DUYÊN ÂM BÊN HỒ TÂY - Chương 33: Người kiến trúc sư
Ngày mười bảy tháng mười một, người tới khảo sát ngôi nhà là một kiến trúc sư tên Đỗ Hải Đăng. Quyết định giữ nhà đã được cả nhà chốt lại trong buổi họp…
Nội dung chương
Ngày mười bảy tháng mười một, người tới khảo sát ngôi nhà là một kiến trúc sư tên Đỗ Hải Đăng.
Quyết định giữ nhà đã được cả nhà chốt lại trong buổi họp kín ba hôm trước. Giữ nhà thì phải giữ cho đàng hoàng. Ngôi nhà hai tầng xây từ thời ông cố của Thư đã xuống cấp nhiều chỗ. Mái ngói xô lệch, mấy cây xà gỗ ở tầng hai bị mối ăn rỗng ở đầu. Tường phía nhìn ra hồ thấm nước mỗi mùa mưa, khoảng sân nhỏ phía trước nứt mấy đường dài. Bà Lan nói, nếu đã quyết không bán, không đi đâu nữa, thì phải sửa nhà cho tử tế, để ba thế hệ phụ nữ trong nhà ở cho yên ổn, và cũng để ngôi nhà không phụ công giữ gìn của những người đi trước. Thư đồng ý. Cô tìm một đơn vị chuyên tư vấn trùng tu nhà cổ ở phố cổ và ven hồ, gọi điện trình bày ngắn gọn: nhà cổ hai tầng, muốn giữ nguyên khung và gian thờ, chỉ gia cố và sửa chữa, tuyệt đối không phá dỡ xây mới. Bên ấy hẹn sáng thứ hai sẽ cử kiến trúc sư tới khảo sát trực tiếp.
Đỗ Hải Đăng tới đúng giờ hẹn. Anh ba mươi mốt tuổi, người dong dỏng, mặc áo sơ mi sẫm màu và quần vải đơn giản, mang theo một túi đồ nghề, một cuốn sổ khổ lớn, một thước đo và một chiếc máy ảnh nhỏ. Anh chào bà Sen và bà Lan rất lễ phép, tự giới thiệu tên tuổi và công việc rõ ràng, đưa danh thiếp có địa chỉ văn phòng và số điện thoại cố định, rồi xin phép được đi một vòng quanh nhà trước khi nói bất cứ điều gì.
Thư đi cùng anh trong vai trò chủ nhà. Cô đã chuẩn bị sẵn trong đầu một loạt cảnh giác quen thuộc. Suốt mấy năm qua, những người đàn ông tới nhà này với lý do công việc không ít. Có môi giới bất động sản tới xem đất, người của các công ty tới chào mua. Có cả những người họ hàng xa tới thăm rồi bóng gió khuyên bán đất ven hồ để chia nhau cho nhẹ gánh. Người nào tới, chỉ sau ít phút nói chuyện, câu chuyện cũng vòng về một chỗ: đất này giá lắm, bán đi thì đời sẽ khác. Cô đã quen nhìn người ta đi quanh nhà mình bằng con mắt định giá.
Đỗ Hải Đăng đi quanh nhà bằng một con mắt hoàn toàn khác.
Anh đi rất chậm. Tới mỗi cây cột, anh dừng lại, gõ nhẹ vào thân cột bằng đốt ngón tay, lắng nghe tiếng gỗ, rồi cúi xuống xem chân cột có bị mục không. Ở gian giữa, anh đứng nghiêm một lúc trước bàn thờ gia tiên, khẽ gật đầu chào như chào người lớn trong nhà, rồi mới xem xét hai cây cột hai bên và phần xà ngang phía trên. Anh không chạm vào bất cứ đồ thờ cúng nào. Lên tầng hai, anh xem kỹ mấy đầu xà bị mối ăn, lấy bút ghi vào sổ, mở cửa sổ phòng Thư nhìn ra hồ để xem hướng gió và đường nước mưa hắt. Rồi anh xuống sân đo lại khoảng sân nứt, xem cây khế già và giàn hoa giấy có ảnh hưởng gì tới móng nhà không.
Suốt buổi, anh chỉ hỏi những điều thuộc về ngôi nhà. Nhà xây năm nào. Lần sửa gần nhất là khi nào. Mái đã thay ngói lần nào chưa. Mùa mưa nước ngập tới đâu trong sân. Gian thờ có từng di chuyển bao giờ không. Mỗi câu trả lời của Thư và bà Lan, anh đều ghi lại cẩn thận, kèm theo một ký hiệu riêng trong sổ mà chỉ anh hiểu.
