Vô Đầu Quỷ Ở Ải Chi Lăng - Chương 20: Hố Chôn Không Đầu
Ngày 19 tháng 03, hố thăm dò đầu tiên được mở đúng tại vệt đất sụt ở trung tâm Gò Cấm. Hà cho căng dây thành ô vuông bốn mét, chụp ảnh mặt bằng, rồi ra…
Nội dung chương
Ngày 19 tháng 03, hố thăm dò đầu tiên được mở đúng tại vệt đất sụt ở trung tâm Gò Cấm. Hà cho căng dây thành ô vuông bốn mét, chụp ảnh mặt bằng, rồi ra lệnh đào từng lớp mười phân bằng bay và xẻng nhỏ. Đất sàng qua lưới, đá sỏi và tạp vật được phân loại ngay tại chỗ. Thắng đứng ở mép hố với vai trò liên lạc và ghi chép phụ, nhưng mắt anh không rời khỏi từng nhát bay của đội khảo sát.
Lớp đất đầu tiên là đất xáo trộn hiện đại: vài mảnh nilon, một đoạn dây thép của công trường, đất lẫn từ những lần san gạt vội vàng trong nửa tháng thi công. Lớp thứ hai bắt đầu có màu sẫm hơn, lẫn than tro cũ và những mẩu gốm vỡ không men. Hà cho dừng lại, chụp ảnh, ghi chú: đây là lớp đất cổ, chưa bị máy móc chạm tới trước ngày hôm nay. Từ lớp này trở xuống, mọi nhát bay đều phải nhẹ tay.
Ở độ sâu khoảng sáu mươi phân, cán bộ trẻ nhất trong đoàn bỗng khựng lại. Bay của cậu chạm vào một vật cứng cong, màu trắng ngà, không phải đá. Cậu gọi Hà. Bà xuống hố, quỳ trên tấm ván kê, dùng chổi mềm quét từng chút đất quanh vật đó. Một xương ống tay hiện ra. Rồi một xương sườn. Rồi cả một lồng ngực đã lép xuống theo thời gian, nằm nghiêng trong đất nâu đen.
Cả khu vực im phăng phắc. Hà ra hiệu mở rộng hố sang hai bên, vẫn từng lớp một, không vội. Đến trưa, lớp hài cốt đầu tiên đã lộ ra gần trọn vẹn trong phạm vi ô đào: không phải một bộ xương đơn lẻ, mà là nhiều bộ xương nằm xếp lớp chồng lên nhau, người này gối lên người kia, tay chân đan vào nhau như đã được vùi xuống vội vàng trong cùng một hố, không quan tài, không vải liệm còn nguyên, chỉ có đất và giáp trụ rỉ sét giữ họ lại với nhau.
Thắng đứng nhìn xuống hố mà cổ họng khô đi. Anh từng làm công binh, từng đào hào, từng thấy hài cốt liệt sĩ trong một lần quy tập ở biên giới thời còn tại ngũ. Nhưng những hài cốt đó có tên trong hồ sơ, có đồng đội đi tìm, có lễ truy điệu chờ sẵn. Những bộ xương dưới Gò Cấm này nằm chen chúc trong một hố chôn tập thể vô danh, trên đúng đoạn đường mà anh đã cho máy xúc đi qua suốt nửa tháng.
Điều khiến cả đoàn chết lặng không phải số lượng. Mà là một chi tiết lặp lại ở mọi bộ xương đã lộ ra.
Không bộ nào có hộp sọ.
Xương cổ của từng bộ xương đều kết thúc đột ngột ở đốt trên cùng. Không có xương hàm, không có xương sọ vỡ, không có răng rụng lẫn trong đất quanh cổ. Hà cho sàng kỹ toàn bộ đất quanh vị trí cổ của ba bộ xương đầu tiên. Kết quả vẫn trống trơn: đất sạch, chỉ có vài mẩu giáp rỉ và một chiếc khuy đồng. Đầu của những người này không mục nát tại chỗ. Chúng không hề nằm trong hố này, ngay từ ngày họ được chôn xuống.
