CÓC TÍA NHẢ NGỌC Ở THẤT SƠN - Chương 5: Gói tro bếp của mẹ
Ngày mùng bốn tháng mười một, Phạm Văn Đạt dậy từ năm giờ sáng, không phải vì có việc sớm, mà vì cả đêm anh trằn trọc tính tiền. Căn nhà của anh ở xã…
Nội dung chương
Ngày mùng bốn tháng mười một, Phạm Văn Đạt dậy từ năm giờ sáng, không phải vì có việc sớm, mà vì cả đêm anh trằn trọc tính tiền. Căn nhà của anh ở xã dưới chân núi Bà Đội Ôm là nhà của cha mẹ để lại một phần, anh và mẹ ở cùng, gian bếp thấp, mái tôn mới thay một nửa. Trên bàn thờ, ảnh cha anh nhìn xuống. Trên chiếc tủ gỗ ở phòng ngoài, một cuốn sổ nhỏ ghi chi chít những khoản nợ tiền cỗ cưới mà chỉ nhìn thôi đã thấy nặng đầu.
Đạt hai mươi sáu tuổi, sắp cưới vợ. Vợ sắp cưới của anh tên Trâm, làm ở tiệm tạp hóa lớn ngoài xã, hai người quen nhau từ hồi học cấp ba, thương nhau thiệt lòng chứ không phải mai mối gượng ép. Đám cưới dự tính sau Tết, nhưng tiền cỗ, tiền chụp ảnh, tiền sửa lại gian nhà trước cho ra hồn, khoản nào cũng cần tiền ngay trong mấy tháng cuối năm. Nhà gái không đòi hỏi quá đáng, nhưng Đạt tự thấy mình không thể bước vào nhà người ta với hai bàn tay trắng và một cuốn sổ nợ chưa trả được đồng nào.
Anh làm thợ theo nhóm của Trần Văn Hùng đã hai năm. Việc đá không đều, mùa mưa thì ít việc, mùa khô thì nắng cháy da. Anh khỏe, leo núi nhanh, vác nặng giỏi, được các anh lớn thương vì tính thiệt thà. Nhưng thiệt thà và khỏe mạnh không trả được tiền cỗ. Cho nên tối hôm trước, khi Hùng gọi tới lán nói về mối khảo sát hang ở Bà Đội Ôm, tiền công cao, Đạt nghe mà tim đập mạnh như người đang khát gặp nước. Anh không hỏi nhiều về hang. Anh hỏi ngày đi. Anh hỏi phần tiền của mình có chắc không. Nghe Hùng nói chắc, anh gật đầu ngay trong đêm.
Sáng nay, mẹ anh, bà Sáu, đang lúi húi ở bếp nấu nồi cháo trắng. Nghe con trai kéo ba lô ra giữa nhà, bỏ vào mấy bộ đồ, cuộn dây nhỏ và đôi giày leo núi, bà hỏi.
- Mày chuẩn bị đi đâu mà sớm vậy, Đạt?
- Con đi làm với anh Hùng mấy bữa, mẹ. Việc trên núi Bà Đội Ôm, khảo sát hang lấy mẫu đá. Anh Hùng nói tiền công đợt này cao.
Tay bà Sáu khựng lại trên nắp nồi.
- Núi Bà Đội Ôm? Hang nào trên đó?
Đạt tránh nói tên, sợ mẹ lo.
- Hang nhỏ thôi mẹ, có đoàn người ta dẫn đi. Con đi theo phụ vác đồ, chụp hình.
- Có phải cái hang có cửa sắt, dân gọi Hang Ông Cóc không?
Đạt im lặng một giây. Giây im lặng ấy đủ để bà Sáu hiểu. Bà tắt bếp, đi ra phòng ngoài, nhìn thẳng vào con trai.
- Ai xúi mày vào hang đó? Mày có biết xóm này giữ lệ không vào hang đó sau mùa mưa không? Ông cậu họ của mày, ông Tư Lực, giữ lệ đó mấy chục năm nay. Người trong xóm còn không dám bén mảng tới cửa hang, mày ở đâu ra mà đòi vào?
- Mẹ, con không tự ý đâu. Con đi với anh Hùng, có anh Thắng nữa. Có bản đồ, có đoàn khảo sát lo giấy tờ. Anh Hùng nói chỉ vào chụp ảnh lấy mẫu rồi ra, không ở lâu.
