Vô Đầu Quỷ Ở Ải Chi Lăng - Chương 21: Công Văn Tiến Độ
Ngày 20 tháng 03, tin về hố chôn không đầu ở Gò Cấm không còn nằm trong hàng rào dây vàng nữa. Buổi sáng, một công nhân chụp ảnh hố đào bằng điện thoại…
Nội dung chương
Ngày 20 tháng 03, tin về hố chôn không đầu ở Gò Cấm không còn nằm trong hàng rào dây vàng nữa. Buổi sáng, một công nhân chụp ảnh hố đào bằng điện thoại trong giờ nghỉ, gửi cho người quen ở đội thi công đoạn khác. Đến trưa, bức ảnh đã lan khắp các nhóm trò chuyện của công trường, kèm theo đủ thứ lời đồn: có người nói dưới gò có hàng trăm bộ xương, có người nói đêm qua lại nghe tiếng vó ngựa, có người quả quyết công trường sắp bị đình chỉ toàn bộ và mọi người sẽ mất việc.
Thắng đi qua khu lán ăn lúc giờ nghỉ, nghe những lời đồn đó mà không biết nên đính chính thế nào. Sự thật còn nặng hơn lời đồn ở một điểm: những bộ xương đó không có đầu. Nhưng đó là thông tin khảo cổ chưa công bố chính thức, Hà đã dặn đoàn không phát ngôn ra ngoài trước báo cáo của tỉnh. Thắng chỉ nhắc mọi người không chụp ảnh hiện trường, không tự ý vào khu vực phong tỏa, rồi quay về lán dã chiến.
Trong lán chỉ huy, một cuộc họp khác đang chờ anh. Minh ngồi ở đầu bàn với một tập công văn mới in, bìa đỏ của chủ đầu tư. Bên cạnh là trợ lý dự án với máy tính xách tay mở sẵn bảng tính tiến độ và tiền phạt. Hà được mời dự với tư cách trưởng đoàn khảo sát. Ông Cừ không có mặt, vì đây là họp nội bộ của dự án, và Thắng thấy thiếu vắng đó là một thiệt thòi lớn: người duy nhất nói thay cho những người nằm dưới gò lại không ngồi trong phòng này.
Minh đi thẳng vào vấn đề, không vòng vo.
- Tôi vừa nhận công văn của chủ đầu tư và của tổng thầu, anh ta nói. - Nội dung chính: dự án tuyến đường tránh Ải Chi Lăng là công trình trọng điểm của tỉnh, mốc thông xe đã cam kết với hội đồng nhân dân. Việc dừng thi công đoạn Gò Cấm để khảo sát là cần thiết, nhưng phải có thời hạn rõ ràng. Nếu quá thời hạn, nhà thầu phải đề xuất phương án thi công song song hoặc phương án tuyến thay thế, nếu không sẽ áp dụng điều khoản phạt chậm tiến độ.
- Thời hạn là bao lâu? Hà hỏi.
- Hai tuần cho khảo sát thăm dò, Minh đáp. - Sau hai tuần, nếu không có kết luận di tích cấp đặc biệt, nhà thầu được yêu cầu lấp lại hố thăm dò, hoàn trả mặt bằng và thi công tiếp đoạn tuyến, phần hài cốt nếu có sẽ xử lý sau theo hướng dẫn của cơ quan văn hóa.
Hà đặt bút xuống bàn, tiếng bút chạm mặt gỗ vang lên rõ trong phòng họp yên tĩnh.
- Anh Minh, bà nói chậm rãi, - tôi nhắc lại để biên bản ghi rõ: chúng ta không còn ở giai đoạn thăm dò xem có gì hay không nữa. Hôm qua đoàn đã phát hiện hố chôn tập thể quy mô lớn, hài cốt xếp lớp, toàn bộ không có hộp sọ, niên đại sơ bộ thế kỷ mười lăm. Theo quy định, phát hiện như vậy phải báo cáo và chờ quyết định xử lý của cấp có thẩm quyền. Không một công văn tiến độ nào của chủ đầu tư có quyền ra lệnh lấp hố chôn tập thể để thi công tiếp. Ai ký lệnh lấp hố lúc này, người đó chịu trách nhiệm hình sự chứ không chỉ trách nhiệm tiến độ.
