DUYÊN ÂM BÊN HỒ TÂY - Chương 23: Danh sách liệt sĩ
Sáng hai mươi hai tháng mười, Thư tới cơ quan quản lý hồ sơ thương binh và liệt sĩ của thành phố. Cô đi một mình. Bà Lan ngỏ ý đi cùng, nhưng Thư nói cô…
Nội dung chương
Sáng hai mươi hai tháng mười, Thư tới cơ quan quản lý hồ sơ thương binh và liệt sĩ của thành phố.
Cô đi một mình. Bà Lan ngỏ ý đi cùng, nhưng Thư nói cô muốn tự làm việc này. Có những việc, dù người thân thương mình tới đâu, mình vẫn phải tự đứng trước nó bằng đôi chân của mình. Cô mang theo chứng minh nhân dân, cuốn sổ tay ghi chép giấc mơ, và một tập giấy tờ tùy thân đã chuẩn bị theo đúng hướng dẫn cô tra được trên mạng tuần trước. Trong túi xách, cô còn mang theo bản chụp tấm ảnh năm 1971. Cô không biết người ta có cần tới nó không. Cô chỉ thấy mình cần mang nó theo, như mang một bằng chứng rằng câu hỏi của cô không phải là câu hỏi vu vơ.
Cơ quan nằm trong một khu nhà hành chính cũ, cổng sắt sơn xanh, sân lát gạch đã mòn. Phòng tiếp nhận hồ sơ ở tầng một, cửa sổ mở ra một khoảng sân có cây bàng lớn. Mùi giấy cũ và mùi mực in trong phòng gợi Thư nhớ tới thư viện trường, chỉ khác là ở đây, mỗi tập hồ sơ trên kệ đều gắn với một đời người đã nằm xuống. Cô lấy số thứ tự, ngồi chờ ở hàng ghế nhựa cùng mấy người nữa. Có một bà cụ đi cùng con trai, tay ôm một bọc giấy tờ đã bọc đi bọc lại nhiều lớp ni lông. Có một người đàn ông trung niên mang theo giấy báo tử của cha mình, tờ giấy đã ố vàng tới mức ông phải nâng bằng cả hai tay.
Tới lượt, Thư ngồi xuống trước bàn tiếp nhận. Người cán bộ trực hôm ấy là một phụ nữ trạc tuổi mẹ cô, đeo kính, giọng nói nhỏ nhẹ và có thói quen lặp lại từng mục giấy tờ cho người đối diện nghe rõ. Bà xem qua giấy tờ của Thư, rồi ngẩng lên.
- Cháu muốn tra cứu hồ sơ liệt sĩ, nhưng cháu không phải thân nhân trực hệ, đúng không?
- Vâng ạ. Cháu không phải thân nhân. Cháu là người đang tìm hiểu một trường hợp có liên quan tới gia đình cháu qua một mối quan hệ rất cũ. Cháu xin tra cứu thông tin cơ bản trong danh sách trước, nếu được phép ạ.
Người cán bộ gật đầu, hỏi cô họ tên liệt sĩ cần tra, năm sinh nếu biết, quê quán nếu biết. Thư hít một hơi. Suốt hơn một tuần qua, cô đã nói cái tên này với bà ngoại, với Hằng, và với chính mình trong đêm khuya. Nhưng nói nó ra ở đây, trong một căn phòng của cơ quan nhà nước, trước một người cán bộ đang chờ ghi vào phiếu, lại là một cảm giác khác hẳn. Cái tên lúc này không còn là chuyện trong mơ nữa. Nó sắp trở thành một dòng trong sổ sách.
- Đỗ Văn Sơn ạ. Sinh năm 1948, nếu thông tin của cháu đúng. Quê làng Nghi Tàm, ven Hồ Tây.
Người cán bộ ghi lại, rồi đứng dậy đi về phía dãy tủ hồ sơ ở cuối phòng. Thư ngồi chờ, hai tay đan vào nhau đặt trên đùi. Cô nghe tiếng ngăn tủ kéo ra, tiếng giấy sột soạt, tiếng bước chân của người cán bộ đi lại giữa các dãy kệ. Thời gian chờ không lâu, chừng mười mấy phút, nhưng với cô nó dài như cả một buổi sáng. Cô nghĩ tới tấm bia gỗ trong mơ. Cô nghĩ tới dãy ký hiệu đơn vị mình đã ghi lại trong sổ. Nếu danh sách không có cái tên này, cô sẽ phải quay về và thừa nhận giấc mơ chỉ là giấc mơ. Nếu có, cô sẽ không còn đường quay về nữa.
