HUYẾT THẦN ĐA Ở ĐÌNH LÀNG - Chương 9: Biên bản dưới gốc đa
Sáng ngày mười chín tháng sáu, Nguyễn Thị Tâm nhận được điện thoại của trưởng thôn Đông Các ngay lúc vừa tới cơ quan. Đầu dây bên kia, giọng trưởng thôn…
Nội dung chương
Sáng ngày mười chín tháng sáu, Nguyễn Thị Tâm nhận được điện thoại của trưởng thôn Đông Các ngay lúc vừa tới cơ quan. Đầu dây bên kia, giọng trưởng thôn vừa gấp vừa dè dặt. Bà con phản ánh một việc. Đội thi công của nhà ông Trường hôm qua đã đóng đinh sắt vào thân cây đa ở đình. Họ đóng đinh để treo biển và căng bạt. Cả làng đang xôn xao. Trưởng thôn đề nghị xã xuống xem xét ngay. Để lâu, bà con lại kéo lên ủy ban. Tâm cúp máy, đứng yên một lúc bên bàn làm việc. Tập hồ sơ cây di sản vẫn nằm trong tủ của cô, với tờ giấy nhớ dán trên bìa: đất đình và cây đa là cùng một việc. Bây giờ thì chúng đã chạm vào nhau thật, sớm hơn cô tưởng, và theo cách tệ nhất.
Cô gọi cán bộ địa chính của xã đi cùng, mang theo máy ảnh, sổ biên bản và cả tập hồ sơ cây di sản để đối chiếu tại hiện trường. Hai người tới gốc đa lúc gần chín giờ sáng, khi nắng đã lên cao nhưng dưới tán đa vẫn còn mát rượi. Tấm biển dự án xanh chữ trắng dựng thẳng ở mặt tiền khu đất, căng bạt xanh phẳng phiu. Và trên thân cây, ở những vị trí neo biển và neo bạt, những đầu đinh sắt lấp loáng dưới nắng, nhìn rõ từng chiếc một đối với bất cứ ai đứng gần.
Tâm đi một vòng quanh thân cây, đếm chậm và kỹ, đếm đi đếm lại hai lần cho chắc. Đủ mười hai chiếc đinh sắt đóng vào thân cây. Chiếc nào cũng ngập sâu, chỉ còn đầu đinh và phần dây neo buộc chặt. Quanh mấy lỗ đinh phía gần cành đông, cô thấy những vệt nhựa đã khô, màu nâu đỏ sẫm, vệt dài nhất chảy xuống theo vỏ cây dễ đến hai gang tay. Cô giơ máy ảnh chụp từng vị trí: chụp toàn cảnh thân cây với tấm biển, chụp cận cảnh từng nhóm đinh, chụp cả vệt nhựa khô. Mỗi tấm ảnh cô đều ghi lại giờ chụp vào sổ tay. Đây là thói quen nghề nghiệp của cô: giấy tờ có thể bị tranh cãi, nhưng ảnh chụp có thời gian thì khó cãi hơn nhiều.
Người công nhân trực công trình hôm ấy lúng túng ra tiếp đoàn. Anh ta nói đội trưởng Cương đi lấy vật tư chưa về, biển và bạt là làm theo kế hoạch thi công, đinh đóng tạm để cố định, khi nào xong giai đoạn này sẽ tháo. Tâm hỏi ai là người quyết định đóng đinh vào thân cây, anh ta ngập ngừng rồi bảo cái đó phải chờ chỉ đạo của chủ đầu tư, đội chỉ làm theo lệnh. Cô ghi nguyên văn câu trả lời ấy vào biên bản, không thêm không bớt.
Cụ từ Phạm Văn Hiển từ sân đình bước sang lúc đoàn đang làm việc. Ông chống chiếc gậy tre, đi chậm, dừng lại ở khoảng sân gần gốc đa. Ông không nói gì về việc đóng đinh trước mặt người của đội thi công. Ông chỉ mở khóa phòng để đồ của đình, lấy ra cuốn sổ đình, lật tới trang ghi lệ cây, và đưa cho Tâm xem bằng hai tay. Trang giấy vàng, chữ viết tay đã nhòe ở mấy chỗ, nhưng dòng lệ thì còn rõ: không đóng đinh sắt vào thân cụ đa. Tâm đọc chậm rãi, rồi xin phép chụp lại trang sổ ấy bằng điện thoại, để đưa vào hồ sơ làm việc của xã. Ông Hiển gật đầu, nói một câu rất nhẹ.
