CÓC TÍA NHẢ NGỌC Ở THẤT SƠN - Chương 4: Tấm bia không ghi nguyên nhân
Chiều mùng ba tháng mười một, trời âm u sớm hơn mọi ngày. Mây kéo qua đỉnh Bà Đội Ôm thành một dải xám thấp, gió mang theo hơi ẩm của đất sau mưa, nhưng…
Nội dung chương
Chiều mùng ba tháng mười một, trời âm u sớm hơn mọi ngày. Mây kéo qua đỉnh Bà Đội Ôm thành một dải xám thấp, gió mang theo hơi ẩm của đất sau mưa, nhưng mưa thì chưa rơi. Nguyễn Văn Tư Lực thay chiếc áo sơ mi sạch, mang bó nhang mua buổi sáng, một chai nước, một khăn cũ và mấy trái quýt, rồi đi bộ ra nghĩa trang nhỏ dưới chân núi.
Nghĩa trang của xóm nằm trên gò đất cao sau rặng tre, không rào cổng đàng hoàng, chỉ có một lối mòn và mấy hàng mộ cũ mới chen nhau. Người giàu trong xóm xây mộ đá mài, người nghèo đắp mộ đất, lâu năm thì bia đá nhỏ ghi tên và năm mất. Mộ của Nguyễn Văn Ba nằm gần cuối hàng thứ hai, dưới bóng một cây bằng lăng già. Tấm bia đá đã ngả màu rêu, chữ khắc nông: Nguyễn Văn Ba, sinh năm một ngàn chín trăm năm mươi ba, mất năm một ngàn chín trăm chín mươi mốt. Dưới đó chỉ có một dòng ngắn: mất trong rừng.
Không có nguyên nhân. Không có chữ tai nạn, không có chữ bệnh. Mất trong rừng. Bốn chữ ấy là tất cả những gì gia đình dám khắc lên đá năm đó, và cũng là tất cả những gì người ngoài được phép biết.
Tư Lực tới nơi, trước tiên ông nhổ mấy cọng cỏ mọc chen ở chân bia, lấy khăn lau mặt bia từng chút một. Rêu ở mép bia đóng xanh, ông lau chậm, không cố chà sạch hết, như thể một phần thời gian bám trên đá cũng là một phần của người nằm dưới đó. Ông thay nước trong chiếc ly sành trước mộ, đặt ba trái quýt lên dĩa nhựa, thắp ba cây nhang, cắm xuống bát cát đã ướt.
Khói nhang bay lên, bị gió núi đẩy tạt ngang rồi mới tan.
- Anh Ba, em tới.
Ông nói khẽ, như người ta chào một người anh còn sống ở nhà bên.
Nguyễn Văn Ba lớn hơn Tư Lực năm tuổi. Năm Tư Lực còn là thanh niên gầy nhom theo người ta đi rừng, Ba đã là người đàn ông có vợ con, có căn nhà ngói nhỏ ở chân núi, có tiếng là gan lì và thương em. Năm một ngàn chín trăm chín mươi mốt, Ba chết ở tuổi ba mươi tám. Vợ Ba sau đó dẫn con về nhà ngoại một thời gian dài, rồi ở hẳn bên đó. Căn nhà cũ của Ba bán cho người khác, sửa đi sửa lại nhiều lần, giờ không còn dấu vết gì của mùa hè năm ấy nữa. Chỉ còn tấm bia này và một người em đã già vẫn ra thăm.
Tư Lực ngồi xuống phiến đá bên mộ, lâu hơn mọi lần. Mọi lần ông tới, thắp nhang, lau bia, nói vài câu chuyện xóm rồi về trước khi trời tối. Hôm nay ông ngồi lại vì buổi sáng ở quán nước, người ta nhắc tới Hang Ông Cóc, nhắc tới thứ sáng trong hang, nhắc tới người chết cả nhà. Những lời đó ông nghe như nghe người ta kể chuyện của một xóm xa lạ nào, trong khi từng chữ đều chạm vào phần đời ông đã chôn kín ba mươi lăm năm.
