Vô Đầu Quỷ Ở Ải Chi Lăng - Chương 32: Mười Chín Hộp Sọ
Ngày 30 tháng 03, đợt gom hộp sọ đầu tiên bắt đầu ở thượng nguồn Khe Cạn. Trời chưa sáng hẳn, đoàn đã tập trung ở lán chỉ huy quy tập: bốn tổ gom, mỗi tổ…
Nội dung chương
Ngày 30 tháng 03, đợt gom hộp sọ đầu tiên bắt đầu ở thượng nguồn Khe Cạn. Trời chưa sáng hẳn, đoàn đã tập trung ở lán chỉ huy quy tập: bốn tổ gom, mỗi tổ năm người gồm công nhân công trường, thanh niên bản Nà Bó tình nguyện và một cán bộ khảo sát đi kèm. Thắng phổ biến lần cuối quy tắc làm việc trước khi xuất phát: đi hàng ngang trong lòng suối, lật đá bằng tay và đòn bẩy nhỏ, sàng cát tại chỗ, thấy vật nghi xương người thì dừng tay, gọi cán bộ khảo sát tới nhận diện, tuyệt đối không tự ý bốc lên bỏ túi. Rút khỏi lòng suối lúc ba giờ rưỡi chiều, không tranh luận.
Thượng nguồn Khe Cạn hẹp hơn hạ nguồn, hai bên bờ là vách đá và cây rừng thưa, lòng suối đầy đá tảng lớn xếp chồng lên nhau qua nhiều mùa lũ. Nước chỉ còn ở những hố sâu khuất nắng, lạnh buốt. Công việc nặng nhọc hơn Thắng dự kiến rất nhiều: mỗi tảng đá phẳng phải có hai người khiêng, mỗi hố cát phải sàng hai lần, mỗi khe đá phải soi đèn kiểm tra. Đến chín giờ sáng, tổ của Thắng mới gom được hộp sọ đầu tiên.
Nó nằm dưới một tảng đá phẳng ở mép hố nước, nửa chìm trong cát ướt, vòm sọ hướng lên trời. Cán bộ khảo sát quỳ xuống, làm sạch cát quanh nó bằng chổi, chụp ảnh, ghi tọa độ, rồi mới nhấc lên bằng hai tay đeo găng, đặt vào khay lót vải trắng. Cả tổ im lặng nhìn khay vải được mang lên bờ. Đó không còn là một mảnh xương vỡ như hai mảnh tìm thấy hôm khảo sát thử. Đó là một hộp sọ gần như nguyên vẹn của một con người, với hai hốc mắt trống rỗng nhìn lên bầu trời tháng Ba. Thắng tự tay ghi vào sổ gom dòng đầu tiên: số một của đợt, đoạn thượng nguồn một, vị trí hố nước, tình trạng gần nguyên vẹn.
Từ đó, công việc vào guồng chậm mà chắc. Các tổ báo về qua bộ đàm từng phát hiện: một hộp sọ ở khe đá, một hộp sọ vỡ đôi ở bãi cát, một phần xương hàm lẫn trong rễ cây ven bờ, một hộp sọ nhỏ hơn trung bình mắc trong hốc đá dưới bờ dốc. Mỗi phát hiện đều lặp lại cùng một quy trình: dừng tay, gọi khảo sát, chụp ảnh, ghi tọa độ, niêm phong vào túi mẫu riêng, chuyển lên bờ bằng khay vải, tập kết về điểm trung chuyển có người của Hà trực tiếp nhận và phân loại sơ bộ.
Giờ nghỉ trưa, đoàn ăn cơm nắm trên bờ suối, ngồi trên đá, tay chân lấm bùn cát. Không ai đùa cợt như những bữa cơm công trường trước đây. Mấy thanh niên của bản kể nhỏ với nhau rằng đây là lần đầu tiên người của bản được phép xuống lòng Khe Cạn làm việc này một cách đàng hoàng, có đoàn khảo cổ, có già làng cho phép, có lễ xin phép đã làm ở gò. Trước đây, ai xuống suối nhặt được xương lạ cũng chỉ dám lấp lại rồi về thắp nhang, không dám mang đi đâu. Thắng nghe mà hiểu thêm vì sao công việc này phải có dân bản cùng làm: họ không chỉ góp sức lao động, họ góp cả sự yên tâm rằng việc làm này đúng lệ, không phạm vào người chết.
