Vô Đầu Quỷ Ở Ải Chi Lăng - Chương 19: Đêm Không Vó Ngựa
Ngày 18 tháng 03, chân Gò Cấm có một buổi lễ nhỏ mà công trường chưa từng thấy. Không có băng rôn, không có loa phóng thanh, không có lãnh đạo phát biểu.…
Nội dung chương
Ngày 18 tháng 03, chân Gò Cấm có một buổi lễ nhỏ mà công trường chưa từng thấy. Không có băng rôn, không có loa phóng thanh, không có lãnh đạo phát biểu. Chỉ có một chiếc bàn gỗ thấp đặt ở mép đất bằng phẳng dưới chân gò, trên bàn là bát nhang, đĩa trầu cau, chén rượu, nắm xôi và mấy nén nhang chưa đốt. Già làng Vi Văn Cừ mặc áo chàm cũ, đứng trước bàn, phía sau ông là bà Sâm và mấy người cao niên trong bản Nà Bó. Bên kia bàn là đoàn khảo sát của Hà, đội liên lạc của Thắng và vài công nhân đại diện cho đội thi công.
Thắng đứng ở hàng thứ hai, tay không, mũ bảo hộ cầm ở tay thay vì đội trên đầu. Anh đã dự nhiều lễ khởi công trong đời làm kỹ sư: lễ động thổ có lọng che, có cuốc vàng, có người đọc diễn văn cầu cho công trình thuận lợi. Buổi lễ hôm nay khác hẳn. Không ai cầu cho con đường làm nhanh. Ông Cừ khấn xin phép những người nằm dưới gò cho đoàn được mở đất thăm dò, hứa đào tới đâu lo tới đó, không lấy đi thứ gì không thuộc về người sống, không bỏ dở giữa chừng.
Tiếng khấn của ông Cừ nhỏ, bằng tiếng Tày xen tiếng Kinh, Thắng chỉ hiểu được từng đoạn. Nhưng anh hiểu thái độ của những người đứng quanh: công nhân công trường vốn hay nói đùa giờ đứng nghiêm, cúi đầu, không một tiếng điện thoại reo, không một tiếng cười. Bảo đứng cạnh Thắng, hai tay chắp trước bụng, mắt nhìn xuống mặt đất. Ngay cả Minh, người đến muộn mười phút vì cuộc họp với chủ đầu tư, cũng đứng yên ở cuối hàng, không chen lên hàng đầu như thói quen của một giám đốc dự án.
Hà thay mặt đoàn khảo sát thắp một nén nhang và đọc ngắn gọn cam kết đã ký hôm trước ở bản: không đào bừa, đào có kiểm soát, mọi hài cốt và di vật phát hiện được đều xử lý theo quy trình khảo cổ và lệ bản. Bà nói xong, cắm nhang xuống bát, lùi lại một bước. Gió từ khe núi thổi qua làm mấy nén nhang cháy nhanh hơn, khói bay ngang mặt gò rồi tan vào không khí trong trẻo của buổi sáng cuối mùa khô.
Trong lúc chờ khói nhang tan, Thắng đi một vòng quanh chân gò và nhận ra dân bản đến xem đông hơn anh tưởng. Họ đứng ở xa, ngoài hàng rào tre tạm, không chen vào, không quay phim, chỉ lặng lẽ nhìn đoàn người của công trường lần đầu tiên cúi đầu trước gò đất mà họ đã cảnh báo từ ngày đầu tiên. Một bà cụ trong bản nắm tay Thắng khi anh đi ngang, nói nhỏ rằng bao nhiêu năm rồi mới có người của công trường chịu làm lễ đàng hoàng như vậy. Thắng không biết đáp thế nào. Anh chỉ thấy xấu hổ vì buổi lễ này đáng lẽ phải diễn ra trước khi gầu xúc đầu tiên chạm vào mặt gò, chứ không phải sau khi một người đã nằm trong bệnh viện và một kỹ sư trưởng đã bị đình chỉ. Ông Cừ nghe được câu chuyện, chỉ nói: biết làm lại thì vẫn còn kịp, chỉ sợ biết mà vẫn không làm. Hà ghi câu đó vào sổ của bà, ngay dưới biên bản buổi lễ.