Đi hết một vòng, cả nhà ngồi lại ở gian giữa. Bà Lan rót trà. Đỗ Hải Đăng mở cuốn sổ lớn, lật tới trang anh vừa vẽ nhanh sơ đồ mặt bằng của ngôi nhà trong lúc khảo sát, rồi mới bắt đầu nói.
Anh nói nhà này xuống cấp nhiều chỗ thật. Mái phải làm lại phần ngói xô và thay mấy cây lito đã mục, nếu để thêm hai mùa mưa nữa sẽ dột thẳng xuống tầng hai. Tường phía hồ cần xử lý chống thấm từ bên ngoài. Đầu xà bị mối ăn phải gia cố ngay, chậm là ảnh hưởng tới cả khung mái. Sân cần lát lại và làm lại đường thoát nước. Nghe tới đâu, bà Lan lo tới đó, vì khoản nào nghe cũng là tiền.
Nhưng rồi anh ngừng lại, đặt bàn tay lên trang sơ đồ, và nói một câu làm Thư ngẩng lên nhìn anh.
- Có một điều lạ ở nhà này mà cháu phải nói thật. Nhà xuống cấp nhiều chỗ như thế, mà khung chính vẫn vững lạ thường. Cột chính, xà chính, móng nhà, tất cả đều còn rất chắc, chắc hơn nhiều so với tuổi của ngôi nhà và điều kiện ẩm thấp ven hồ. Nói không ngoa, nó vững như có người giữ không cho nó sập.
Anh nói câu ấy thuần túy như một nhận xét chuyên môn của người làm nghề trùng tu nhà cổ, nói xong còn tự cười vì cách diễn đạt của mình nghe không được khoa học cho lắm. Bà Sen ngồi bên, nghe câu ấy thì chỉ khẽ lần chuỗi hạt, không nói gì. Bà Lan thì gật gù, nói nhà này qua bốn đời rồi, ông bà tổ tiên phù hộ nên mới còn đứng được tới hôm nay.
Thư ngồi im, cầm chén trà đã nguội trong tay. Cô biết người kiến trúc sư này không hề biết gì về chuyện của nhà mình. Anh không biết về những giấc mơ, về cái lạnh ở vai, về một người lính đã chờ đợi ở khu ven hồ này hơn nửa thế kỷ. Câu nói của anh chỉ là câu nói của một người thợ lành nghề trước một khung nhà cũ kỹ mà vững chắc một cách khó giải thích. Vậy mà chính vì nó vô tình như thế, nó lại chạm vào cô sâu hơn bất cứ lời an ủi cố ý nào. Như có người giữ không cho nó sập. Cô nghĩ tới một người đã giữ cho ngôi nhà này không rơi vào tay hai kẻ lừa đảo, giữ cho cô không ký vào những tờ giấy sẽ làm mất đất của tổ tiên. Việc giữ nhà, hóa ra, đã có người làm từ rất lâu trước khi gia đình cô họp nhau lại mà quyết định giữ nhà.
Đỗ Hải Đăng trình bày phương án mà anh đề xuất. Giữ nguyên toàn bộ khung nhà và mặt bằng hiện tại. Không phá gian thờ, không dịch chuyển bàn thờ dù chỉ một chút, vì anh nói gian thờ là trục của những ngôi nhà cổ kiểu này, phá trục ấy là phá cả nhà. Gia cố mái trước mùa mưa, xử lý mối ở các đầu xà, chống thấm tường phía hồ, lát lại sân và làm lại đường thoát nước. Làm theo từng đợt, đợt nào cần nhất làm trước, để gia đình không phải dọn đi đâu trong lúc sửa, và chi phí cũng chia ra được cho đỡ nặng. Anh ghi rõ trong sổ từng hạng mục, hạng mục nào bắt buộc, hạng mục nào có thể chờ, không một lời dọa dẫm rằng không làm ngay thì nhà sẽ sập, cũng không một lời gợi ý rằng bán đi xây mới sẽ rẻ hơn.
Bà Lan nghe xong, quý anh ra mặt. Bà nói thẳng lý do mà bà không hề giấu.