Người cán bộ trở lại với một tập danh sách dày và một phiếu tra cứu đã điền một phần. Bà đặt tập danh sách xuống, lật tới một trang, dùng thước kẻ ngang một dòng, rồi ngẩng lên nhìn Thư.
- Có liệt sĩ Đỗ Văn Sơn trong danh sách của thành phố, cháu ạ.
Tim Thư đập mạnh tới mức cô phải vịn tay vào mép bàn.
- Thông tin cơ bản thế này. Liệt sĩ Đỗ Văn Sơn, sinh năm 1948, quê quán làng Nghi Tàm. Nhập ngũ năm 1970. Hy sinh tháng tư năm 1972, tại mặt trận Quảng Trị.
Từng chi tiết một rơi xuống, khớp với giấc mơ và khớp với lời bà ngoại tới từng con số. Năm sinh. Quê quán. Năm hy sinh. Nơi hy sinh. Thư cúi đầu nhìn xuống hai bàn tay mình đang run trên đùi. Cô đã chuẩn bị tinh thần cho giây phút này suốt từ đêm mười hai tháng mười, vậy mà khi nó tới thật, cô vẫn không giữ được bình tĩnh. Nước mắt cô rơi xuống mu bàn tay trước khi cô kịp nhận ra mình đang khóc. Người cán bộ lặng lẽ đẩy hộp khăn giấy trên bàn về phía cô, không nói gì, như đã quen với những giọt nước mắt rơi trong căn phòng này.
Khi đã trấn tĩnh lại đôi chút, Thư mở cuốn sổ tay của mình, lật tới trang ghi giấc mơ đêm mười hai, và đặt nó lên bàn, quay về phía người cán bộ.
- Cô xem giúp cháu mục này nữa ạ. Trong giấc mơ cháu còn thấy một dãy ghi tên đơn vị ở cuối tấm bia. Cháu ghi lại đây. Cháu không biết nó có đúng không, hay chỉ là cháu tự nghĩ ra.
Người cán bộ cúi xuống nhìn dãy ký hiệu trong sổ, rồi đối chiếu với phần ghi chú kèm theo dòng danh sách trước mặt bà. Bà nhìn qua lại hai lần, rất kỹ. Sau đó bà ngẩng lên, và lần này trong mắt bà cũng có một chút ngạc nhiên khó giấu.
- Phần đơn vị trong danh sách ghi đúng như thế này, cháu ạ. Không lệch một ký tự.
Thư ngồi lặng đi. Vậy là tấm bia gỗ trong mơ không chỉ cho cô một cái tên để đi tìm. Nó cho cô cả những điều mà không một người sống nào quanh cô từng nhắc tới, không bà ngoại, không mẹ, không một trang giấy nào cô từng đọc. Đêm mười hai tháng mười, trong căn phòng tối của mình, cô đã sợ mình điên. Bây giờ, giữa một căn phòng đầy hồ sơ của nhà nước, cô biết mình không điên. Cô chỉ đang được một người đã mất từ rất lâu dẫn đi, từng bước một, bằng cách duy nhất mà người ấy còn làm được.
- Cô ơi, hồ sơ của liệt sĩ còn gì nữa không ạ? Cháu muốn xin trích lục toàn bộ, nếu thủ tục cho phép.
Người cán bộ xem lại phiếu tra cứu, rồi lật thêm mấy trang ghi chú kèm theo danh sách. Tới một đoạn, bà dừng lại, đọc kỹ hơn, rồi nói chậm rãi.
- Hồ sơ của liệt sĩ Sơn có một điểm đặc biệt, cháu ạ. Trong phần tài liệu lưu kèm của đơn vị có ghi, đơn vị còn giữ một lá thư anh ấy viết vào tháng ba năm 1972, chưa kịp gửi thì đơn vị chuyển quân. Sau này lá thư được bàn giao về lưu trữ cùng hồ sơ. Gia đình anh ấy ngày đó không còn ai, nên lá thư nằm trong hồ sơ suốt từ đó tới nay, chưa từng có người nhận.