- Lệ làng ghi thế từ đời ông nội tôi. Nay có người không theo lệ, tôi chỉ mong xã ghi lại cho rõ ràng, để sau này ai đúng ai sai còn có cái mà đối chiếu.
Tâm trở lại bàn làm việc tạm kê ngay dưới bóng đa, một chiếc bàn nhựa của đội thi công cho mượn, và viết biên bản hiện trạng. Cô viết cẩn thận từng mục. Các mục gồm thời gian, địa điểm, thành phần kiểm tra. Cô ghi hiện trạng cây đa với số lượng đinh sắt cụ thể là mười hai chiếc. Cô ghi vị trí các đinh. Cô ghi hiện tượng nhựa rỉ đã khô quanh một số lỗ đinh. Cây đang trong quá trình lập hồ sơ đề nghị công nhận cây di sản cấp tỉnh. Cô ghi cả ý kiến của người giữ đình và của đại diện đội thi công. Ở phần kiến nghị, cô viết rõ một ý. Việc đóng đinh sắt vào thân cây là tác động trực tiếp lên cây. Việc này cần được tháo gỡ khẩn cấp để tránh gây hại lâu dài cho cây. Cô đề nghị chủ đầu tư và đơn vị thi công tháo toàn bộ đinh khỏi thân cây ngay trong ngày. Họ cũng không tiếp tục bất kỳ tác động cơ học nào vào thân và cành cây. Điều này áp dụng khi chưa có ý kiến bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền.
Viết xong, cô đọc lại cho mọi người nghe, mời đại diện đội thi công ký vào biên bản ở phần người chứng kiến hiện trạng. Người công nhân trực ngần ngại một lúc, gọi điện cho ai đó, rồi mới ký với nét chữ run run ở cuối trang. Tâm ký tên, đóng dấu xã mang theo, và đưa cho công trình một bản phô tô ngay tại chỗ. Cô nói rõ ràng, giọng không cao nhưng đủ để những người làng đứng xem gần đó nghe thấy.
- Biên bản này xã sẽ gửi chính thức cho chủ đầu tư trong hôm nay. Yêu cầu tháo đinh là yêu cầu bằng văn bản, không phải nhắc miệng. Mong phía công trình thực hiện đúng.
Trên đường từ gốc đa về trụ sở xã, Tâm ghé qua nhà trưởng thôn để nghe thêm tình hình trong làng. Trưởng thôn kể từ chiều qua, sau khi biển dự án dựng lên, đã có mấy đoàn người làng ra đứng dưới gốc đa, có người còn thắp hương ở gốc cây như ngày rằm. Có bà cụ khóc, bảo nhìn những chiếc đinh trên thân cụ mà xót như nhìn người thân bị đóng đinh vào người. Cũng có mấy thanh niên nóng tính trong làng nói ra nói vào rằng nếu xã không xử lý thì họ tự ra tháo đinh. Trưởng thôn phải khuyên can mãi, bảo mọi việc đã có xã làm biên bản, bà con cứ bình tĩnh, đừng manh động kẻo lại thành người sai. Tâm nghe xong, ghi thêm vào sổ công tác một dòng: cần xã sớm có thông tin chính thức cho dân để tránh tự phát. Cô hiểu rõ sự nguy hiểm của những ngày chờ đợi như thế này. Giấy tờ đi theo đường giấy tờ, chậm rãi và đúng quy trình. Còn tình cảm của cả một làng dành cho cái cây hai trăm tuổi của họ thì không đi theo quy trình nào cả. Nó sôi lên theo từng lời kể ở chợ, ở quán nước, ở những mâm cơm tối, và nếu không có một lối thoát bằng văn bản, nó sẽ tìm lối thoát khác.