Buổi trưa, đoàn ăn cơm ngay tại lán dã chiến. Bà Sâm mang từ bản lên một nồi canh và mấy nắm cơm nắm cho đoàn, nói là của bản góp cho người làm việc ở gò. Mấy công nhân trẻ ban đầu còn ngượng, sau ngồi ăn ngon lành. Thắng nhìn cảnh đó mà nghĩ, mối quan hệ giữa công trường và bản làng suốt nửa tháng qua toàn là cảnh báo, tranh cãi và tai nạn, hôm nay mới có một bữa cơm ngồi chung tử tế. Nhưng anh cũng biết bữa cơm này không xóa được gì. Nó chỉ là điểm bắt đầu của một món nợ lớn hơn nhiều: món nợ với những người nằm dưới đất kia, mà đoàn mới chỉ vừa mới xin phép được bắt đầu trả.
Sau lễ, đoàn chưa đào ngay. Theo lời ông Cừ, lễ xin phép phải để qua một đêm, cho đất yên, cho người trong bản biết, cho đoàn chuẩn bị dụng cụ đàng hoàng. Hà đồng ý. Cả ngày 18 tháng 03, Gò Cấm chỉ được dọn cỏ bề mặt, căng lại dây khoanh vùng, dựng lán dã chiến và chuẩn bị hố thăm dò theo đúng ô đã đánh dấu từ hôm khảo sát. Không một gầu xúc nào nổ máy. Công trường im lặng một cách lạ lùng: máy móc các đoạn khác cũng tạm dừng để rà soát an toàn sau tai nạn, chỉ còn tiếng búa gõ kiểm tra ở khu sửa chữa và tiếng xe chở vật liệu đi chậm trên đường công vụ.
Thắng ở lại gò đến chiều tối, cùng Hà kiểm tra lại sơ đồ ô đào. Bà dự định mở hố thăm dò đầu tiên ở đúng vị trí vệt tín hiệu kim loại dày nhất, mở từng lớp mười phân, sàng đất, chụp ảnh từng lớp. Thắng hỏi về khả năng gặp hài cốt ngay ở lớp đầu. Hà đáp thẳng: rất cao. Với mật độ di vật như vậy, bà đã chuẩn bị sẵn túi đựng hài cốt, vải liệm tạm và biên bản khai quật theo mẫu của Bảo tàng. Bà cũng yêu cầu Thắng bố trí người trực đêm ở lán dã chiến, nhưng tuyệt đối không ai được ngủ lại trên mặt gò.
Đêm xuống. Thắng nhận ca trực đầu ở lán dã chiến cùng Bảo và một cán bộ khảo sát trẻ. Lán cách chân gò khoảng năm mươi mét, có đèn pin, bộ đàm và camera giám sát vẫn quay về phía đoạn tuyến như mọi đêm. Họ chờ đợi, dù không ai nói ra mình chờ đợi điều gì. Suốt mười lăm đêm qua, gần như đêm nào sương cũng xuống đoạn Gò Cấm, và sau sương là tiếng vó ngựa, tiếng tù và, tiếng gươm đao va chạm. Có đêm chỉ có âm thanh. Có đêm đoàn quân hiện hình. Có một đêm, người của họ phải vào bệnh viện.
Nhưng đêm 18 tháng 03, sương không xuống.
Mười giờ, trời quang, sao hiện rõ trên thung lũng. Mười một giờ, gió nhẹ, mặt đất khô, không một vệt sương nào tụ ở chân gò. Mười hai giờ, cán bộ trẻ ngủ gật trên ghế xếp, Bảo pha trà đặc, Thắng đi một vòng kiểm tra dây khoanh vùng bằng đèn pin. Mọi thứ yên tĩnh đến mức tiếng côn trùng trong cỏ cũng nghe rõ. Một giờ sáng trôi qua trong im lặng hoàn toàn. Không vó ngựa. Không tù và. Không tiếng hỏi tìm đầu. Lần đầu tiên sau nhiều đêm, đồng hồ điểm một giờ mà thung lũng Chi Lăng vẫn ngủ yên như một thung lũng bình thường.