Thư ngẩng phắt lên.
Một lá thư. Viết tháng ba năm 1972, một tháng trước khi anh hy sinh. Viết cho ai, cô gần như đã biết, dù người cán bộ chưa nói. Trong ngực cô, một cảm giác vừa đau vừa nóng trào lên. Người con gái chờ anh ở bến nước năm ấy đã chờ cả một lá thư không bao giờ tới, chờ suốt hai mươi ba năm, rồi mất đi mà không biết lá thư ấy vẫn còn tồn tại trên đời. Và nay, sau hơn nửa thế kỷ, lá thư lại nằm trong một tập hồ sơ ở một cơ quan lưu trữ của thành phố, cách bến nước nơi hai người thề hẹn chỉ vài cây số.
- Lá thư ấy, cháu có xin trích lục được cùng hồ sơ không ạ?
- Được, nhưng phải làm đơn riêng cho phần tài liệu lưu kèm, và thời gian trả kết quả sẽ lâu hơn phần lý lịch. Cháu làm đơn xin trích lục toàn bộ hồ sơ hôm nay đi, ghi rõ cả yêu cầu về lá thư. Cơ quan sẽ đối chiếu và trả lời bằng văn bản. Khi nào có kết quả, cháu quay lại nhận.
Thư gật đầu. Cô ngồi ngay tại bàn hướng dẫn, điền từng mục trong tờ đơn bằng nét chữ cố giữ cho ngay ngắn. Họ tên người cần tra cứu. Năm sinh. Quê quán. Lý do tra cứu. Ở mục lý do, cô dừng bút một lúc lâu. Cô không thể viết vào một tờ đơn hành chính rằng mình mơ thấy cái tên này khắc trên một tấm bia gỗ trong một nghĩa trang đầy sương. Cô viết một câu ngắn gọn và đúng sự thật theo một cách khác. Người làm đơn là hậu duệ của bạn thân liệt sĩ, đang sưu tầm tư liệu gia đình và tư liệu về liệt sĩ của địa phương.
Người cán bộ nhận đơn, đóng dấu tiếp nhận, xé biên nhận đưa cho cô và hẹn ngày quay lại.
- Tới ngày hẹn, cháu mang theo biên nhận này và giấy tờ tùy thân. Phần lý lịch và ảnh chân dung nếu có trong hồ sơ thì sẽ được sao trích lục. Phần lá thư thì chờ thêm thông báo riêng.
Thư cảm ơn, đứng dậy, đi ra cổng. Nắng trưa tháng mười đổ xuống sân gạch. Cô không ra về ngay. Cô ngồi xuống bậc thềm trước phòng tiếp nhận, chỗ bóng cây bàng vừa phủ tới, và ngồi như thế rất lâu. Người qua lại trong sân không ai để ý tới một người phụ nữ trẻ ngồi ôm túi xách, nhìn trân trân vào khoảng sân nắng. Giữa trưa nắng chang chang như thế, hai vai cô lạnh cứng. Cái lạnh quen thuộc ấy lần này không làm cô sợ. Nó giống như một sự có mặt. Như thể người vừa được gọi tên trong danh sách kia đang đứng đâu đó rất gần, trong bóng cây này, lặng lẽ nhìn cô đi tới cuối con đường mà anh đã chỉ cho cô trong mơ.
Cô lấy điện thoại ra. Cô mở khung trò chuyện với Hằng. Cô gõ một dòng, xóa đi, gõ lại. Cuối cùng cô chỉ gửi đúng hai câu ngắn.
- Có người đó thật. Mọi thứ đều thật.
Hằng trả lời gần như ngay lập tức bằng một dòng dài toàn dấu chấm than và một câu hỏi dồn dập, nhưng Thư không trả lời thêm. Cô cất điện thoại vào túi, đứng dậy, phủi bụi trên váy, rồi bước ra cổng cơ quan. Cô biết mình sẽ còn quay lại nơi này. Và cô biết, lần quay lại tới, cô sẽ được nhìn thấy gương mặt của người lính ấy, không phải trong mơ nữa.