HUYẾT THẦN ĐA Ở ĐÌNH LÀNG - Chương 11: Chuẩn bị cưa
Sáng sớm ngày hai mươi tháng sáu, trời Đông Các đã hầm hập như có ai ấp một nồi nước dưới mặt đất. Mới hơn năm giờ, sương ven đê sông Hồng còn chưa tan…
Nội dung chương
Sáng sớm ngày hai mươi tháng sáu, trời Đông Các đã hầm hập như có ai ấp một nồi nước dưới mặt đất. Mới hơn năm giờ, sương ven đê sông Hồng còn chưa tan hẳn, hơi nóng đã quẩn quanh dặng tre và mái đình. Lê Văn Cương thức dậy từ lúc gà chưa gáy dứt, ngồi ở lán công trường uống vội cốc trà đặc, mắt nhìn qua khe bạt ra phía góc sân đình, nơi tán đa đen sẫm phủ xuống như một đám mây nặng chực đổ.
Hôm nay cưa cành phía đông.
Việc này hắn đã nói đi nói lại từ hôm dựng biển. Cành lớn vươn qua khu đất của ông Trường, đúng hướng cổng chính của biệt phủ. Bản vẽ đã duyệt, xe ra vào phải thẳng, cổng phải rộng, không thể để một cành cây chắn ngang rồi bắt cả dự án vòng tránh. Ông Trường đã chốt qua điện thoại từ đêm trước, giọng ngắn và lạnh: mai cưa, cưa xong trồng cây khác đền cho làng. Cương nghe lệnh thì làm. Hắn làm nghề này mười mấy năm, quen với tiếng máy, quen với bụi, quen với những cái cây phải hạ để nhường chỗ cho bê tông. Nhưng không hiểu sao, sáng nay hắn lại thấy cổ họng khô và tay hơi run khi buộc dây giày.
Đội thợ lục tục kéo đến. Người vác thang nhôm, người khiêng giàn giáo ống, người đẩy máy cưa xăng và can xăng nhỏ. Tiếng sắt chạm nhau leng keng trong sân đất còn ướt sương. Cương trải bản vẽ cổng lên nắp thùng đồ nghề, lấy bút chì khoanh lại cành cần cắt, rồi gọi mọi người xúm lại nghe phân công.
- Việc hôm nay chỉ có một việc. - Cương nói. - Dựng giàn, bắc thang lên cành lớn phía đông. Cắt một nhát cho gọn, hạ cành xuống đất, dọn mặt bằng. Làm nhanh trong buổi sáng, trước khi nắng gắt và trước khi người ta kéo đến đông.
Một công nhân trẻ hỏi có cần chăng dây kéo cành để cành đổ về phía đất trống không. Cương gật đầu, dặn chăng hai dây, một dây về phía bãi đất, một dây giữ phụ, tuyệt đối không để cành đổ vào sân đình. Hắn nhắc thêm chuyện biển dự án và bạt che chắn đã căng từ hôm mười tám, dặn không ai được động vào mấy chiếc đinh trên thân cây nữa, cứ để nguyên đó, việc hôm nay chỉ là cành.
Người được chọn cầm cưa là Vũ Văn Sáu.
Sáu bốn mươi lăm tuổi, người xã bên, thợ cưa thuê theo việc, da đen sạm, vai rộng, ít nói. Anh ta đến công trường từ mấy hôm trước để đo đạc và mài xích cưa, tay nghề được anh em trong vùng nể vì cắt cây chưa bao giờ để xảy ra chuyện. Sáng nay Sáu đến muộn hơn mọi người chừng mười phút, tay xách túi đồ nghề, mắt hơi đỏ như thiếu ngủ. Cương nhìn đồng hồ, hơi cau mày.
- Anh Sáu, hôm nay anh cầm cưa chính. - Cương nói. - Tôi cần người chắc tay. Cành này to, gỗ đa lại dai, anh liệu mà vào nhát cho ngọt.
Sáu đặt túi xuống, không đáp ngay. Anh ta đi một vòng quanh gốc đa, ngửa cổ nhìn lên cành phía đông. Cành to bằng thân người ôm, vỏ sần sùi, rêu bám từng mảng ở phía khuất nắng. Tán lá phía trên dày đến mức ánh sáng sớm chỉ lọt xuống thành từng đốm nhỏ trên mặt đất. Dưới gốc, mấy chiếc đinh sắt đóng từ hôm kia vẫn còn đó, đầu đinh lấp loáng, quanh lỗ đinh là những vệt nhựa đã khô thành màu nâu đỏ, có vệt còn hơi bóng như chưa khô hẳn.