Buổi chiều, số lượng tăng nhanh hơn khi các tổ vào tới đoạn suối có nhiều hố tụ nước và bãi cát rộng, nơi dòng chảy mùa mưa dồn vật nhẹ lại qua nhiều thế kỷ. Đến giờ rút quân, điểm trung chuyển tổng kết đợt gom đầu tiên trước mặt toàn đoàn: mười chín hộp sọ, gồm cả nguyên vẹn và vỡ, đã được niêm phong, ghi tọa độ đầy đủ, chuyển về phòng xử lý mẫu ở lán chỉ huy để Hà làm sạch và đối chiếu trong những ngày tới. Mười chín trên bốn mươi bảy. Chưa được một nửa, nhưng là mười chín con người đã được đưa lên khỏi lòng suối lạnh lần đầu tiên sau gần sáu trăm năm.
Thắng đi dọc dãy khay mẫu ở điểm trung chuyển, nhìn từng túi niêm phong xếp thành hàng trên vải bạt. Anh không thấy nhẹ nhõm. Anh thấy trách nhiệm nặng thêm theo từng con số: còn hai mươi tám hộp sọ nữa nằm đâu đó trong lòng suối dài phía hạ nguồn và trong những khe đá chưa lật tới. Nhưng anh cũng thấy một điều khác, quan trọng không kém: đội của anh, gồm cả công nhân từng sợ hãi và thanh niên bản từng kiêng kỵ, không một ai bỏ việc giữa chừng trong ngày đầu tiên xuống suối. Ai cũng mệt rã rời, tay xước vì đá sắc, lưng đau vì cúi sàng cát cả ngày, nhưng khi Thắng hỏi tối nay ai muốn xin nghỉ đợt hai, không một cánh tay nào giơ lên.
Buổi tối ở phòng xử lý mẫu, Hà làm sạch sơ bộ ba hộp sọ đầu tiên dưới đèn bàn, cho Thắng và ông Cừ cùng xem cách bà phân loại: đo đường kính vòm sọ, ghi tình trạng từng mảnh vỡ, đánh dấu vết chém nếu có và đối chiếu bước đầu với biểu mẫu vết chém trên đốt sống cổ ở gò. Bà nói công việc đối chiếu đầy đủ sẽ mất nhiều ngày, phải thử khớp từng vết chém, từng kích thước, không được vội vàng gán một hộp sọ cho một thân thể chỉ vì chúng được tìm thấy gần nhau. Thắng nghe mà càng thấm thía vì sao bà Sâm dặn đếm đủ mới được đóng nắp tiểu: khâu đầu sai người còn tệ hơn chưa khâu, vì nó làm đảo lộn cả đội hình của những người đã nằm chờ trong đất.
Ông Cừ xem xét từng túi mẫu, thắp một nén nhang ở góc phòng xử lý theo lệ bản cho những người vừa được đưa lên khỏi suối. Ông nói nhỏ rằng người bản gọi việc hôm nay là đón người về, không gọi là thu thập mẫu vật. Hà nghe xong, không sửa lời ông, chỉ ghi thêm vào bìa hồ sơ đợt gom một dòng chữ: đợt một, thượng nguồn, mười chín người. Thắng nhìn dòng chữ đó mà thấy con số mười chín bỗng có trọng lượng khác hẳn con số trong báo cáo tiến độ anh từng viết mỗi tuần cho dự án đường bộ. Ở đó, con số là khối lượng đất đá. Ở đây, con số là người.