Bảo nhìn Thắng, hạ giọng.
- Hay là lễ hôm nay có tác dụng thật, anh Thắng?
Thắng lắc đầu chậm rãi. Anh nhớ lời ông Cừ đã nói từ ngày 13 tháng 03 và sẽ còn nói lại nhiều lần sau này: cúng bái, trấn yểm không giải được chuyện này. Lễ xin phép không phải phép thuật. Nó là lời hứa của người sống với người chết, và một lời hứa mới nói ra miệng thì chưa có trọng lượng gì cho đến khi người ta thực hiện nó đến cùng. Đêm yên tĩnh này, nếu có ý nghĩa gì, thì chỉ là một khoảng lặng được cho mượn, một cơ hội để đoàn làm đúng việc phải làm trước khi mọi thứ trở lại như cũ.
- Đừng mừng vội, Thắng nói. - Ngày mai mở đất mới biết.
Sáng ngày 19 tháng 03, Thắng dậy sớm, đi kiểm tra mặt gò trước khi đoàn khảo sát tới. Sương đêm qua quả thật không xuống, mặt đất khô ráo, những lá cờ đánh dấu ô đào vẫn nguyên vị trí. Anh đi từ chân gò lên sườn đông, kiểm tra các ô ở trung tâm, nơi tín hiệu kim loại dày nhất. Đến ô thứ ba, anh dừng lại.
Mặt đất ở đó không còn bằng phẳng như chiều hôm qua.
Một vệt đất sụt dài chạy ngang qua hai ô đào trung tâm, sâu xuống khoảng một gang tay, mép sụt còn mới, đất ở đáy vệt xốp và sẫm màu hơn xung quanh. Vệt sụt không giống vết bánh xe, không giống hố đào trộm, không giống chỗ sạt vì nước. Nó dài và đều như thể bên dưới mặt đất vừa có một khoảng rỗng lớn bị mất chỗ chống đỡ trong đêm, hoặc như thể một thứ gì đó nằm im rất lâu bên dưới vừa khẽ trở mình.
Thắng quỳ xuống, đặt tay lên mép vệt sụt. Đất lạnh. Anh gọi Bảo mang thước dây và máy ảnh tới, đồng thời điện cho Hà. Khi Hà đến nơi, bà chỉ nhìn vệt sụt vài giây rồi ra lệnh thay đổi kế hoạch: hố thăm dò đầu tiên sẽ mở đúng tại vệt sụt này, mở ngay trong sáng nay, từng lớp một, với đầy đủ người của bản chứng kiến.
Hà quỳ xuống bên vệt sụt, dùng thước đo chiều dài và độ sâu, cho cán bộ trẻ chụp ảnh từ bốn hướng và đánh dấu thêm cọc phụ quanh mép sụt. Bà nói với Thắng, giọng trầm xuống, rằng trong khảo cổ học, đất sụt theo hình hố dài thường là dấu hiệu của một hố chôn đã bị nén lún sau nhiều thế kỷ, khi gỗ, vải và những khoảng trống bên trong đã mục hết, chỉ còn đất và xương giữ hình của nhau. Nói cách khác, vệt sụt này chính là miệng của thứ mà họ đang tìm, tự lộ ra sau một đêm yên tĩnh. Thắng nhìn vệt đất dài trên mặt gò, nghĩ đến dải cọc tiêu hình đội hình hôm khảo sát, nghĩ đến tiếng vó ngựa đã im suốt đêm qua, và hiểu rằng kể từ giờ phút này, mọi lời đồn sẽ lần lượt biến thành hiện vật nằm trên sàng đất.
Thắng chụp một tấm ảnh vệt sụt bằng điện thoại và gửi kèm biên bản ca trực đêm yên tĩnh đầu tiên vào hồ sơ công trường.
Sáng ra, trên mặt gò xuất hiện một vệt đất sụt dài, đúng hình một hố lớn nằm ngang.