Huyết Đồng Trời Đất - Chương 18: Bài Hát Ru Của Bà
Hai mươi giờ tối ngày thứ tám, ca đêm vào làm, còn đội của Khải thì tranh thủ ăn cơm trong lán. Mưa đã nặng hạt trở lại từ lúc chập tối. Những hạt mưa…
Nội dung chương
Hai mươi giờ tối ngày thứ tám, ca đêm vào làm, còn đội của Khải thì tranh thủ ăn cơm trong lán.
Mưa đã nặng hạt trở lại từ lúc chập tối. Những hạt mưa đập vào mái tôn lán trại rào rào, át cả tiếng máy xúc gầm rú ngoài công trường. Bốn người ngồi quanh mâm cơm đạm bạc: cơm trắng, cá khô kho, rau luộc và một bát canh chua nấu vội. Không ai nói gì. Mấy ngày nay, bữa cơm nào cũng nặng nề như thế.
A Páo là người ăn xong đầu tiên. Cậu đặt bát xuống, nhìn ra ngoài màn mưa, rồi bỗng cất tiếng, nhỏ như tự nói với mình:
- Mưa to thế này, bà nội cháu lại hát ru.
Ba người còn lại ngẩng lên nhìn cậu.
- Bà nội cháu mất rồi mà, Páo? Loan hỏi nhẹ nhàng.
- Vâng, mất năm cháu mười sáu tuổi, A Páo gật đầu, mắt cậu nhìn xa xăm. Nhưng hồi nhỏ, mỗi lần mưa to, bà lại bế cháu ngồi ở hiên, hát ru cho cháu ngủ. Bà bảo, mưa to là lúc đất động đậy, phải hát cho đất nghe, đất mới yên.
Cậu im lặng một lúc, rồi nói tiếp, giọng trầm xuống:
- Có một bài, bà chỉ hát khi mưa rất to. Bà bảo bài ấy không phải để ru trẻ con ngủ. Bài ấy để ru... người chết ngủ.
Không khí trong lán như đặc lại. Tiếng mưa trên mái tôn bỗng nghe rõ mồn một.
- Cháu còn nhớ không? Khải hỏi khẽ. Hát lại cho mọi người nghe được không?
A Páo do dự. Cậu nhìn Khải, rồi nhìn Loan, rồi nhìn Hậu đang cúi gằm mặt bên mâm cơm. Cuối cùng, cậu gật đầu.
- Cháu nhớ. Nhớ từng chữ. Vì bà bắt cháu học thuộc. Bà bảo, đời cháu có thể sẽ cần đến nó.
Cậu hắng giọng, rồi cất tiếng hát. Giọng cậu trai người Mông hai mươi bốn tuổi vốn trong và cao, nhưng khi hát bài này, nó trầm xuống, khàn đi, như giọng của một ông già.
Giai điệu ma mị ngay từ những nốt đầu tiên. Không phải điệu ru con ngủ êm ái. Đây là một điệu hát chậm, nặng, mỗi câu như một bước chân đi xuống dốc, càng xuống càng sâu. Lời hát bằng tiếng Mông pha tiếng Việt, A Páo vừa hát vừa dịch nhỏ từng câu:
"Ngủ đi, ngủ đi, bà cả ơi, Đất nện bảy lớp đắp lên người. Quế thơm giữ cho da không rữa, Bùn đỏ giữ cho xương không rời."
Cả lán im phăng phắc. Loan đã rút điện thoại ra từ lúc nào, bật chế độ ghi âm, đặt lên mâm cơm. Đèn đỏ nhấp nháy.
A Páo hát tiếp, giọng cậu run lên:
"Ai đi qua, xin đi nhẹ chân, Đừng đào sâu, đừng gọi tên. Của bà cả, ai lấy mang đi, Đất sẽ tìm, đất lấy lại."
Câu cuối cùng vừa dứt, một tiếng sấm rền vang từ phía đỉnh đèo, xa xăm nhưng nặng nề, như có ai đó đang lăn một tảng đá khổng lồ trên trời. Cả bốn người cùng giật mình.
A Páo buông một hơi thở dài, như vừa trút được một gánh nặng.