- Anh Hùng của mày nói thì mày tin hết hả? Bà Sáu cao giọng hơn. Tiền công cao thì phải coi chừng. Việc dễ mà tiền cao, trên đời này không có. Mày sắp cưới vợ, lỡ có chuyện gì, con Trâm nó làm sao? Tao làm sao?
Đạt cúi đầu. Anh thương mẹ, và anh cũng sợ những lời mẹ nói là đúng. Nhưng cuốn sổ nợ trên tủ và ngày cưới đang tới gần cũng là sự thật. Anh nói nhỏ.
- Con biết mẹ lo. Nhưng con nợ tiền cỗ nhiều quá rồi. Việc này mà xong, con trả được gần hết. Con hứa đi cẩn thận, tới cửa hang thấy không êm là con quay ra, không cố.
Bà Sáu nhìn con trai một lúc lâu. Bà biết tính Đạt: đã hứa với Hùng thì khó rút lời, và bà cũng biết nhà mình nghèo thật, nợ là thật. Bà không khóc, không la nữa. Bà quay vào bếp, mở chiếc hũ sành đựng tro bếp sạch mà bà vẫn giữ để chà nồi và bón cây. Bà lấy một nắm tro bếp nguội, thứ tro xám mịn từ rơm rạ và củi khô nhà mình nấu mỗi ngày, gói vào một miếng lá chuối khô, buộc lại bằng sợi dây chuối nhỏ, gói ghém cẩn thận như gói một phần cơm mang theo đường.
Bà đặt gói tro vào tay Đạt.
- Mẹ không biết bùa phép gì đâu. Tro bếp của nhà mình, mày mang theo cho chắc bụng. Ngày xưa bà ngoại mày nói, đi rừng đi núi, mang theo một ít tro bếp của nhà là tổ tiên nhớ đường mà theo phù hộ, ma quỷ cũng nể hơi ấm của bếp nhà. Mày mang theo, không nặng nề gì. Tới đâu cũng nhớ nhà mình còn bếp, còn mẹ chờ.
Đạt cầm gói tro, cười gượng để mẹ yên lòng.
- Tro bếp mà mẹ gói kỹ như gói thuốc vậy. Con mang theo trong ba lô, được chưa? Con để dưới đáy, không làm mất đâu.
- Đừng cười. Mày hứa với mẹ, vào tới nơi, thấy chuyện gì lạ thì chạy ra trước, đừng ham tiền mà ở lại. Tiền mất làm lại được, người mất là hết.
- Con hứa.
Anh mở ba lô, nhét gói tro bọc lá chuối vào đáy, dưới lớp áo mưa, đúng như lời anh vừa nói. Trong lòng anh, gói tro ấy không có tác dụng gì ngoài việc làm mẹ yên tâm và làm anh nhớ rằng mình đi làm không phải để liều mạng. Nó là tro bếp thường, xám và nhẹ, không mùi gì đặc biệt ngoài mùi khói củi quen thuộc của gian bếp nhà anh.
Buổi trưa, Trâm ghé nhà mang cho anh túi bánh và chai nước sâm mua ở tiệm. Cô ngồi ở hiên, nghe anh nói chuyện việc làm, mặt không giấu được lo lắng.
- Anh đi mấy ngày? Cô hỏi.
- Chắc vài bữa chuẩn bị, còn vào hang thiệt thì một đêm là chính. Anh Hùng nói đi đêm cho mát và tránh người qua lại.
- Đi đêm vào hang? Trâm nhíu mày. Sao khảo sát lại đi đêm?
Đạt khựng lại. Câu hỏi ấy anh chưa từng nghĩ tới khi nghe Hùng nói. Anh đáp theo lời Hùng đã dặn.
- Đoàn họ tránh lộ mối đá. Với lại ban ngày trên núi đông khách leo núi, khó làm việc.
Trâm nhìn anh, rồi nhìn vào nhà nơi bà Sáu đang ngồi vá áo, hạ giọng.
- Anh Đạt, em hỏi thiệt. Hang khóa cửa mà anh cũng vào được hả?
