân, thấy ông cậu họ của mình đang ngồi xổm bên hai bao vải, bên cạnh là một thau nước màu nâu sẫm bốc mùi chua nhẹ và thơm hăng, mùi lá cây ngâm lâu ngày.
- Cậu Tư, nước gì vậy cậu? - Đạt hỏi.
- Nước dâu tằm. - Tư Lực nói. - Lá và thân dâu tằm ngâm với nước vo gạo, ủ mấy ngày cho lên mùi. Tui ngâm sẵn từ hồi đầu tháng, phòng khi cần. Vô phụ cậu một tay. Đêm nay mình trộn tro.
Ông giải thích trong lúc làm, tay không nghỉ. Tro này không phải tro bếp thường. Là tro của rơm nếp, thứ rơm của lúa nếp đốt cháy hoàn toàn cho tới khi thành tro trắng mịn, không lẫn than, không lẫn rác. Ông đã dành dụm và sàng lọc nó từ lâu, mỗi năm một ít, như người ta dành dụm một thứ thuốc nhà. Tro khô thì nhẹ và dễ bay, gió trong hang thổi là tản hết, không dùng được. Phải trộn với nước dâu tằm cho tới khi tro kết lại thành một thứ bột ẩm, nặng, nắm trong tay vo được thành nắm mà không rã, tung ra thì bung thành một màn mịn và rơi chậm. Cái ẩm đó giữ cho tro ở lại trong không khí lâu hơn, bám được vào những chỗ cần bám.
- Trộn tro để làm gì hả cậu? - Đạt vừa khuấy thau tro vừa hỏi. Bột tro ẩm bám lên tay anh, mát lạnh và mịn như bột gạo.
Tư Lực im lặng một lúc, cân nhắc xem nên nói tới đâu. Rồi ông nói một nửa, phần nửa mà ông cho là đủ để người trẻ này biết sợ đúng mức và biết nghe lời:
- Trong hang đó có hơi độc, Đạt à. Không phải hơi ngạt thường. Là thứ hơi làm người ta cay mắt trước, rồi bỏng da, rồi ngạt phổi. Ngày xưa người ta vô hang chết vì nó nhiều. Tro này rắc ra, nó chặn được hơi độc, hút lấy hơi độc mà làm nó loãng đi. Nói cho dễ hiểu, nó là cái khẩu trang cho cả một lối hang. Đồ giữ mạng đó con, không phải đồ cúng.
Việc trộn tro kéo dài gần hai tiếng. Ông làm chậm, từng công đoạn một, và bắt Đạt làm theo để nhớ. Trước tiên là sàng lại tro qua một lớp vải mịn, bỏ hết những hạt lợn cợn và mẩu than còn sót, vì than chưa cháy hết gặp nước dâu tằm sẽ vón cục, tung ra không bung. Rồi rót nước dâu tằm vào từ từ, từng vá một, tay kia đảo đều, như người trộn hồ xây nhà. Tro uống nước tới đâu sẫm màu tới đó, từ trắng xám thành xám đậm, và mùi chua hăng của nước dâu quyện vào mùi tro thành một thứ mùi rất riêng, không thơm, không thối, mà ngai ngái như mùi bếp cũ sau mưa. Ông nắm thử một nắm, bóp chặt rồi mở tay ra: nắm tro giữ nguyên hình bàn tay, mép không rã. Ông gật đầu.
- Vậy là đạt. Khô quá thì bay hết trước gió hang. Ướt quá thì thành bùn, tung không ra, chỉ tổ nặng. Cái ẩm này là vừa.
Ông bắt Đạt tự trộn thau thứ hai cho bao còn lại, đứng cạnh coi và sửa. Anh thanh niên làm vụng về hơn, rót nước hơi quá tay một lần, phải thêm tro khô vào chữa, mồ hôi rịn trên trán dưới ánh đèn sân. Ông không chửi, chỉ nói một câu: trong hang không có lần làm lại, nên ở đây phải làm cho thuộc tay.
Trộn xong, ông lấy một nắm tro ẩm, đi ra giữa sân, tung thử lên cao ngược hướng gió nhẹ. Màn tro bung ra thành một lớp bụi mịn, rơi xuống chậm rãi, lơ lửng lâu hơn hẳn tro khô, và phủ lên mặt đất một lớp xám đều. Ông đứng nhìn lớp tro rơi cho tới hạt cuối cùng, như người kiểm tra một thứ vũ khí bằng chính mắt mình.
- Khi tung, phải tung thấp và ngang mặt, tung về phía hơi độc nó tới. - Ông dặn. - Không tung lên trời, không tung sau lưng mình. Và tung xong là lùi, không đứng coi nó có ăn thua không. Nhớ chưa?
- Dạ, nhớ.
- Tới lúc đó tay con sẽ run. Ai cũng run. Run thì nắm cho chặt, tung cho hết nắm, đừng giữ lại nửa nắm trong tay. Tro giữ trong tay không cứu được ai hết.
Đạt gật đầu, nhìn hai bàn tay mình còn dính đầy tro ẩm. Anh chợt nhận ra buổi tối nay không phải là buổi phụ việc bình thường. Đây là một buổi truyền nghề, mà thứ nghề được truyền là cách sống sót trong một cái hang, do một ông già đã giấu nó suốt mấy chục năm. Truyền lại trong một đêm, cho một thằng cháu họ sắp bước vào nơi ông thề không bao giờ quay lại.
- Sao cậu biết tro này chặn được? - Đạt buột miệng, rồi tự biết mình hỏi thừa, vì mặt ông già đã sầm lại.