Sáu cúi xuống, đưa tay quệt nhẹ vào vệt nhựa ở lỗ đinh đầu tiên, rồi đưa lên mũi ngửi. Mặt anh ta khẽ biến sắc.
- Nhựa cây này lạ lắm, chú Cương ạ. - Sáu nói chậm rãi. - Tôi cưa cây bao nhiêu năm, nhựa đa tôi gặp nhiều rồi. Nhựa đa thường trắng đục, để lâu thì ngả vàng. Cái này đỏ sẫm, lại tanh. Ngửi như mùi sắt gỉ, lại hơi giống mùi máu để lâu ngoài nắng.
Mấy công nhân đứng gần nghe vậy thì xì xào. Một người cười gượng, bảo chắc do đinh sắt han nên nhựa đổi màu. Người khác bảo hôm dựng biển anh ta cũng thấy vệt đỏ ở lỗ đinh đầu tiên, tưởng mắt hoa vì nắng.
Cương nghe hết, trong lòng hơi khó chịu. Hắn không thích những câu chuyện làm chậm việc, nhất là vào buổi sáng quyết định. Hắn bước tới sát gốc cây, nhìn qua mấy lỗ đinh, rồi phẩy tay.
- Cây già hai trăm tuổi, nhựa nó khác cây non là thường. - Cương nói. - Đinh sắt đóng vào, nhựa ra lẫn gỉ sắt thì đỏ. Có gì đâu mà lạ. Anh cứ làm đúng việc của anh. Cưa xong cành này, tôi đề xuất ông Trường thưởng thêm cho anh em, riêng anh phần hơn. Trưa nay xong sớm, nghỉ sớm.
Sáu vẫn đứng yên một lúc, mắt không rời vệt nhựa. Anh ta lắc đầu rất nhẹ, như tự nói với mình.
- Ở quê tôi, cây cổ thụ ở đình, ở miếu, người ta không đóng đinh, không cưa bừa. - Sáu nói. - Muốn cưa cũng phải có lễ xin. Tôi không mê tín đâu, chú đừng cười. Nhưng tôi thấy nhựa này không lành.
- Anh Sáu, tôi thuê anh cưa cây, không thuê anh xem lễ. - Cương hạ giọng, nhưng câu chữ đã cứng. - Làng người ta có lệ của làng, công trường có tiến độ của công trường. Ông Trường đã quyết, xã cũng chỉ nhắc nhở miệng hôm nọ, không có văn bản dừng. Anh không làm thì tôi gọi người khác, nhưng tiền công mấy hôm đo đạc tôi vẫn phải trừ vào người thay. Anh nghĩ kỹ đi.
Lời nói chạm vào chỗ khó của người làm thuê. Sáu im lặng. Anh ta còn mẹ già ở nhà, còn hai đứa con đang học, tiền công một buổi cưa bằng cả tuần phụ hồ. Anh ta thở dài, quay về phía túi đồ, lấy kính bảo hộ, găng tay và nút tai ra đeo thử. Động tác chậm rãi, cẩn thận như mọi lần, nhưng sáng nay có thêm một thoáng chần chừ mà chính anh ta cũng nhận ra.
Trong lúc đội thợ dựng giàn, sân đình phía bên kia bắt đầu có người. Mấy bà đi lễ sớm, tay cầm hương, đứng ở bậc đình nhìn sang. Một ông già chống gậy đứng dưới hiên, không nói gì. Rồi thêm mấy người bán hàng ở chợ sớm ghé lại, xe đạp dựng chéo ở cổng đình. Không ai sang hẳn phía công trường, không ai lớn tiếng cản, nhưng ánh nhìn thì rõ ràng. Cái im lặng của làng vào buổi sáng này khác hẳn tiếng ồn ào hôm họp dân. Nó nặng và chờ đợi.
Cụ từ Phạm Văn Hiển ra cổng đình lúc mặt trời vừa nhô khỏi rặng tre ven đê. Ông vẫn mặc áo nâu sẫm, tay cầm chổi nhưng không quét, chỉ đứng ở cổng, cách gốc đa vài chục bước, nhìn thẳng sang phía giàn giáo đang dựng. Ông không gọi, không vẫy, không nói một lời nào với đội thi công. Cương bắt gặp ánh mắt ấy từ xa. Ông già tám mươi ba tuổi, lưng hơi còng, nhưng đứng thẳng và yên đến mức khiến Cương bỗng nhớ tới buổi họp dân hôm mùng mười, khi cụ từ đọc lệ cây trước cả đình. Hắn quay đi, giả vờ kiểm tra dây chăng, và tự nhủ ông già chỉ nhìn thôi, nhìn thì không dừng được máy cưa.