Ông nhớ năm đó làng xì xào thế nào. Người ta nói nhà Ba trúng gió độc. Người ta nói ba người đàn ông cùng đi rừng, ăn phải nấm lạ, trúng hơi đất. Người ta nói Ba và hai người bạn là Trần Văn Đức và Võ Văn Tám vào núi tìm đá rồi gặp chuyện không may. Mỗi lời đồn có một ít thật: họ có vào núi, họ có chết vì một thứ độc làm phổi đen như than, họ có liên quan tới hang. Nhưng không lời đồn nào nói đúng thứ họ mang về nhà Ba là gì, và không lời đồn nào nói tới việc chính Tư Lực là người cuối cùng vào căn nhà ấy trước khi nó được dọn dẹp sạch sẽ.
Ký ức của ông về những ngày đó không liền mạch. Nó còn lại từng mảnh rõ đến đau: tiếng vợ Ba khóc ở sân, mùi thuốc bắc sắc trong nhà mà không cứu được ai. Ba chiếc quan tài xếp gần nhau trong một tuần, và cảm giác lạnh ở gáy mỗi lần ông đi ngang đường mòn lên hang suốt nhiều năm sau. Có những mảnh ông không cho phép mình nhớ trọn trong lúc tỉnh táo ban ngày. Chúng chỉ trở lại vào ban đêm, hoặc vào những buổi chiều như hôm nay, khi mùi nhang và gió núi giống hệt mùi của mùa tang năm ấy.
- Sáng nay ở quán, ông Năm lại kể chuyện thiềm thừ nhả châu cho khách nghe. Tư Lực nói với tấm bia. Ông Năm kể như chuyện xưa tích cũ. Khách trẻ nghe xong còn cười, nói là khí độc thôi. Em ngồi đó, em không sửa lời ổng. Sửa làm gì, anh Ba? Nói đúng hết ra thì xóm này còn yên được không?
Gió thổi qua rặng tre phía sau nghĩa trang, lá tre xào xạc. Ba cây nhang cháy không đều, một cây tàn nhanh hơn hai cây còn lại.
- Nhưng em có nói một câu. Em nói trong hang đó, thứ sáng nhất là thứ giết người nhanh nhất. Em nói trước mặt người lạ. Ba mươi lăm năm nay em chưa từng nói câu đó ở quán. Em không biết sao sáng nay em lại nói. Chắc tại em nghe có người đang hỏi đường vào hang, hỏi cả ổ khóa cửa sắt. Người dưới Tịnh Biên, nghe đâu là thợ đá. Thợ đá mà hỏi tới hang đó thì không phải để ngắm cảnh.
Ông đưa tay đặt lên mặt bia. Đá lạnh và nhám dưới lòng bàn tay.
- Anh Ba, năm nay lại có người hỏi đường vào hang.
Câu nói ra khỏi miệng ông nhỏ thôi, nhưng nó làm chính ông rùng mình. Bao nhiêu năm, ông giữ lệ, ông nhắc người trẻ, ông lên kiểm tra lối mòn sau mùa mưa, ông làm mọi việc như một người gác một cánh cửa vô hình cho xóm. Ông tưởng thời gian đã làm cho lời đồn về viên đá yếu đi. Ông tưởng cửa sắt dựng năm hai ngàn mười tám và camera của ban quản lý đã đủ làm người ta nản. Nhưng tiền thì không bao giờ nản. Chỉ cần một người ở thành phố hay ở biên giới nghe lại câu chuyện cũ và định giá nó bằng tiền tỷ, sẽ có người ở chân núi này sẵn sàng đi tìm.
Ông nhớ lại anh Ba của thời trẻ: cao, vai rộng, cười lớn, hay gõ đũa lên bàn khi kể chuyện đi rừng. Ba không phải người tham lam theo kiểu xấu xa. Ba chỉ là một người đàn ông nghèo muốn đổi đời cho vợ con, nghe người ta nói trong hang có thứ bán được nhiều tiền thì tin rằng mình đủ gan, đủ khỏe, đủ may mắn để làm người đầu tiên mang nó ra mà còn sống. Đức và Tám cũng vậy. Ba người đàn ông bình thường, không ai là ác nhân, không ai đáng phải chết ngạt trong chính nhà mình với lá phổi đen như than. Đó mới là điều làm Tư Lực sợ nhất ở viên đá: nó không chọn người xấu. Nó giết bất cứ ai mang nó ra.