Trước khi rời phòng xử lý, Thắng kiểm tra lại toàn bộ niêm phong, khóa cửa, bàn giao chìa khóa cho ca trực đêm tập trung ở lán chính theo đúng chế độ mới. Dãy tiểu sành đầu tiên từ lò gốm cũng vừa được chuyển tới khu chứa trong chiều nay, xếp thành hàng ngay ngắn trên giá gỗ, nắp còn để mở, chờ những hộp sọ đã đối chiếu xong trong những ngày tới. Thắng đi ngang qua dãy tiểu sành trống, đếm thầm: mười chín hộp sọ đã về, bốn mươi bảy chiếc tiểu đã sẵn sàng một phần, và hai mươi tám người nữa vẫn còn nằm dưới đá lạnh của lòng Khe Cạn, ở những đoạn suối mà ngày mai đoàn sẽ phải lội tới trong đợt gom thứ hai ở hạ nguồn.
Anh về lán ngủ với đôi tay còn đau vì khiêng đá cả ngày, và trong đầu vẫn còn nguyên hình ảnh chiếc hộp sọ đặc biệt nhất của đợt gom đầu tiên, chiếc hộp sọ mà Hà đã đặt riêng lên khay mẫu có lót vải đỏ nhạt để đánh dấu cần kiểm tra kỹ vào sáng mai.
Đêm đó, Thắng viết báo cáo ngày cho tỉnh bằng những con số khô khan nhất có thể: mười chín hộp sọ, bốn tổ, không tai nạn lao động, không vi phạm quy trình, rút quân đúng giờ quy định. Nhưng trong sổ tay cá nhân, anh viết thêm một đoạn dài hơn nhiều, kể về cảm giác khi khay vải trắng đầu tiên được khiêng lên bờ suối, về sự im lặng của cả tổ khi hốc mắt trống rỗng của người lính vô danh nhìn lên trời, về nén nhang của ông Cừ ở góc phòng xử lý mẫu. Anh viết để sau này, khi mọi việc đã xong, có người hỏi lại những ngày này đã diễn ra thế nào, anh còn nhớ được rằng cuộc quy tập không bắt đầu bằng một nghi lễ lớn, mà bắt đầu bằng một ngày khiêng đá, sàng cát và đếm người trong lòng một con suối cạn.
Anh cũng ghi vào sổ kế hoạch ngày mai hai việc không được phép sai: một là toàn đội phải có mặt ở lòng suối sớm hơn hôm nay để tranh thủ trời mát, hai là bất kể số lượng gom được thêm bao nhiêu, toàn đội vẫn phải rút khỏi suối đúng giờ, vì bài học của những đêm sương ở thung lũng này đã quá đắt để bất kỳ ai được phép chủ quan thêm một lần nữa.
Ngoài sân lán, dãy tiểu sành mới ra lò xếp im lìm dưới mái che, hơi đất nung còn thoang thoảng trong không khí đêm, chờ đợi những người chủ của chúng trở về từ lòng suối trong những ngày sắp tới.
Thắng tắt đèn phòng, khóa cửa hai lần theo thói quen mới của người giữ kho người chết, rồi mới về giường xếp nằm nghe tiếng gió qua khe núi và chìm vào giấc ngủ sâu đầu tiên sau nhiều đêm chỉ chợp mắt.
Trong mơ, anh thấy lòng suối đầy nước trong, những viên đá cuội sáng lên dưới nắng, và một đội hình người đi ngược dòng nước về phía gò mà không để lại một gợn sóng nào trên mặt nước.
Anh tỉnh dậy lúc trời chưa sáng, người còn mệt nhưng đầu óc tỉnh táo, sẵn sàng cho đợt gom thứ hai ở hạ nguồn trong ngày cuối cùng của tháng Ba.
Sổ gom ngày đầu tiên được kẹp vào hồ sơ đợt một, trang cuối ghi rõ số mười chín bằng mực đỏ nổi bật.
Ngày mai sẽ là một ngày dài không kém ở hạ nguồn, nơi lòng suối rộng hơn và đá lở nhiều hơn hẳn.
Trong số hộp sọ gom được, có một chiếc còn nguyên hàm răng và một vết chém sâu trên đỉnh đầu.