- Nhà tôi tiếp nhiều người tới xem nhà này rồi, cậu Đăng ạ. Người nào tới cũng nói đất này bán được bao nhiêu, xây mới thì đẹp thế nào. Chỉ có cậu là người đầu tiên ngồi ở đây cả buổi mà không một lời gạ nhà tôi bán đất.
Đỗ Hải Đăng nghe thế thì hơi bất ngờ, rồi đáp rất thật.
- Cháu làm nghề trùng tu nhà cổ, bác ạ. Nhà nào cũng phá đi bán đất thì cháu thất nghiệp. Mà nói thật lòng hơn nữa, những ngôi nhà như nhà mình, ở được qua bốn đời mà vẫn còn người muốn giữ, bây giờ hiếm lắm. Giữ được thì nên giữ.
Buổi khảo sát kéo dài tới gần trưa. Trước khi về, anh hẹn sẽ gửi lại bản đánh giá chi tiết và dự toán từng đợt trong vòng một tuần. Gia đình cứ bàn bạc thong thả, không quyết cũng không sao. Phần khảo sát hôm nay anh không tính phí, vì đây là lệ của đơn vị với những nhà cổ lần đầu tới xem. Anh chào bà Sen, chào bà Lan, chào Thư, rồi xách túi đồ nghề ra ngõ. Không xin thêm một thông tin gì ngoài những gì cần cho công việc. Không hỏi chuyện riêng của gia đình. Không một lời nào vượt qua ranh giới của một buổi làm việc chuyên môn.
Thư tiễn anh ra tới cửa ngõ, rồi quay vào nhà. Cô lên phòng mình, mở cuốn sổ tay vẫn dùng để ghi chép mọi dữ kiện trong suốt mấy tháng qua, ghi thêm mấy dòng về buổi sáng hôm nay. Cô ghi tên anh, tuổi, đơn vị công tác. Cô ghi phương án trùng tu được chọn: giữ nguyên khung, gia cố mái và sân, không phá gian thờ. Cô ghi câu nói của anh về khung nhà vững như có người giữ.
Rồi, ở dòng cuối cùng của trang ấy, cô ghi một điều hoàn toàn không thuộc về chuyên môn, một điều mà chính cô cũng không hiểu vì sao mình lại ghi vào cuốn sổ vốn chỉ dành cho dữ kiện và chứng cứ. Suốt buổi khảo sát sáng nay, từ lúc anh bước vào cổng cho tới lúc anh ra về, vai cô không hề lạnh. Không một lần nào. Người đàn ông này ở trong nhà cô gần ba tiếng đồng hồ, đi qua phòng ngủ của cô, đứng ngay dưới những đầu xà nơi cô vẫn thường cảm thấy cái lạnh rõ nhất vào ban đêm. Vậy mà hai vai cô ấm áp và nhẹ nhõm một cách bình thường. Bình thường tới mức tới tận lúc anh về rồi cô mới nhận ra.
Cô nhìn dòng chữ mình vừa viết, ngòi bút dừng lại một lúc lâu trên trang giấy. Cô không kết luận gì từ chi tiết ấy. Nó chưa nói lên điều gì cả, và cô cũng không cho phép mình nghĩ xa hơn. Anh là kiến trúc sư gia đình thuê tới. Cô là chủ nhà. Quan hệ giữa họ lúc này trong sạch và rõ ràng đúng như một buổi làm việc. Mọi thứ khác, nếu có, đều không thuộc về ngày hôm nay.
Thư đóng sổ lại, xuống nhà phụ mẹ dọn cơm trưa. Qua cửa sổ bếp, cô nhìn ra khoảng sân nhỏ và mái nhà cũ của gia đình mình với một cảm giác rất khác những ngày trước. Ngôi nhà này sẽ được giữ lại. Nó sẽ được sửa sang từng đợt một, bằng tiền dành dụm của gia đình, theo phương án của một người làm nghề tử tế. Nó sẽ còn đứng ở đây, bên hồ, thêm nhiều năm nữa.
Chiều hôm ấy, khi ra ngõ đổ rác, cô tình cờ nhìn theo hướng con ngõ mà buổi sáng người kiến trúc sư đã đi ra. Cô bỗng tự cười mình, một nụ cười rất khẽ và rất thật mà đã lâu lắm rồi cô không có được khi nghĩ về một người đàn ông vừa bước vào nhà này. Lần đầu tiên có một người đàn ông tới nhà này mà cô không nảy sinh cảm giác phải đề phòng.