- Em già rồi, anh Ba. Ông nói tiếp. Gối em đi lên dốc đã mỏi. Mắt em ban đêm không còn tỏ như xưa. Nếu thiệt có người vào hang, em không biết mình còn cản được tới đâu. Nhưng em hứa với anh, chừng nào em còn thở, em còn giữ lệ. Ai muốn vào hang đó, phải bước qua lời của em trước.
Ông ngồi im một lúc lâu. Ở hàng mộ phía xa, một người đàn bà trong xóm cũng tới thắp nhang cho chồng, gật đầu chào ông từ xa. Học sinh tan học chạy xe đạp ngang con đường dưới gò, cười nói ồn ào một lúc rồi xa dần. Cuộc sống của xóm vẫn tiếp nối bình thản quanh những tấm bia.
Tư Lực rút khăn, lau lại bia lần nữa, kỹ ở chỗ khắc năm mất. Một ngàn chín trăm chín mươi mốt. Ba mươi lăm năm. Ông đã sống gần gấp đôi số tuổi của anh mình. Ông có lúc thấy đó là một món nợ không trả được: người anh chết trẻ vì một chuyến vào hang, người em sống dai dẳng ở chân núi và giữ bí mật của chuyến đi ấy cho tới khi tóc bạc.
Khi nhang tàn gần hết, ông đứng dậy, chắp tay vái ba vái. Ông không cầu xin điều gì lớn. Ông chỉ nói khẽ một câu ông vẫn nói mỗi lần ra về.
- Anh yên nghỉ. Chuyện trong hang, để em giữ ở ngoài này.
Trên đường về, trời bắt đầu mưa lất phất. Tư Lực đi chậm qua rặng tre, áo ướt nhẹ ở vai mà ông không vội. Ông nghĩ tới hai bao tro rơm nếp trong chiếc rương gỗ ở nhà. Ông đã để dành chúng từ rất lâu, từ những năm ông còn đủ sức nghĩ tới việc có ngày phải quay lại gần hang. Ông chưa từng nói với ai trong xóm về hai bao tro ấy, kể cả ông Năm. Tro không phải bùa phép. Nó là kinh nghiệm trả bằng mạng người, được truyền lại trong những câu dặn dò rời rạc của người đi rừng xưa. Hơi độc của cóc tía trong hang sâu sợ tro rơm nếp trộn nước dâu tằm, thứ tro ấy hút nhờn, làm xót da nó, đẩy nó lùi lại. Ông giữ tro như giữ một con dao cùn trong nhà, mong không bao giờ phải rút ra.
Tới cổng nhà, ông dừng lại nhìn về phía núi. Mưa làm vách Bà Đội Ôm mờ đi. Cửa hang ở sau vách đá, cách xóm một quãng đường mòn, cách ông một đời người. Ông mở cửa, vào nhà, thay áo ướt, và treo bó nhang còn dư lên vách bếp.
Đêm đó, ông ngủ sớm nhưng không sâu. Mỗi lần trở mình, ông lại nghe như có tiếng ai gọi tên anh Ba từ phía ngoài sân, rồi tỉnh ra thì chỉ có tiếng mưa rơi đều trên mái tôn và tiếng chó nhà hàng xóm sủa vu vơ trong đêm.
Trước khi rời nghĩa trang hẳn, ông quay lại treo lại tấm khăn ướt lên cành bằng lăng cho khô bớt, như một thói quen của người sống một mình luôn xếp mọi thứ về đúng chỗ của nó. Một ông già trong xóm đi ngang gò đất, chống gậy dừng lại chào ông, hỏi thăm sao hôm nay ông ở lại ngoài mộ lâu hơn mọi bữa. Tư Lực chỉ cười, nói ở lại nói chuyện với anh trai một lát, lâu rồi anh em chưa ngồi với nhau lâu như vậy. Người kia gật đầu cảm thông rồi đi tiếp, không hỏi gì thêm, vì trong xóm ai cũng biết có những câu chuyện người già chỉ kể cho người đã nằm xuống.
---