Bà Sâm, người được mời tới chứng kiến theo đúng điều kiện đã thỏa thuận, đứng ở mép hố từ lúc lớp hài cốt đầu tiên lộ ra. Bà không khóc, không khấn, chỉ nhìn rất lâu rồi nói một câu nhỏ với ông Cừ đứng bên: người nằm mà không có đầu thì không gọi là chôn, chỉ gọi là vùi. Ông Cừ gật đầu, chống gậy, im lặng.
Giờ nghỉ trưa hôm đó không ai ăn ngon. Đoàn ngồi quanh lán dã chiến, cơm hộp đặt trước mặt mà nhiều người chỉ uống nước. Cán bộ trẻ đầu tiên chạm bay vào xương người kể rằng cậu từng khai quật mộ cổ đơn lẻ, từng thấy hài cốt trong tiểu sành của người xưa, nhưng chưa bao giờ thấy nhiều người nằm chồng lên nhau mà cùng thiếu một phần thân thể như thế này. Hà nghe xong, nói một câu mà Thắng ghi nhớ: trong khảo cổ, điều đáng sợ nhất không phải xương người, mà là quy luật lặp lại trên xương người, vì quy luật đó kể lại cách họ đã chết và cách họ đã bị đối xử sau khi chết. Ở cái hố này, quy luật quá rõ: tất cả đều bị chém đầu, tất cả đều bị vùi chung, tất cả đều không được khâm liệm tử tế. Đó không phải tai nạn của thời gian. Đó là một hành động có chủ ý của kẻ thắng trận gần sáu trăm năm trước, và hậu quả của nó kéo dài đến tận đêm sương hôm nay trên công trường.
Thắng ra suối rửa mặt cho tỉnh táo. Nước Khe Cạn mùa khô chỉ còn từng vũng nhỏ giữa đá, lạnh và trong. Anh nhìn dòng suối cạn chạy về phía sau núi mà tự hỏi một câu chưa ai trong đoàn dám hỏi thành tiếng trong buổi sáng: nếu thân của họ ở đây, thì đầu của họ đang ở đâu. Chiếc mũ sắt cổ anh nhặt được ở bờ suối hôm 12 tháng 03 bỗng trở lại trong trí nhớ, cùng với vệt đen như máu khô trong lòng mũ. Có lẽ đáp án đã nằm ở phía con suối này từ đầu, chỉ chờ đoàn đào đủ sâu ở gò để biết đường mà đi tìm.
Buổi chiều, hố thăm dò được mở rộng thêm một ô nữa để xác định ranh giới của lớp hài cốt. Càng mở, càng nhiều xương lộ ra: xương đùi xếp song song, xương chậu vỡ, những mảnh giáp ngực đã rỉ thành từng mảng mỏng dính vào xương sườn. Một cán bộ khảo sát tìm thấy một chuôi gươm gãy nằm cạnh bàn tay xương của một bộ hài cốt ở rìa hố, các ngón tay vẫn cong như đang nắm chặt. Hà cho chụp ảnh chi tiết vị trí đó và đánh dấu riêng, chưa kết luận gì.
Thắng được Hà giao nhiệm vụ đếm sơ bộ cùng cán bộ trắc địa: đánh số từng bộ xương đã nhận diện được trong hai ô đào, phân biệt bằng vị trí xương chậu và xương đùi để tránh đếm trùng. Con số tăng dần qua từng giờ: tám, mười bốn, hai mươi mốt. Và đó mới chỉ là phần đã lộ trong hai ô thăm dò nhỏ. Toàn bộ dải đất sụt dài trên mặt gò vẫn còn nằm ngoài phạm vi hố mở.
