Huyết Đồng Trời Đất - Chương 12: Không Một Chiếc Đinh Sắt
Chiều ngày thứ sáu, Loan mang cả bộ đồ nghề xuống hố đào. Khải đứng trên bờ nhìn cô làm việc. Loan hai mươi chín tuổi, kỹ sư địa chất trẻ nhất đoàn, và…
Nội dung chương
Chiều ngày thứ sáu, Loan mang cả bộ đồ nghề xuống hố đào.
Khải đứng trên bờ nhìn cô làm việc. Loan hai mươi chín tuổi, kỹ sư địa chất trẻ nhất đoàn, và là người duy nhất trong đội mang theo một chiếc kính lúp có đèn. Cô trải một tấm vải bạt nhỏ bên cạnh quan tài, đặt lên đó thước dây, máy ảnh, túi mẫu, và cuốn sổ dã chiến đã sờn góc. Mọi động tác đều chậm rãi, có thứ tự, như một bác sĩ chuẩn bị mổ.
- Anh cho em hai tiếng, cô nói với Khải. Đừng ai xuống. Em cần yên tĩnh.
Khải gật đầu, ra hiệu cho Hậu và A Páo lùi ra xa. Ba người đàn ông ngồi trên bờ hố, nhìn cô gái nhỏ nhắn quỳ bên cỗ quan tài đen khổng lồ, trông như một đứa trẻ bên cạnh một con thú ngủ.
Loan bắt đầu từ nắp quan. Cô đo chiều dài, chiều rộng, độ cong. Cô chụp ảnh từng mối ghép. Rồi cô lấy kính lúp soi vào chỗ hai tấm gỗ gặp nhau ở đầu quan.
Một phút trôi qua. Hai phút. Vai cô cứng lại.
- Không thể nào, cô thì thầm.
- Sao thế? Khải hỏi vọng xuống.
Loan không trả lời ngay. Cô di chuyển kính lúp dọc theo mối ghép, từ đầu quan đến giữa, rồi sang mối ghép tiếp theo. Mặt cô mỗi lúc một tái đi, nhưng mắt thì sáng rực lên, thứ ánh sáng của người vừa phát hiện ra điều không tưởng.
- Anh Khải, xuống đây, cô nói, giọng run run. Anh nhìn cái này đi.
Khải trượt xuống hố. Loan đưa kính lúp cho anh, chỉ vào mối ghép giữa nắp và thân quan.
- Nhìn kỹ chỗ tiếp giáp. Nói cho em biết anh thấy gì.
Khải ghé mắt vào. Dưới ánh đèn của kính lúp, mối ghép hiện ra rõ mồn một: hai miếng gỗ ôm khít vào nhau theo một đường lượn sóng tinh xảo, khớp đến mức không lọt được một sợi tóc. Và...
- Không có đinh, Khải nói.
- Không có một chiếc đinh sắt nào, Loan khẳng định, giọng cô cao lên vì phấn khích. Toàn bộ là mộng gỗ. Mộng én, mộng đuôi cá, mộng chéo... Em đếm được ít nhất năm loại mộng khác nhau trên một mối ghép. Kỹ thuật này... kỹ thuật này đòi hỏi thợ mộc bậc thầy. Mỗi mối ghép là một bài toán hình học.
Cô đứng dậy, đi vòng quanh quan tài, kính lúp lia khắp nơi.
- Thân quan, đáy quan, nắp quan... tất cả đều ghép bằng mộng. Không đinh sắt, không keo, không dây buộc. Một cỗ quan tài dài gần ba mét mà không dùng đến một mẩu kim loại nào. Anh Khải, anh hiểu điều này nghĩa là gì không?
Khải hiểu, nhưng anh để cô nói.
- Nghĩa là người ta không đóng quan tài này để chôn cho xong. Người ta chế tác nó như một cái hộp kín tuyệt đối. Không đinh sắt thì không có chỗ cho rỉ sét ăn mòn, không có điểm yếu cho nước ngấm. Mộng gỗ càng ngâm nước càng nở ra, càng khít. Cỗ quan tài này được làm ra để... để không bao giờ mở được từ bên ngoài một cách dễ dàng. Hoặc để thứ bên trong không bao giờ thoát ra.
Câu cuối cùng bật ra khỏi miệng cô một cách tự nhiên, và cả hai người cùng im lặng. Gió thổi qua hố đào, mang theo mùi quế thoang thoảng từ khe nứt trên nắp.