- Tôi không ra lệnh lấp hố hôm nay, Minh nói, giọng căng lên. - Tôi trình bày áp lực mà dự án đang chịu, để các bên cùng tìm phương án. Chị Hà nói trách nhiệm hình sự thì dễ, nhưng còn trách nhiệm với hàng trăm công nhân đang chờ việc, với nhà thầu phụ, với ngân hàng, với khoản vay thiết bị thì ai gánh? Công trường dừng một ngày là tiền mất một ngày. Dừng vô thời hạn là cả dự án chết.
Thắng ngồi giữa hai người, nghe cuộc đối chất mà nhớ lại chính mình cách đây chưa đầy một tuần. Khi đó anh cũng nói về tiến độ như một thứ kỷ luật không thể thương lượng, cũng coi mọi trở ngại là vấn đề kỹ thuật cần giải quyết bằng lệnh và ca đêm. Bây giờ, ngồi ở ghế của người bị đình chỉ, nhìn xuống hố chôn không đầu mỗi ngày, anh hiểu cả hai phía đều có lý của họ, và chính vì thế mà quyết định cuối cùng mới khó khăn đến vậy.
- Tôi đề xuất thế này, Thắng lên tiếng. - Trong hai tuần chờ quyết định của tỉnh, đội thi công chuyển sang làm các hạng mục không xâm phạm khu vực phong tỏa: đường công vụ, rãnh thoát nước ngoài ranh gò, gia cố lán trại và rà soát an toàn toàn tuyến. Không ai mất việc ngay. Đoàn khảo sát mở rộng khai quật có kiểm soát để sớm có kết luận đầy đủ về quy mô hố chôn. Khi có kết luận, các bên họp lại với tỉnh, lúc đó mới bàn phương án tuyến. Còn việc lấp hố, tôi phản đối. Tôi đã ký một biên bản sai về mảnh gươm hôm khởi công, tôi không ký thêm biên bản sai thứ hai về một hố chôn người.
Minh nhìn Thắng rất lâu. Trong ánh mắt đó có cả bực bội lẫn một thứ gì như bị phản bội: kỹ sư trưởng của anh ta, người từng cùng anh ta ém vụ đứt xích vì tiến độ, giờ ngồi ở phía bên kia của bàn họp. Nhưng Minh không phản bác ngay. Anh ta lật tập công văn đến trang cuối, nơi có bảng tính chi tiết của phòng tài chính.
Giữa cuộc họp, trợ lý của Minh trình bày thêm một con số khiến cả phòng im lặng: tổng giá trị thiết bị đang thuê theo ca, nhân công chờ việc và lãi vay ngắn hạn của nhà thầu cộng lại thành một khoản chi mỗi ngày đủ để nuôi cả đội công trường trong một tháng. Minh không bịa ra con số đó để dọa ai. Thắng từng phụ trách kỹ thuật, anh biết rõ máy xúc thuê theo tháng nằm im vẫn tính tiền, công nhân nghỉ chờ việc vẫn phải trả lương tối thiểu, nhà thầu phụ vẫn phải thanh toán theo hợp đồng. Tiến độ trong xây dựng không phải một khẩu hiệu, nó là tiền thật, việc làm thật và uy tín thật của hàng trăm con người. Chính vì hiểu điều đó, Thắng mới không coi Minh là kẻ ác trong câu chuyện này. Minh là một giám đốc dự án bị kẹp giữa một hố chôn của người chết sáu trăm năm trước và một bản hợp đồng của người sống hôm nay, và sai lầm của anh ta từ đầu đến giờ là luôn chọn cách ém đi, lấp đi, cho qua đi, thay vì dừng lại đối diện ngay từ nhát gầu đầu tiên.
