HUYẾT THẦN ĐA Ở ĐÌNH LÀNG - Chương 15: Biên bản sự cố
Sáng ngày hai mươi mốt tháng sáu, Nguyễn Thị Tâm nhận điện thoại của Chủ tịch xã Ngô Văn Bình khi cô vừa tới trụ sở Ủy ban. Giọng ông Bình ở đầu dây ngắn…
Nội dung chương
Sáng ngày hai mươi mốt tháng sáu, Nguyễn Thị Tâm nhận điện thoại của Chủ tịch xã Ngô Văn Bình khi cô vừa tới trụ sở Ủy ban. Giọng ông Bình ở đầu dây ngắn gọn và căng. Sự cố ở gốc đa hôm qua đã có người quay clip đưa lên mạng. Huyện vừa gọi xuống hỏi. Xã phải xuống hiện trường lập biên bản sự cố ngay trong buổi sáng. Đoàn có cán bộ địa chính, có đại diện thôn, có chủ đầu tư và đội thi công. Tâm cúp máy, mở tủ hồ sơ lấy tập tài liệu cây di sản và biên bản hiện trạng ngày mười chín, kẹp thêm máy ảnh của cơ quan và cuốn sổ tay đã ghi kín nửa quyển từ đầu tháng.
Tâm ba mươi bốn tuổi, làm cán bộ văn hóa xã hội của xã Đông Các đã sáu năm. Cô quen với những buổi xuống thôn đo đất, xác minh khiếu nại, lập biên bản lấn chiếm và hòa giải tranh chấp bờ ruộng. Nhưng vụ cây đa lần này khác hẳn. Nó vừa là đất đai, vừa là tín ngưỡng, vừa là hồ sơ di sản đang chờ tỉnh duyệt, lại vừa là tai nạn lao động có người nằm viện. Chỉ cần một dòng ghi sai trong biên bản, sau này mọi bên đều có thể vin vào đó mà cãi nhau.
Đoàn của xã tới gốc đa lúc hơn tám giờ sáng. Nắng đã lên cao, khu đất vẫn chăng dây rào từ hôm qua, giàn giáo vẫn đứng nguyên bên cành phía đông, cưa máy đã được đưa về lán và niêm phong theo yêu cầu giữ hiện trường. Dân làng đứng ngoài dây rào nhìn vào, không ồn ào như hôm qua, phần lớn chỉ muốn nghe xã kết luận thế nào. Đỗ Văn Trường đến sau đoàn vài phút, mặc áo sơ mi sẫm, mắt thâm quầng vì mất ngủ, đi cùng thư ký cầm cặp hồ sơ. Lê Văn Cương cũng có mặt, tay áo còn vệt nhựa đã khô, mặt hốc hác. Cụ từ Hiển không ra, chỉ có một người trong ban quản lý đình đứng ở sân đình quan sát từ xa, theo đúng cách của ông: lệ thì ông đã nói, giấy tờ là việc của xã.
Tâm bắt đầu buổi làm việc bằng việc đọc lại biên bản ngày mười chín tháng sáu. Hôm ấy cô đã đếm đủ mười hai chiếc đinh sắt trên thân cây, chụp ảnh từng vị trí, ghi yêu cầu tháo toàn bộ đinh trong ngày. Hôm nay, cô đếm lại. Mười hai chiếc đinh vẫn còn nguyên, chưa chiếc nào được tháo. Cô ghi rõ vào biên bản mới: yêu cầu tháo đinh tại biên bản ngày mười chín tháng sáu chưa được thực hiện, số đinh đã rút là không. Trường nghe tới đó thì chen vào, nói đội thi công bận xử lý sự cố và cấp cứu người nên chưa kịp tháo, không phải cố tình chống lệnh. Tâm ghi cả lời giải trình ấy vào biên bản, không thêm một chữ nhận xét nào. Giấy tờ của cô chỉ ghi sự thật, và sự thật tự nó đã đủ nặng.