Minh đến gò vào cuối buổi chiều, đứng ngoài dây vàng nhìn xuống hố. Anh ta không nói câu nào về tiến độ. Sắc mặt Minh xám đi khi nhìn thấy hàng xương không đầu xếp lớp dưới ánh nắng cuối ngày. Thắng biết Minh đang tính toán, vì đó là thói quen của một giám đốc dự án trước mọi biến cố: tính thiệt hại, tính thời gian, tính trách nhiệm. Nhưng lần này, phép tính nào cũng dẫn tới cùng một đáp số mà không ai trong ban quản lý muốn nghe: dưới đoạn tuyến dự kiến thông xe là một hố chôn tập thể vô danh quy mô lớn, và công trường đã đào vào nó.
Trước khi phủ bạt che hố qua đêm, Hà tập hợp đoàn lại ở lán dã chiến, tổng kết ngày khai quật đầu tiên bằng giọng đều và rõ. Bà nói đây là phát hiện khảo cổ quan trọng, cần báo cáo tỉnh ngay trong đêm, đề xuất mở rộng khai quật có kiểm soát trên toàn bộ vệt sụt, đồng thời giữ nguyên phong tỏa. Bà cũng yêu cầu công trường bố trí người bảo vệ hố đào cả ngày lẫn đêm, không để bất kỳ ai tự ý xuống hố.
Thắng là người ở lại cuối cùng để kiểm tra bạt che và đèn chiếu sáng quanh hố. Anh đứng một mình bên mép hố thăm dò, nhìn những bộ xương đã được che vải trắng tạm thời, hàng nối hàng trong bóng chiều. Anh nghĩ đến đoàn quân hành quân trong sương, đến những cái cổ cụt rỉ khói lạnh, đến câu hỏi thều thào tìm đầu đã ám công trường suốt nửa tháng. Giờ đây, câu hỏi đó đã có một địa chỉ cụ thể: nó bắt đầu từ cái hố này, từ những thân thể nằm xếp lớp mà không có đầu để trở về.
Hà quay lại lấy sổ ghi chép bị bỏ quên, đứng cạnh Thắng, cùng nhìn xuống hố. Bà đếm lại số bộ xương đã đánh dấu trên sơ đồ, đối chiếu với những đốt sống cổ vừa được làm sạch trong lớp cuối cùng của ngày.
Thắng cúi xuống nhìn kỹ một đốt sống cổ vừa được đặt lên khay mẫu: mặt cắt phẳng, hơi xéo, mép xương sẫm màu, không có dấu hiệu gãy do đất đè hay do gầu xúc chạm phải trong những ngày thi công vừa qua. Anh là kỹ sư, anh hiểu vết cắt của lưỡi sắc khác với vết nứt của thời gian như thế nào. Hàng chục con người trong hố này đã bị chặt đầu bằng cùng một cách, rồi bị vùi xuống cùng một chỗ, còn đầu của họ bị mang đi nơi khác như chiến lợi phẩm của kẻ thắng. Anh đứng thẳng lên, nhìn quanh thung lũng đang tối dần, và lần đầu tiên thấy căm giận một cách rõ ràng, không phải giận đoàn quân trong sương, mà giận những bàn tay của gần sáu trăm năm trước đã biến những người lính này thành những thân thể không trọn vẹn, để rồi nhiều thế kỷ sau, một công trường đường bộ lại vô tình đào trúng nỗi oan đó bằng máy xúc và tiến độ.
Đêm đó, Thắng viết báo cáo ca trực dài hơn mọi đêm trước, ghi rõ số ô đã mở, số bộ xương đã đánh dấu, tình trạng bạt che và người trực bảo vệ hố. Anh biết từ ngày mai, cái hố này sẽ không còn là chuyện nội bộ của công trường nữa, mà sẽ là chuyện của tỉnh, của báo chí, của chủ đầu tư và của cả bản Nà Bó đang chờ xem người sống hôm nay có làm được điều mà nhiều đời trước chưa làm được hay không.
Hà đếm nhanh: ít nhất vài chục bộ xương, đốt sống cổ nào cũng mang vết chém sắc.