Hà cũng hiểu áp lực đó, nhưng bà không nhượng bộ ở điểm cốt yếu. Bà nói rằng khảo cổ học đã gặp cảnh này ở nhiều công trường trên cả nước: cầu đường đào trúng mộ cổ, thủy điện ngập khu di tích, và lần nào giải pháp lấp đi làm tiếp cũng để lại hậu quả lâu dài hơn nhiều so với việc dừng lại xử lý đúng quy trình ngay từ đầu. Bà đề nghị nhà thầu chủ động báo cáo tỉnh xin gia hạn mốc thông xe vì lý do phát hiện di tích, thay vì chờ bị phạt rồi mới trình bày. Đó là con đường duy nhất vừa giữ được pháp lý, vừa giữ được lương tâm nghề nghiệp. Minh ghi chép đề nghị đó vào sổ, nét chữ nặng nề.
Cuộc họp kéo dài đến chiều. Kết quả tạm thời đúng như đề xuất của Thắng: thi công chuyển hướng sang hạng mục ngoài khu phong tỏa, khai quật mở rộng chờ kết luận, chưa ai nhắc lại chữ lấp hố trong biên bản chính thức. Nhưng Thắng biết đó chỉ là thắng lợi của một buổi họp. Công văn vẫn nằm trên bàn, tiền phạt vẫn tính theo ngày, và áp lực từ phía trên sẽ quay lại mỗi sáng qua điện thoại của Minh.
Chiều tối, trước khi rời lán, Minh gọi Thắng ở lại một mình. Anh ta không nói về biên bản nữa. Anh ta mở ngăn kéo, lấy ra bản sao công văn tiến độ có đóng dấu đỏ, đặt lên bàn trước mặt Thắng, chỉ vào dòng chữ ở trang hai mà phòng tài chính đã gạch chân bằng bút đỏ.
Thắng cầm bản sao công văn lên đọc kỹ từng dòng khi đã về lán dã chiến. Anh đọc cả phần phụ lục về điều khoản phạt, phần ghi chú về mốc bàn giao mặt bằng cho đơn vị quản lý đường bộ, phần cam kết của nhà thầu Thiên Sơn trước hội đồng nhân dân tỉnh. Mỗi dòng chữ đều hợp lệ, mỗi con dấu đều đúng thẩm quyền, mỗi con số đều có căn cứ hợp đồng. Và tất cả hợp lệ đó cộng lại thành một sức ép khổng lồ đè lên một hố đất ở Gò Cấm, nơi những con người không có tên trong bất kỳ hợp đồng nào đang nằm chờ được đếm đủ và được trả lại đầu của mình. Thắng gấp công văn lại, kẹp vào hồ sơ khảo cổ, và tự nhủ rằng từ nay anh sẽ không để bất kỳ văn bản nào của người sống được dùng làm cái cớ để chôn vùi người chết thêm một lần nữa.
Đêm đó Thắng không ngủ được. Anh nằm trong lán, nghe tiếng gió qua khe núi, nghĩ về hai thứ cùng đang đếm ngược: một bên là số ngày còn lại trong thời hạn khảo sát mà công văn cho phép, một bên là số đêm sương còn xuống thung lũng trước khi đoàn kịp hiểu hết cái hố dưới Gò Cấm. Anh chưa biết con số thứ hai là bao nhiêu, nhưng anh biết chắc nó không quan tâm đến thời hạn của bất kỳ công văn nào.
Anh gấp chăn ngồi dậy, ghi vào sổ tay hai việc phải làm trước tiên vào sáng mai cho đoàn khảo sát.
Minh đặt lên bàn công văn tiến độ: chậm một ngày, nhà thầu bị phạt một khoản khổng lồ.