HUYẾT THẦN ĐA Ở ĐÌNH LÀNG - Chương 6: Họp dân ở đình
Tối ngày mười tháng sáu, đình Đông Các sáng đèn từ lúc bảy giờ. Đã lâu lắm rồi sân đình mới đông người đến thế vào một buổi tối không phải rằm cũng không…
Nội dung chương
Tối ngày mười tháng sáu, đình Đông Các sáng đèn từ lúc bảy giờ. Đã lâu lắm rồi sân đình mới đông người đến thế vào một buổi tối không phải rằm cũng không phải ngày lễ. Dân làng tới đủ các lứa tuổi: các cụ già chống gậy ngồi hàng ghế đầu kê sát hiên đình, lớp trung niên đứng ngồi kín sân gạch, thanh niên đứng vòng ngoài gần cổng, trẻ con chạy chơi quanh gốc đa rồi bị người lớn gọi lại. Mùi hương trầm từ ban thờ bay ra quyện với mùi mồ hôi, mùi trà xanh trong những chiếc ấm tích mà ban tổ chức thôn bày trên bàn dài. Cụ từ Phạm Văn Hiển ngồi ở ghế chủ tọa bên cạnh trưởng thôn, trước mặt là cuốn sổ đình bìa vải sờn và một cốc nước trà đã nguội.
Cuộc họp do thôn tổ chức theo yêu cầu của nhiều hộ dân, nội dung ghi rõ trong giấy mời viết tay dán ở bảng tin đầu làng: bàn về khu đất công ích cạnh đình đã đấu giá và việc bảo vệ cây đa cổ của làng. Trưởng thôn mở đầu bằng giọng cố gắng ôn hòa. Ông thông báo khu đất đã được đấu giá theo đúng quy trình của huyện, nhà đầu tư là người làng, công trình đang thi công theo giấy phép. Ông cũng thông báo xã đã tiếp nhận đơn kiến nghị của bà con về ranh giới đất và đang xem xét. Nói tới đó, tiếng xì xào dưới sân nổi lên như ong vỡ tổ.
- Xem xét đến bao giờ? Một người đàn ông trung niên đứng lên hỏi. Họ xây tường bao đến nơi rồi. Tường xây xong thì mốc nào cũng thành mốc của họ hết.
- Đất sân đình từ đời nào, cả làng ai chẳng biết cái mốc đá ở góc sân, một bà khác nói tiếp. Hồi chúng tôi còn bé, sân đình rộng ra tới tận gốc đa. Giờ đo thế nào mà đất đình lại lùi vào trong?
Trưởng thôn giơ tay xin bà con bình tĩnh, nói xã sẽ có văn bản trả lời. Nhưng câu hỏi mà cả sân đình thực sự muốn bàn tối nay không chỉ là chuyện đất. Một cụ già ngồi hàng đầu chống gậy đứng dậy, giọng run nhưng rõ.
- Đất thì còn có giấy tờ mà cãi. Tôi chỉ lo cây đa. Nghe nói nhà bên ấy sắp cưa cành cụ đa để mở cổng. Cành cụ vươn qua đất nhà họ thật, nhưng cụ là cụ của cả làng. Động vào cụ mà không một tiếng thưa gửi, làng này còn mặt mũi nào với tổ tiên?
Cả sân im lặng. Mọi ánh mắt đều hướng về phía cụ từ Hiển. Từ đầu buổi họp tới giờ ông chưa nói một lời nào, chỉ ngồi yên, hai bàn tay đặt trên cuốn sổ đình. Bây giờ ông mới chậm rãi đứng dậy. Tám mươi ba tuổi, lưng hơi còng, nhưng khi ông đứng giữa hiên đình dưới ánh đèn vàng, cả sân gạch tự nhiên lặng đi như thể đang đứng trước ban thờ.