- Hết rồi, cậu nói. Bà cháu bảo, bài hát có ba đoạn, nhưng bà chỉ dạy cháu hai đoạn đầu. Đoạn cuối, bà bảo, là đoạn dành cho người giữ mộ. Chỉ người giữ mộ mới được hát. Cháu không phải người giữ mộ, nên bà không dạy.
- Người giữ mộ? Khải nhíu mày. Ý cháu là...
- Cháu cũng hỏi bà như thế, A Páo đáp. Bà bảo, mỗi vùng đất thiêng đều có một người giữ, đời này truyền đời khác. Người ấy hát đoạn cuối để dặn đất, để đất nhớ mặt người giữ mà không làm hại con cháu trong bản. Có lần cháu thấy ông Sính đứng một mình ở vách núi phía tây, miệng mấp máy như đang hát. Cháu hỏi, ông bảo cháu nghe nhầm. Nhưng cháu biết mình không nghe nhầm.
Cả lán im lặng. Khải nhớ đến con dấu gỗ đeo ở cổ già Sính, nhớ đến câu "đời thứ mười ba giữ mộ" ông nói sáng nay. Mọi mảnh ghép đang dần khớp vào nhau, tạo thành một bức tranh mà anh chưa dám nhìn thẳng.
- Páo, Loan hỏi khẽ. Bà cháu có nói... nếu không còn người giữ mộ thì sao không?
A Páo rùng mình.
- Bà bảo, nếu không còn ai hát đoạn cuối, đất sẽ quên. Mà đất quên thì... đất sẽ đói.
Tiếng sấm lại rền vang, lần này gần hơn. Ánh chớp lóe lên ngoài cửa lán, soi rõ khuôn mặt tái mét của cả bốn người.
- "Ai lấy của bà thì đất lấy lại", Loan lặp lại, giọng cô khàn đi. Páo, bà cháu có giải thích câu ấy nghĩa là gì không?
- Bà bảo, đất có trí nhớ, A Páo nói, mắt cậu long lanh trong ánh đèn dầu. Ai lấy đồ của người chết, đất sẽ nhớ mặt người ấy. Đất sẽ đi tìm. Tìm bằng được. Rồi đất sẽ... lấy lại. Lấy lại cả vốn lẫn lời.
- Cả vốn lẫn lời là sao? Hậu hỏi, giọng anh ta khô khốc. Đây là lần đầu tiên từ đầu bữa anh ta lên tiếng.
A Páo nhìn Hậu, ánh mắt cậu buồn bã mà nghiêm nghị khiến Hậu phải quay mặt đi.
- Bà cháu không nói rõ, cậu đáp. Nhưng cháu hiểu là... đất không chỉ lấy lại món đồ. Đất lấy thêm thứ khác nữa. Thứ quý hơn.
Không ai hỏi thứ quý hơn là thứ gì. Trong lán, chỉ còn tiếng mưa và tiếng máy xúc xa xa.
Loan nhìn vào điện thoại, đoạn ghi âm vẫn đang chạy. Cô bấm dừng, lưu lại với cái tên "Bai_hat_ru_cua_ba_APao_20h05_ngay8".
- Cảm ơn cháu, Páo, cô nói nghiêm túc. Đây là một vật chứng quan trọng. Không phải vật chứng khoa học, mà là vật chứng văn hóa. Nó chứng minh rằng cộng đồng ở đây đã lưu giữ ký ức về Bà Cả và luật của đất qua nhiều thế hệ, bằng đường truyền miệng. Trong nghiên cứu dân tộc học, đây gọi là...
Cô ngừng lại, vì cô nhận ra mình đang dùng giọng điệu giảng bài, trong khi ba người còn lại đang nhìn cô với ánh mắt kỳ lạ.
- Em xin lỗi, cô nói nhỏ. Thói quen nghề nghiệp.
- Không sao, Khải nói. Em ghi lại là đúng. Biết đâu sau này... Anh không nói hết câu. Biết đâu sau này cần đến. Cần đến để làm gì, anh cũng không biết.
Hậu đứng dậy, bước ra cửa lán, châm một điếu thuốc. Ánh lửa bập bùng soi rõ khuôn mặt hốc hác của anh ta. Anh ta hút một hơi dài, nhả khói vào màn mưa.