Loan lắc đầu như xua đi ý nghĩ vừa rồi, trở lại với vẻ chuyên nghiệp.
- Em cần mảnh gỗ anh nhặt ba hôm trước. Mảnh VC-02.
Khải rút từ túi áo ra một túi vải nhỏ. Bên trong là mảnh gỗ lim đen anh nhặt được khi gầu máy xúc moi nó lên từ lớp bùn. Hôm ấy nó ấm nóng bất thường trong lòng bàn tay anh, dù vừa nằm trong bùn lạnh. Anh vẫn giữ nó bên mình từ đó đến nay, như một thói quen khó giải thích.
Loan đặt mảnh gỗ lên mặt quan tài, cạnh một chỗ gỗ còn nguyên. Cô soi kính lúp qua lại giữa hai bề mặt, rồi lấy thước đo, rồi chụp ảnh macro.
- Khớp, cô nói khẽ. Vân gỗ, màu sắc, độ mịn... Mảnh này tách ra từ chính cỗ quan tài này. Có lẽ từ mép nắp, chỗ bị nứt. Anh Khải, mảnh gỗ này là bằng chứng đầu tiên cho thấy quan tài đã bị tác động từ trước khi mình đào đến. Có thể là do sạt lở. Có thể...
Cô không nói hết câu. Có thể là do thứ gì đó từ bên trong. Nhưng cô không nói ra, vì cô là nhà khoa học, và nhà khoa học không nói những điều không có bằng chứng.
- Niên đại? Khải hỏi.
Loan cắn môi. Cô lấy máy đo độ ẩm gỗ, đo mấy điểm, ghi số liệu. Cô gõ nhẹ lên thân quan, nghe tiếng vang. Cô xem xét lớp bùn đất bám quanh, độ nén của đất, rồi lật sổ ghi lại những quan sát về mảnh VC-02 từ hôm thứ ba.
- Em không có phòng thí nghiệm carbon ở đây, cô nói chậm rãi. Nhưng dựa vào độ hóa gỗ, màu sắc, kỹ thuật mộng, và lớp đất phủ... Em ước tính từ ba trăm tám mươi đến bốn trăm hai mươi năm. Khoảng thời gian ấy, ở miền Trung này... là thời các chúa Nguyễn.
Bốn trăm năm. Khải lặp lại con số trong đầu. Cỗ quan tài này đã nằm dưới lòng đất đèo Lũng Mây từ bốn trăm năm trước, từ thời mà con đường đèo này còn là đường mòn, từ thời mà bản Khe Cạn có lẽ còn chưa có tên.
- Em sẽ viết báo cáo giám định sơ bộ, Loan nói, mắt cô không rời cỗ quan tài. Với niên đại này và kỹ thuật này, đây là di tích. Không phải mộ thường. Phải báo lên Sở Văn hóa. Phải có đoàn khảo cổ.
Khải gật đầu. Anh leo lên khỏi hố, rút điện thoại. Sóng ở chân đèo chập chờn, anh phải đi bộ lên một mô đất cao mới gọi được.
Đầu dây bên kia là giọng ông Trưởng ban quản lý dự án, khô khốc như giấy nhám.
- Alo, Khải à? Đường thông đến đâu rồi?
- Thưa anh, đội em đào trúng một cỗ quan tài cổ, Khải nói thẳng. Gỗ lim, không đinh sắt, ước tính khoảng bốn trăm năm. Kỹ sư địa chất của đội xác nhận đây là di tích. Em đề nghị...
- Khoan, giọng bên kia cắt ngang. Quan tài? Ai cho phép các anh dừng thi công?
- Thưa anh, vật thể nằm chắn ngang tuyến đào. Đội em đã che bạt bảo vệ và đào đường vòng tránh. Nhưng theo quy định...
- Quy định cái gì, ông Trưởng ban thở dài. Khải này, anh nói thật. Bên kia đèo có ba xe cứu trợ kẹt đã sáu ngày. Dân hai xã đang chờ gạo, chờ thuốc. Cấp trên gọi cho anh sáng nay, hỏi bao giờ thông đường. Anh trả lời sao đây? Trả lời là đội anh đang nghiên cứu quan tài cổ à?
Khải siết chặt điện thoại.
- Em không xin dừng thi công, thưa anh. Em chỉ xin ý kiến xử lý di tích theo đúng trình tự. Nếu mình làm hỏng...