Ông mở cuốn sổ đình, lật tới trang đã đánh dấu bằng một sợi chỉ đỏ, và đọc bằng giọng chậm rãi, rành rọt từng chữ. Đó là lệ cây của làng, do ông nội ông chép lại từ lời các cụ đời trước, và chính ông đã đọc lệ này trong không biết bao nhiêu cuộc họp làng suốt mấy chục năm giữ đình.
- Lệ của làng ta ghi rõ: cây đa ở góc sân đình là cây giữ làng, trồng từ thời Minh Mệnh, đến nay khoảng hai trăm tuổi. Người làng không đóng đinh sắt vào thân cụ. Không cưa cành của cụ khi chưa làm lễ xin phép trước đình. Không xây cất những thứ ô uế dưới gốc cụ. Lệ này không phải để thờ một hồn ma nào. Dưới gốc cụ không có mồ mả, không có người chết. Cụ là cây sống, là linh khí của đất làng này tích lại hai trăm năm. Kính cụ là kính chính cái đất mình đang sống.
Ông ngừng một nhịp, lật thêm một trang nữa. Trang này chữ viết là của chính ông, ghi từ mấy chục năm trước.
- Trong sổ còn ghi một việc cũ. Năm một nghìn chín trăm bảy mươi tám, có người trong làng ta đóng đinh sắt vào thân cụ đa để treo đồ. Sau đó người ấy đau đầu triền miên, đêm không ngủ được, người cứ như mất vía, chữa khắp nơi không khỏi, cuối cùng phải bỏ xứ mà đi, đến nay không ai biết ở đâu. Không ai chết trong chuyện ấy, nhưng một đời người coi như hỏng. Từ đó làng nhắc nhau: sắt lạnh chớ chạm vào cụ.
Không một tiếng động nào trong sân đình. Ngay cả mấy đứa trẻ cũng thôi chạy nhảy, đứng nép vào chân người lớn. Ngoài cổng đình, qua hàng rào gạch, khu đất bên cạnh tối om, chỉ thấy những cột bê tông trắng mờ của căn biệt phủ đang xây và bóng tán đa khổng lồ phủ lên tất cả.
- Thưa bà con, cụ từ nói tiếp, giọng vẫn đều đều, không dọa dẫm ai. Tôi giữ đình này đời thứ ba trong nhà. Tôi không có quyền cấm ai làm gì trên đất của người ta. Nhưng tôi có phận sự nhắc lại lệ cho làng nghe, và ghi vào sổ những gì làng đã bàn. Đóng đinh vào cụ đa là đóng vào mạch của làng này. Mạch người ta còn biết đau, huống chi mạch làng đã nuôi bao nhiêu đời người.
Ông ngồi xuống. Có tiếng ai đó trong sân khẽ thở dài. Một bà mẹ trẻ ôm đứa con nhỏ đang ngủ gật trên vai, nhìn lên tán đa rồi lại nhìn xuống sân gạch, như thể vừa nghe nói về một người thân già cả trong nhà sắp bị người ta làm đau mà mình không có cách nào ngăn được. Không khí trong đình sau lời của cụ từ không phải là không khí sợ ma quỷ. Nó là không khí của những người vừa được nhắc lại một điều họ vốn biết từ bé, và bỗng nhận ra điều ấy sắp bị thử thách thật sự lần đầu tiên trong đời họ.
Trưởng thôn lúng túng nhìn quanh, hỏi bà con còn ý kiến gì nữa không. Đại diện nhà ông Trường, như mọi người đã biết trước, vắng mặt trong cuộc họp tối nay. Phía nhà đầu tư chỉ gửi lại một lời nhắn qua trưởng thôn từ buổi chiều: mọi việc thi công đều theo hồ sơ và bản vẽ đã được duyệt, đề nghị bà con không lan truyền thông tin chưa kiểm chứng. Trưởng thôn đọc lại lời nhắn ấy bằng giọng đều đều, và cả sân đình nghe xong chỉ im lặng. Sự vắng mặt ấy, trong một cuộc họp bàn về đất của làng và cây của làng, nặng hơn bất cứ lời tranh cãi nào.