Đạt khựng lại một giây dài hơn. Anh nhớ cánh cửa sắt trong lời kể của mẹ, nhớ lệ cấm, nhớ gương mặt nghiêm lại của Trâm. Nói thật lúc này có nghĩa là nói anh sắp theo một nhóm thợ không giấy tờ vào một cái hang bị bảo tồn khóa cửa để tìm đá quý cho một mối hàng chưa rõ mặt. Anh không nói nổi sự thật ấy trước mặt người con gái mình sắp cưới, một phần vì sợ cô ngăn, một phần vì chính anh cũng chưa dám nhìn thẳng vào nó.
- Đi theo đoàn khảo sát đàng hoàng, em đừng lo. Anh nói. Có giấy tờ của đoàn hết. Anh chỉ là thợ phụ đi theo thôi.
Trâm gật đầu chậm, nửa tin nửa không. Cô dặn anh mang theo điện thoại sạc đầy, tới nơi có sóng thì nhắn một tin, lạnh thì mặc thêm áo. Những lời dặn bình thường ấy làm Đạt thấy mình tệ hơn cả lúc bị mẹ la. Anh đang giấu hai người phụ nữ thương anh nhất cùng một sự thật, bằng cùng một câu nói dối học từ Hùng.
Chiều đó, Đạt ra lán của Hùng phụ kiểm tra đồ nghề: bốn chiếc đèn pin công suất cao được sạc thử, hai cuộn dây thừng cuộn lại gọn, mấy đôi găng tay, bình nước. Anh làm việc chăm chỉ, ít nói hơn mọi ngày. Hùng hỏi anh sao mặt buồn, anh cười nói tại thiếu ngủ. Anh không kể chuyện mẹ anh nhắc tới lệ cấm, cũng không kể chuyện Trâm hỏi về cửa khóa. Anh sợ nói ra, Hùng sẽ thấy anh yếu vía và cắt phần việc.
Tối về nhà, Đạt mở ba lô kiểm tra lại. Gói tro bếp bọc lá chuối vẫn nằm ở đáy, hơi ẩm của lá làm một góc ba lô có mùi thơm ngai ngái của lá khô gặp tro. Anh sờ gói tro một lúc, rồi kéo khóa ba lô lại.
Anh nằm trên giường, nghe tiếng mẹ ho khan ở buồng bên, nghe tiếng ếch ngoài mương sau nhà. Anh nghĩ tới ngày cưới: sân nhà treo đèn, bà con hai họ ngồi đầy bàn, Trâm mặc áo dài đứng cạnh anh, mẹ anh cười mà không còn phải lo tiền cỗ. Hình ảnh ấy đẹp đến mức nó che được cả hình ảnh cửa sắt và bóng tối trong hang, ít nhất là trong đêm nay.
Trước khi ngủ, điện thoại anh sáng tin nhắn của Trâm vỏn vẹn một dòng dặn anh đi đâu cũng nhớ quay về. Đạt trả lời là anh nhớ, rồi tắt máy, và trong bóng tối của căn buồng nhỏ, anh tự hứa với mình rằng chuyến này xong, trả hết nợ cưới, anh sẽ không nhận thêm bất cứ việc vào hang nào nữa, dù tiền công có cao tới đâu.
Sáng hôm sau, Đạt dậy sớm phụ mẹ dọn hàng ra sân trước khi đi làm. Bà Sáu không nhắc lại chuyện hang nữa, chỉ lặng lẽ bỏ vào ba lô của con một gói xôi nhỏ và nhắc con ăn sáng đàng hoàng trước khi leo núi. Đạt hiểu sự im lặng ấy của mẹ còn nặng hơn lời la hôm qua. Mẹ anh không còn ngăn nữa, không phải vì mẹ đã yên tâm, mà vì mẹ biết con trai đã lớn và đã hứa với người ta. Anh ăn hết gói xôi mẹ gói, uống cạn ly nước trà, rồi mới đeo ba lô lên vai. Lúc bước ra cổng, anh quay lại nhìn gian bếp một lần. Khói bếp sớm đang lên từ mái sau, mỏng và xám, mùi khói củi quen thuộc mà anh đã ngửi từ khi còn nhỏ. Chính mùi khói ấy cũng có trong gói tro nhỏ nằm ở đáy ba lô anh, và tự nhiên anh thấy bước chân mình chậm lại một nhịp. Như người vừa nhớ ra rằng dù đi xa tới đâu trong bóng tối của một cái hang, thứ chờ anh ở nhà vẫn chỉ là một gian bếp còn lửa và một người mẹ ngồi chờ bên mâm cơm nguội.
---