Tiếp đó, đoàn kiểm tra vết cưa trên cành phía đông. Một cán bộ địa chính bắc thang, dùng thước dây đo miệng vết và ước lượng độ sâu so với đường kính cành, có người ở dưới đọc số, có người chụp ảnh cận cảnh. Kết quả được đọc to và ghi vào biên bản: vết cưa sâu khoảng một phần ba đường kính cành rồi dừng hẳn, không có nhát cưa thứ hai, không có vết cắt nào khác trên cây ngoài vết này và mười hai lỗ đinh từ ngày mười tám. Tâm tự mình ngẩng lên nhìn miệng vết. Sau một ngày một đêm, nhựa từ vết cưa vẫn đang rỉ, chậm hơn lúc mới cưa nhưng chưa ngừng, vệt đỏ chảy dài trên vỏ cành đã ngả sẫm ở mép ngoài mà ở giữa vẫn còn tươi. Cô yêu cầu chụp thêm một tấm ảnh có kẹp thước đo và ghi ngày giờ, rồi ghi riêng vào sổ tay một dòng ngoài biên bản chính thức: nhựa từ vết cưa vẫn rỉ sau hai mươi bốn giờ.
Phần quan trọng nhất là lời khai về tai nạn. Cương trình bày với tư cách trưởng đội thi công. Thợ cưa Vũ Văn Sáu cầm cưa máy thực hiện nhát cưa vào sáng hai mươi tháng sáu. Khi lưỡi cưa ăn sâu khoảng một phần ba cành, nhựa cây phun ra bắn thẳng vào kính bảo hộ. Sáu hoảng, buông cưa, trượt chân ngã ngửa từ giàn xuống đất. Anh bất tỉnh tại chỗ. Đoàn cũng nhận báo cáo nhanh từ bệnh viện huyện qua điện thoại. Tâm bật loa ngoài cho cả đoàn cùng nghe và ghi lại. Bệnh nhân Vũ Văn Sáu đã tỉnh lại trong bệnh viện huyện từ chiều hôm qua. Anh tỉnh táo, tiếp xúc tốt. Anh không có chấn thương sọ não hay gãy xương, chủ yếu choáng và xây xát phần mềm. Bệnh viện cho theo dõi thêm và dự kiến xuất viện sau một ngày. Nghe tới đó, mấy người làng đứng ngoài khẽ thở phào. Trường cũng thở ra một hơi dài, như trút được một phần gánh nặng, dù hắn biết biên bản vẫn còn dài.
Ông Bình kết luận buổi làm việc ngay tại hiện trường. Xã yêu cầu tạm dừng toàn bộ hạng mục cổng và mọi tác động vào cây đa, kể cả việc leo trèo, chăng dây hay bôi phủ lên thân cây, cho tới khi có chỉ đạo mới của xã và huyện. Khu vực gốc đa phải giữ nguyên hiện trạng để phục vụ hồ sơ cây di sản và xử lý khiếu nại của làng. Chủ đầu tư phải lo toàn bộ chi phí cấp cứu và theo dõi sức khỏe cho thợ cưa, đồng thời báo cáo bằng văn bản về kế hoạch đảm bảo an toàn nếu sau này được phép thi công tiếp ở các hạng mục không liên quan tới cây. Trường ký vào biên bản với nét chữ hơi run, Cương ký ở mục đại diện đội thi công, trưởng thôn ký xác nhận của thôn. Tâm ký ở mục người lập biên bản, đọc lại từng trang một lần nữa trước khi đóng dấu.
Buổi chiều, Tâm về trụ sở xã, ngồi một mình trong phòng làm việc nóng hầm hập, sắp xếp lại toàn bộ ảnh chụp. Cô in những tấm rõ nhất: toàn cảnh gốc đa với biển dự án, cận cảnh mười hai lỗ đinh, cận cảnh vết cưa có thước đo, ảnh giàn giáo và vị trí thợ ngã. Mỗi tấm cô ghi chú ngày giờ và vị trí chụp ở mặt sau theo đúng thói quen làm hồ sơ di sản. Khi xếp tới tấm ảnh vết cưa, cô dừng lại lâu hơn. Trong ảnh, miệng vết há ra giữa thớ gỗ sẫm, nhựa đỏ đọng thành vệt bóng, nhìn qua tưởng như một con mắt vừa khóc. Cô tự nhắc mình không được để cảm tính chen vào giấy tờ, nhưng tay cô vẫn kẹp tấm ảnh ấy lên trên cùng của tập hồ sơ cây di sản, ngay sau tờ trình đang chờ quyết định của tỉnh.