Trước khi cuộc họp tan, còn có thêm mấy ý kiến nữa được ghi vào biên bản, ý kiến nào cũng quanh đi quẩn lại ở hai chữ lo lắng. Một anh thanh niên làm nghề xây dựng trong làng đứng lên. Anh nói anh từng đi làm công trình ở nhiều nơi. Anh thấy người ta vẫn cưa cây, chặt cây ầm ầm mà chẳng sao. Nhưng anh nói thêm ngay một ý khác. Cây ở công trường khác với cây ở đình làng mình. Cây này gắn với cả làng từ đời ông đời cha. Chặt một cành của nó cũng phải cho làng biết trước một tiếng. Một chị phụ nữ bán hàng ở chợ thì nói chị chỉ sợ một điều. Lỡ cây có bề gì, đình làng mất bóng. Sân đình nắng chang chang. Trẻ con không còn chỗ chơi. Người già không còn chỗ ngồi hóng mát những trưa hè. Cái mất ấy không tiền nào mua lại được. Trưởng thôn ghi chép lia lịa, mồ hôi ướt trán dưới ánh đèn.
Cụ từ Hiển nghe hết, không chen vào một lời. Ông đã quá quen với những cuộc họp như thế này. Người làng nói nhiều, lo nhiều, nhưng cuối cùng họ vẫn nhìn về phía người giữ đình, như chờ một lời bảo chứng rằng mọi chuyện rồi sẽ ổn. Ông không cho họ lời bảo chứng ấy được. Ông chỉ cho họ được lệ làng và sự thật ghi trong sổ. Phần còn lại nằm ngoài sân đình này. Nó nằm ở quyết định của một người đàn ông. Ông đang ngồi trong căn nhà thuê cách đây mấy trăm mét, hoặc đang ở văn phòng trên tỉnh. Cả buổi tối nay không ai nhắc tên ông trực tiếp. Nhưng ai cũng nghĩ tới ông.
Có người trong sân khẽ nhắc tới gốc gác của người đàn ông ấy, rằng ngày xưa nhà ấy nghèo lắm, rằng cha của ông ta từng gắn bó với sân đình này hơn bất cứ ai. Tiếng nhắc vừa cất lên đã bị người bên cạnh khẽ kéo áo ngăn lại. Chuyện ấy, trong làng ai cũng biết, nhưng nói ra trong một cuộc họp chính thức thì không tiện, và bản thân cụ từ cũng không bao giờ đem chuyện riêng của một gia đình ra làm lời lẽ trong đình. Ông chỉ nghĩ thầm rằng cái khó của việc này nằm đúng ở chỗ ấy: người đang muốn động vào cây lại không phải người xa lạ từ nơi khác tới, mà là một đứa con của làng, lớn lên dưới chính bóng cây này. Người ngoài tới phá, làng còn biết đường mà giận. Con cháu trong làng quay về làm, giận cũng khó mà giận cho trọn.
Cuộc họp tan dần. Người làng ra về thành từng nhóm nhỏ, tiếng nói chuyện rì rầm kéo dài ra tận đường làng. Cụ từ Hiển ở lại sau cùng với trưởng thôn để ký biên bản họp. Ông ký tên mình vào cuối trang, nét chữ run mà rõ, rồi gấp cuốn sổ đình lại, ôm trước ngực như ôm một vật quý.
Một cụ già trong làng, bạn cùng lứa với ông từ thuở nhỏ, ở lại chờ ông ở hiên đình. Khi hai ông già đứng cạnh nhau nhìn ra sân đình tối dần, cụ bạn mới hỏi nhỏ, giọng lo lắng thật sự.
- Nếu họ cứ làm thì sao, thưa cụ từ?
Ông Hiển nhìn lên tán đa đen sẫm đang che kín một góc trời đầy sao thưa. Một lúc lâu sau ông mới đáp, giọng khẽ như nói với chính mình.
- Thì cây sẽ tự lên tiếng. Cây lên tiếng thì không ai còn ngủ được.