- Bài hát hay đấy, Páo, anh ta nói, không quay lại. Nhưng chú hỏi thật: cháu tin không? Tin là đất sẽ đi tìm người lấy đồ?
A Páo nhìn lưng Hậu, rồi đáp, giọng cậu nhỏ nhưng rõ ràng:
- Cháu tin, chú Hậu ạ. Vì bà nội cháu chưa bao giờ nói dối cháu. Và vì... cháu đã thấy dấu tay bùn trên tấm bạt. Chú cũng thấy mà.
Hậu cứng người. Điếu thuốc trên tay anh ta run lên.
- Dấu tay ấy... có thể là của ai đó nghịch ngợm...
- Ai? A Páo hỏi ngược lại. Đêm hôm, mưa gió, ai ra hố đào in dấu tay lên bạt rồi biến mất không để lại dấu chân? Chú trả lời cháu đi.
Hậu không trả lời được. Anh ta dụi tắt điếu thuốc, bước vào màn mưa, đi về phía công trường. Bóng anh ta nhanh chóng nhòe đi trong mưa.
Khải nhìn theo, lòng anh nặng trĩu. Anh biết Hậu đi đâu. Không phải ra công trường. Mà là đi lòng vòng, để tránh phải ngồi lại trong lán, tránh phải nghe thêm về Bà Cả, về đất, về luật.
Vì càng nghe, ý định trong đầu anh ta càng trở nên tội lỗi hơn. Và càng tội lỗi, anh ta càng không dừng lại được.
- Anh Khải, Loan gọi nhỏ. Cô đưa điện thoại cho anh xem. Đoạn ghi âm xong rồi. Em sẽ sao lưu ra hai nơi. Anh... anh nghĩ sao về bài hát?
Khải im lặng một lúc lâu, nghe tiếng mưa.
- Anh nghĩ, cuối cùng anh nói, rằng chúng ta đang đối mặt với một thứ mà khoa học của em chưa đặt tên được, và niềm tin của Páo thì đã đặt tên từ lâu. Bà Cả. Đất nhận mặt. Luật của đất.
Anh nhìn Loan.
- Em là nhà khoa học. Em sẽ làm gì khi dữ liệu của em bắt đầu ủng hộ cho niềm tin?
Loan cắn môi, không trả lời. Cô nhìn ra màn mưa, nơi bóng Hậu vừa khuất. Rồi cô nói, giọng rất khẽ:
- Em sẽ ghi chép trung thực. Dù dữ liệu dẫn em đến đâu.
Ngoài lán, mưa mỗi lúc một nặng hạt. Tiếng mưa trên mái tôn như tiếng hàng ngàn ngón tay đang gõ, gõ mãi không thôi. Và trong tiếng mưa ấy, Khải bỗng nghe văng vẳng giai điệu bài hát ru của bà nội A Páo, ma mị, trầm buồn, như vọng lên từ dưới lòng đất sâu.
"Ngủ đi, ngủ đi, bà cả ơi..."
Anh rùng mình, kéo chặt áo khoác. Đêm nay sẽ dài lắm. Ca canh hố đào đầu tiên bắt đầu lúc hai mươi mốt giờ. Anh và Loan sẽ thay nhau thức.
Nhưng anh không biết rằng, cách đó không xa, dưới màn mưa, Hậu đang đứng nhìn về phía hố đào, và trong đầu anh ta, bài hát ru của bà nội A Páo đang vang lên với một ý nghĩa hoàn toàn khác.
"Ai lấy của bà thì đất lấy lại."
Hậu nhếch mép cười trong bóng tối, một nụ cười méo mó, tuyệt vọng.
- Đất lấy lại? Anh ta thì thầm với màn mưa. Được thôi. Nhưng trước khi đất lấy, tao phải lấy trước. Lấy để cứu con tao đã.
Anh ta quay lưng, bước về phía lán lấy đồ. Trong đầu anh ta, kế hoạch đã thành hình, rõ ràng từng bước: chờ ca canh đổi, chờ mưa to hơn, chờ mọi người mệt lả. Rồi mang xà beng ra hố đào.
Mưa vẫn rơi. Mỗi lúc một nặng hạt. Như thể trời cũng đang khóc cho tai họa sắp xảy ra mà không ai ngăn được nữa.