Giàn giáo dựng xong nhanh hơn dự tính. Hai tầng ống thép, ván gỗ bắc ngang, thang nhôm gác chéo lên cành. Cương cho người chăng dây an toàn, kiểm tra lại chân giàn trên nền đất. Đất quanh gốc đa mềm hơn phía ngoài, chân giàn phải kê thêm tấm ván mới không lún. Sáu thử bậc thang, thử độ rung của giàn, rồi gật đầu coi như tạm ổn. Anh ta mang cưa máy lên tầng một, đặt xuống ván, kiểm tra xăng, dầu bôi xích và độ căng của lưỡi.
Cương leo lên theo để chốt vị trí cắt lần cuối. Từ trên cao, cành đa hiện ra rõ hơn. Nó vươn dài qua ranh giới sân đình, tỏa thêm nhiều cành con, lá phủ kín một góc trời. Dưới tán, sân đình và khu đất như hai thế giới bị chia bởi một đường bóng râm. Cương lấy phấn trắng đánh dấu một vòng quanh cành, cách thân chính khoảng một mét.
- Cắt ở đây. - Cương nói, tay gõ vào vỏ cây. - Cách thân một mét, chừa lại đoạn gốc cho đẹp, sau này người ta sơn chống mục vào là xong. Anh vào nhát xiên một chút để cành đổ về phía đất trống. Đừng cắt sát thân, sát quá khó xử lý mặt cắt.
Sáu cúi xuống nhìn vết phấn, rồi nhìn xuống mặt đất, ước lượng hướng đổ. Anh ta nói phải cắt mở miệng trước ở phía dưới, rồi mới vào nhát chính phía trên, cành to thế này không thể vội. Cương đồng ý, miễn là xong trong buổi sáng. Hắn vỗ vai Sáu một cái, rồi trèo xuống đất, đứng ở vị trí chỉ huy, tay cầm bộ đàm, mắt đảo khắp công trường.
Ở phía sân đình, người làng đã tụ thêm. Có người bế cháu trên tay, có người vẫn cầm rổ rau chưa kịp vào chợ. Không ai mang theo thứ gì để cản trở, cũng không ai hô hào. Một bà lão khẽ nói với người bên cạnh rằng ngày xưa cha ông dặn, cụ đa chảy nhựa đỏ là cụ đang khóc. Người bên cạnh xua tay bảo đừng nói gở. Nhưng câu nói ấy vẫn lan ra trong đám đông như một gợn sóng nhỏ.
Cương nghe loáng thoáng, càng thêm bực. Hắn ra lệnh cho công nhân kéo căng dây giữ cành lần nữa, kiểm tra khu vực rơi, không cho ai đứng dưới tán phía đông. Hắn cố tình nói to để đám đông nghe thấy rằng mọi việc đều có an toàn lao động, có dây, có giàn, không phải làm bừa. Nói xong, hắn nhìn về phía cổng đình một lần nữa. Cụ từ vẫn đứng đó, bất động. Sự bất động ấy làm Cương khó chịu hơn bất kỳ lời can ngăn nào, vì nó giống như người ta đã biết trước kết cục và chỉ đứng chờ xem con người tự bước tới.
Sáu đội kính bảo hộ lên, kéo vành mũ xuống, đeo găng. Anh ta ngồi xổm trên giàn, hai tay nắm chặt cưa máy, hít một hơi dài. Trước khi nổ máy, anh ta quay xuống nói với người công nhân trẻ đang giữ thang ở phía dưới, giọng vừa đủ nghe giữa tiếng xì xào của sân đình.
- Cưa xong cành này là tôi xin nghỉ phép mấy hôm, tự dưng thấy ớn.
Người trẻ cười, bảo anh Sáu làm xong thì cả đội cùng nghỉ trưa sớm. Sáu không cười lại. Anh ta giật dây khởi động. Tiếng cưa máy rồ lên, đầu tiên khàn khàn, rồi gằn thành một thứ âm thanh chói gắt xé toang buổi sáng yên tĩnh của làng. Chim sẻ trên tán đa bay vụt lên thành đàn. Đám đông ở sân đình giật mình, mấy đứa trẻ níu chặt tay người lớn.
Cương giơ tay ra hiệu giữ dây. Lưỡi cưa quay tít, ánh thép lóe lên trong nắng sớm. Sáu cúi người, đưa cưa tiến dần về phía vết phấn trắng trên cành đa.