Cô cũng tranh thủ hỏi trưởng thôn về lịch sử những lần cây đa bị tác động trước đây. Trưởng thôn lắc đầu, nói từ ngày ông làm trưởng thôn tới giờ, chưa từng có ai dám đóng một chiếc đinh nào vào thân cụ đa. Trẻ con trong làng bẻ một cành nhỏ còn bị người lớn mắng cho nhớ đời. Việc hôm qua, vì thế, mới làm cả làng chấn động đến vậy. Không phải mười hai chiếc đinh to hay nhỏ. Mà là lần đầu tiên trong trí nhớ của mọi người còn sống ở làng này, có người ngang nhiên làm đúng cái điều mà lệ làng cấm từ bao đời, giữa ban ngày, trước mắt cả làng, mà không một lời thưa gửi. Tâm ghi nhớ chi tiết ấy. Trong biên bản hành chính, cô chỉ viết được số đinh và vị trí đinh. Nhưng để hiểu vì sao một tập biên bản mỏng như thế lại có sức nặng trong làng, phải hiểu cả phần không viết được này.
Về tới cơ quan, việc đầu tiên Tâm làm là chuyển toàn bộ ảnh chụp buổi sáng vào máy tính, đặt tên từng tệp theo giờ chụp và lưu vào thư mục hồ sơ cây di sản, đồng thời in hai tấm rõ nhất kẹp cùng biên bản. Cô làm việc này cẩn thận hơn thường lệ, vì cô biết những tấm ảnh ấy, nếu sau này cây có bề gì, sẽ là bằng chứng không thể thay thế về thời điểm cây bị tác động và tình trạng của cây ngay sau đó. Một tấm ảnh chụp cận cảnh vệt nhựa khô màu nâu đỏ dưới nắng sớm, trong khung hình còn thấy đầu chiếc đinh sắt sáng loáng. Cô nhìn tấm ảnh ấy lâu hơn những tấm khác. Nếu không biết trước đây là nhựa cây, bất cứ ai xem ảnh cũng sẽ nghĩ đó là vết máu khô trên một thân thể sống. Cô chợt hiểu vì sao dân làng lại xôn xao đến thế, và vì sao câu chuyện cây đa rỉ máu đã bắt đầu lan ra khỏi làng ngay từ chiều hôm qua, qua những chiếc điện thoại của người đi đường chụp lại cảnh dựng biển.
Trưa hôm ấy, về tới bàn làm việc sau khi đã lo xong việc lưu trữ hồ sơ, Tâm trình biên bản lên chủ tịch Bình. Ông đọc kỹ, trầm ngâm một lúc rồi ký văn bản gửi công ty Trường Phát kèm theo biên bản. Ông nói, giọng vừa như dặn dò vừa như tự nói với mình.
- Gửi thì gửi. Nhưng cô cũng chuẩn bị tinh thần, phía họ mà chần chừ thì mình cũng phải có bước tiếp theo. Cây đang trong hồ sơ di sản, việc này không phải chuyện nhỏ trong làng nữa rồi.
Tâm gật đầu. Cô xếp biên bản gốc vào tập hồ sơ cây di sản, ngay sau tờ báo cáo cô soạn mấy ngày trước. Tập hồ sơ bây giờ đã dày thêm mấy trang quan trọng: từ hôm nay, chuyện mười hai chiếc đinh trên thân đa không còn là lời đồn của dân làng nữa. Nó là chứng cứ hành chính đầu tiên của vụ việc, có ảnh, có giờ, có chữ ký, có con dấu.
Chiều xuống, trước khi rời cơ quan, cô mở lại bản biên bản phô tô để kiểm tra lần cuối trước khi lưu. Ánh nắng cuối ngày xiên qua cửa sổ. Nó rơi đúng lên dòng chữ cuối cùng mà cô đã nắn nót viết ở phần kiến nghị. Trong lúc viết dưới gốc đa buổi sáng, chính cô đã biết trước kết cục của dòng chữ ấy. Nhưng cô vẫn phải viết cho đúng phận sự.
- Yêu cầu tháo toàn bộ đinh khỏi thân cây trong ngày mười chín tháng sáu năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu.
Cô gấp tờ giấy lại. Ngoài kia, ở làng Đông Các, mười hai chiếc đinh sắt vẫn đang nằm nguyên trên thân cây đa hai trăm tuổi, và không có ai tới tháo chúng ra cả.