- Không ai bảo các anh làm hỏng. Cứ để đó. Che bạt lại, đánh dấu, đào vòng qua. Thông đường là ưu tiên số một. Chuyện quan tài để sau, khi nào đường thông sẽ có đoàn khác lo. Rõ chưa?
- Nhưng thưa anh, bốn trăm năm...
- Khải, giọng bên kia trầm xuống. Anh biết chú là người có trách nhiệm. Nhưng chú cũng biết, mỗi ngày đường chưa thông là một ngày dân bên kia đèo thêm khổ. Cân nhắc đi.
Tút. Tút. Tút.
Khải đứng trên mô đất, nhìn xuống hố đào phía dưới. Tấm bạt xanh phủ trên cỗ quan tài nổi bật giữa màu bùn đỏ. Loan vẫn quỳ bên cạnh, đang viết gì đó vào sổ. Hậu và A Páo ngồi cách đó một quãng, Hậu châm thuốc, khói bay lên trong nắng chiều.
Anh bước xuống, đến bên Loan.
- Ban nói sao? Cô hỏi, không ngẩng lên.
- Cứ để đó, Khải nói, giọng anh đều đều. Thông đường là ưu tiên.
Bút chì của Loan khựng lại giữa trang giấy.
- Họ không cử đoàn khảo cổ?
- Để sau. Khi nào đường thông.
Loan ngẩng lên nhìn anh. Trong mắt cô thoáng qua nét thất vọng, nhưng cũng như cô đã đoán trước được câu trả lời.
- Bốn trăm năm nằm dưới đất, cô nói nhỏ, mà không ai thèm nhìn lấy một lần cho tử tế. Anh Khải, em nói thật... em thấy ớn. Không phải ớn quan tài. Ớn cái cách người ta đối xử với nó.
Khải không đáp. Anh nhìn cỗ quan tài. Dưới ánh nắng xiên, mặt gỗ lim đen bóng lên như da một con vật. Khe nứt trên nắp vẫn rỉ nước vàng, chậm rãi, đều đặn, mùi quế bay lên nồng nàn.
- Em viết báo cáo đi, anh nói cuối cùng. Viết đầy đủ, chi tiết, có ảnh. Gửi cho anh một bản. Còn Ban có đọc hay không là việc của Ban. Mình làm đúng phần mình.
Loan gật đầu, cúi xuống viết tiếp. Nét chữ cô nhanh và mạnh, như trút giận vào giấy.
Tối hôm đó, trong lán trại, Khải ngồi một mình bên bàn, đọc lại bản giám định sơ bộ Loan vừa đưa. Giấy trắng mực đen: quan tài gỗ lim đen, kỹ thuật mộng gỗ không đinh sắt, niên đại ước tính 380-420 năm, đề nghị bảo vệ nguyên trạng và báo cáo cơ quan văn hóa.
Anh ký tên mình vào cuối trang, dưới chữ ký của Loan. Hai chữ ký nằm cạnh nhau, nhỏ bé và ngay ngắn.
Ngoài lán, mưa lại bắt đầu rơi, lúc đầu lất phất rồi nặng hạt dần. Tiếng mưa gõ lên mái tôn lán trại đều đều. Khải gấp bản báo cáo lại, nhét vào túi hồ sơ chống nước.
Anh làm đúng phần mình. Nhưng khi nằm xuống tấm phản gỗ, nghe mưa rơi, anh không sao xua được hình ảnh mối ghép mộng gỗ khít đến không lọt sợi tóc. Một cỗ quan tài được làm ra để không bao giờ mở được từ bên ngoài một cách dễ dàng.
Hoặc để thứ bên trong không bao giờ thoát ra.
Câu nói của Loan cứ vang vọng trong đầu anh, và lần đầu tiên sau nhiều năm, Trần Văn Khải, kỹ sư cầu đường, người chỉ tin vào bê tông và số liệu, cảm thấy mình đang sợ một thứ mà anh không gọi tên được.
Ở góc lán, Hậu trở mình trong giấc ngủ, miệng lẩm bẩm những tiếng không rõ. Điện thoại của anh ta sáng lên trên tấm phản: một tin nhắn chưa đọc từ vợ. Khải không cố ý nhìn, nhưng màn hình đủ sáng để anh đọc được mấy chữ hiện lên: "Tiền mổ còn thiếu một nửa. Bác sĩ hẹn cuối tháng."
Khải quay mặt đi. Anh kéo chăn lên ngang ngực, nhắm mắt, và nghe mùi quế thoang thoảng đâu đó trong gió mưa, như thể cỗ quan tài dưới hố đào đang thở.