- Vì có người đã dùng nó mà sống sót ra được. - Ông nói chậm. - Và có người không có nó, đã chết ở trỏng. Ngày xưa, trong cái hang này, đã có người chết vì thứ hơi đó rồi. Không phải một người.
Ông không nói thêm là ai, năm nào, chết ra sao. Đạt cũng không dám hỏi nữa. Anh nhìn hai bao tro đang được trộn, đóng lại, cân lên: mỗi bao đúng năm ký, miệng bao buộc chặt bằng dây nilon mới, ngoài ra còn khâu thêm một lớp vải cho chắc. Ông già đặt hai bàn tay lên hai bao tro, vỗ nhẹ như người ta vỗ lên vai một con vật quen:
- Tro này cứu mạng. Đừng đứa nào chê nó nặng.
- Nhưng cậu ơi. - Đạt hỏi nhỏ. - Nếu chỉ là hơi độc, sao dân mình lại đồn có con gì trong hang? Đêm mùng mười anh Hùng với anh Thắng lên, nghe tiếng thở, thấy hai đốm đỏ. Anh Thắng kể con nghe mà con nổi da gà.
Tư Lực nhìn cháu mình rất lâu dưới ánh đèn vàng. Ông muốn nói hết không? Ông đã muốn nói hết bao nhiêu lần trong ba mươi lăm năm, và lần nào cũng nuốt lại, vì nói hết nghĩa là kể về anh Ba. Kể về ba cái chết, kể về việc chính ông đã mang thứ đó trở lại hang và thề độc bên cửa sắt. Nói hết với thằng cháu này, đêm nay, trước mặt hai bao tro, có lẽ là lần dễ nhất trong đời ông. Nhưng ông lại nuốt xuống. Chưa phải lúc. Hoặc ông sợ: sợ rằng nói hết, thằng nhỏ này sẽ bỏ chạy, và rồi Hùng với Thắng vẫn cứ đi, không có ông, không có tro, không có ai biết đường. Ông chọn nói phần đủ dùng:
- Trong hang có hơi độc là thiệt. Còn tiếng thở với đốm đỏ, vô tới nơi rồi con sẽ biết nên tin cái gì. Mắt thấy tai nghe trong hang tối không giống ngoài này đâu. Điều duy nhất cậu dặn con: vô trong đó, nghe cậu. Cậu biểu đi là đi, cậu biểu rút là rút, đừng đứng lại nhìn bất cứ thứ gì, dù nó sáng, dù nó đẹp, dù nó gọi con trong đầu. Nghe chưa?
- Dạ, con nghe.
- Cậu Tư, chuyện tro này, ai dạy cậu? - Đạt hỏi trong lúc hai cậu cháu nghỉ tay uống nước. - Người xưa của làng mình hả cậu?
- Ừ, lệ làng đó con. - Ông nói, mắt nhìn ra sân tối. - Xưa lắm rồi, người đi hang ở vùng này truyền nhau: vô hang Bà Đội Ôm thì mang tro rơm nếp trộn nước dâu tằm. Không ai giải thích được vì sao, chỉ biết tro thường không ăn thua, tro rơm nếp mới ăn. Mấy thứ lệ làng như vậy, phần nhiều là do người chết để lại, người sống ghi nhớ bằng cách làm theo chứ không bằng chữ viết. Tới đời cậu, cậu là người cuối cùng còn nhớ cách trộn cho đúng. Cậu mà chết đi không truyền lại, lệ này mất, rồi lớp trẻ sau này lại phải trả giá để học lại từ đầu.
Đạt im lặng. Anh nghĩ tới mẹ mình, tới gói tro bếp bọc lá chuối khô nằm dưới đáy ba lô của anh ở nhà Hùng. Tro của mẹ anh là tro của niềm tin, gói bằng tay run và lời dặn đi dặn lại. Tro của cậu Tư là tro của kinh nghiệm, cân từng ký và trộn từng vá. Hai thứ tro, hai cách thương con của người lớn trong nhà, và anh mang theo cả hai vào cái hang đó, dù chỉ một trong hai thứ mới thật sự giữ được mạng anh.
Đạt phụ ông khiêng hai bao tro vào để ở góc nhà, trên một tấm ván kê cao khỏi nền ẩm. Xong việc, ông rót nước trà, hai cậu cháu ngồi ở hiên. Đạt hỏi chuyện tiền công, hỏi ông nhận dẫn đường được bao nhiêu. Ông cười nhạt:
- Hùng nó trả giá tám mươi triệu hôm trước, cậu không lấy. Lần này cậu đi không phải vì tiền, và cậu không lấy đồng nào trước. Đi chuyến này là cậu đi giữ mạng cho tụi con, với giữ một lời thề cũ của cậu. Tiền nong xong việc rồi tính, mà có khi chẳng có gì để tính.
Đạt không hiểu hết, nhưng anh gật đầu. Lúc ra về, anh ngoái nhìn hai bao tro nằm im trong góc nhà tối. Mười ký tro. Sáng mai, chúng sẽ được khiêng lên lán trung chuyển, rồi từ đó lên cửa hang. Anh nghĩ tới lời ông cậu: tro này cứu mạng. Và anh nghĩ tới một điều mà anh không nói ra: một thứ tro phải chuẩn bị kỹ tới vậy, trộn sẵn, cân đủ. Giữ dành bao năm trong rương, thì thứ nó dùng để chống lại, chắc chắn không phải là hơi ngạt thông thường của một cái hang đá.
Đêm đó Tư Lực ngủ sớm, ngủ một giấc sâu không mộng, giấc ngủ của người đã quyết định xong một việc lớn. Hai bao tro nằm trong góc nhà, im lìm, chờ sáng.
---