Rồi cô mở một tờ giấy mới, viết thêm một dòng kiến nghị vào hồ sơ, nét chữ nắn nót và dứt khoát hơn mọi dòng cô viết trong ngày. Cô đề nghị tỉnh đẩy nhanh quyết định công nhận cây đa Đông Các là cây di sản, vì hiện trạng cây đang bị tác động trực tiếp và việc chậm trễ có thể khiến tổn thương không thể cứu vãn. Viết xong, cô đọc lại, ký tên, và cho hồ sơ vào phong bì gửi huyện ngay trong chiều, trước khi tan sở. Ngoài cửa sổ trụ sở, nắng tháng sáu vẫn trắng gắt trên con đường làng. Ở phía đình, tán đa vẫn phủ bóng xuống sân như mọi ngày. Chỉ khác là từ hôm qua, không còn ai ở xã này dám coi tán bóng ấy là chuyện bình thường nữa.
Trước khi rời hiện trường buổi sáng, Tâm còn làm một việc nhỏ mà không ai yêu cầu. Cô đi một vòng chậm quanh thân cây. Cô tự tay kiểm tra từng phía vỏ còn lành, từ phía quay ra đường làng tới phía áp vào sân đình. Rồi cô xác nhận với cán bộ địa chính một điều. Ngoài vết cưa và mười hai lỗ đinh, trên thân và các cành lớn không có thêm vết thương nào khác đang chảy nhựa. Cán bộ địa chính ghi bổ sung câu xác nhận ấy vào phụ lục biên bản. Việc này tốn thêm gần hai mươi phút dưới nắng. Trường tỏ ra sốt ruột thấy rõ, nhưng Tâm vẫn làm cho xong. Cô biết sau này khi tin đồn lan ra, sẽ có người nói cây chảy máu khắp thân. Có người nói nhựa phun từ rễ. Có người vẽ thêm đủ chuyện rùng rợn. Giấy tờ của xã phải là chỗ dựa cuối cùng để phân biệt đâu là thật, đâu là đồn. Thật thì đã đủ nghiêm trọng rồi, không cần ai tô vẽ thêm. Cô cũng dặn trưởng thôn nhắc bà con không tự ý vào tháo đinh hay bôi thứ gì lên cây trong lúc chờ chỉ đạo. Tháo sai cách lúc này có thể làm cây tổn thương thêm. Mọi việc phải chờ ý kiến của cụ từ cùng cơ quan chuyên môn. Trưởng thôn gật đầu, nói sẽ loa lên cho cả làng nghe trong buổi chiều. Nghe tiếng loa xã sắp vang lên vì một gốc cây, Tâm bỗng thấy vụ việc này đã vượt khỏi phạm vi một biên bản sự cố thông thường từ lúc nào không hay.
Trên đường về nhà, Tâm ghé qua gốc đa một lần nữa, không mang theo máy ảnh hay sổ biên bản. Cô đứng ngoài dây rào, nhìn vệt nhựa vẫn rỉ trên cành cao. Cô nghĩ về người thợ cưa đang nằm viện. Cô nghĩ về mười hai chiếc đinh chưa ai dám rút. Cô cũng nghĩ về cậu con trai của ông Trường. Sáng nay có người trong thôn đã kể cho cô nghe chuyện đêm qua của cậu, với giọng thì thầm. Cô không ghi chuyện ấy vào bất cứ giấy tờ nào, vì nó không thuộc thẩm quyền của cô và cũng không có cách nào ghi cho đúng. Nhưng cô hiểu, từ hôm nay, vụ việc này không còn nằm gọn trong một tập hồ sơ nữa.