HUYẾT THẦN ĐA Ở ĐÌNH LÀNG - Chương 21: Đoàn kiểm tra của huyện
Sáng hai mươi ba tháng Sáu, xe của đoàn công tác huyện đỗ trước cổng trụ sở xã Đông Các khi nắng mới lên khỏi mặt đê. Trời oi ngay từ sớm. Trong sân ủy…
Nội dung chương
Sáng hai mươi ba tháng Sáu, xe của đoàn công tác huyện đỗ trước cổng trụ sở xã Đông Các khi nắng mới lên khỏi mặt đê. Trời oi ngay từ sớm. Trong sân ủy ban, mấy chậu cau cảnh đứng im phăng phắc, lá không rung một sợi, mà áo sơ mi của người vừa bước xuống xe đã dính vào lưng.
Nguyễn Thị Tâm ôm chồng hồ sơ đứng chờ ở bậc thềm. Hồ sơ được cô sắp theo đúng trình tự thời gian. Cô kẹp đánh dấu bằng những mẩu giấy màu nhỏ. Trong đó có biên bản đóng đinh lập ngày mười chín tháng Sáu và biên bản sự cố nhát cưa lập ngày hai mươi mốt tháng Sáu. Có tập ảnh chụp gốc đa sau sự cố hai mươi bốn giờ. Có hồ sơ xét công nhận cây di sản đang chờ quyết định của tỉnh. Và có đơn kiến nghị của ban quản lý đình cùng dân làng Đông Các về ranh giới đất đình. Mỗi tập cô đều thuộc số trang. Đêm qua cô thức tới gần mười hai giờ để đọc lại lần cuối, không phải vì sợ đoàn hỏi khó, mà vì cô biết cây đa không chờ được thủ tục.
Chủ tịch xã Ngô Văn Bình ra đón đoàn ở cổng. Đoàn có bốn người: một phó phòng phụ trách văn hóa, một cán bộ địa chính, một cán bộ nông nghiệp phụ trách mảng cây xanh, và một thư ký ghi biên bản. Không ai nói to. Cách họ bắt tay và nhìn về phía đình trước khi vào phòng họp làm Tâm hiểu chuyến này không phải chuyến kiểm tra cho có.
- Trước hết đề nghị xã báo cáo toàn bộ diễn biến từ ngày phát hiện việc đóng đinh vào thân cây, cán bộ văn hóa của huyện nói khi mọi người đã ngồi vào bàn. Không cần báo cáo thành tích. Chúng tôi cần sự việc đúng như nó đã xảy ra.
Tâm đứng dậy, mở tập đầu tiên.
Cô trình bày chậm và rõ. Ngày mười tám tháng Sáu, đội thi công của nhà thầu phụ đóng mười hai chiếc đinh sắt vào thân cây đa ở góc sân đình để treo biển dự án và căng bạt che chắn, không xin phép ban quản lý đình, không báo xã. Ngày mười chín, xã cùng ban quản lý đình lập biên bản hiện trạng, ghi rõ mười hai lỗ đinh, yêu cầu tháo đinh và dừng mọi tác động vào cây. Yêu cầu đó tới hôm nay chưa được thực hiện. Mười hai chiếc đinh vẫn còn nguyên trên thân cây.
Cô chuyển sang tập thứ hai. Sáng hai mươi tháng Sáu, đội thi công tiến hành cưa cành lớn phía đông theo lệnh của chủ đầu tư. Lưỡi cưa mới ăn sâu khoảng một phần ba đường kính cành thì nhựa đỏ từ vết cắt phun ra, bắn ướt kính bảo hộ của thợ cưa Vũ Văn Sáu. Anh Sáu ngã từ giàn xuống, bất tỉnh, được đưa đi bệnh viện huyện, tỉnh lại trong ngày, xuất viện sau một ngày theo dõi, không có thương tật lâu dài. Việc cưa dừng từ đó và không cưa thêm nhát nào nữa. Ngày hai mươi mốt, xã lập biên bản sự cố, yêu cầu tạm dừng hạng mục cổng và mọi tác động vào cây cho tới khi có chỉ đạo mới.
- Phần nhựa đỏ này, cán bộ nông nghiệp hỏi, xã đã lấy mẫu chưa, có kết luận gì về thành phần không?
- Dạ, xã đã chụp ảnh và ghi nhận hiện tượng theo thời gian, Tâm đáp. Trong ảnh chụp sau hai mươi bốn giờ, nhựa vẫn rỉ từ vết cưa và từ các lỗ đinh quanh đó. Phần thân cây lành lặn không có chỗ nào rỉ nhựa như vậy. Xã không có điều kiện xét nghiệm, nên trong hồ sơ chúng tôi chỉ ghi đúng điều mắt thấy: nhựa chỉ ra ở những chỗ cây bị thương. Kết luận chuyên môn, xã xin ý kiến cấp trên.
Người cán bộ gật đầu, ghi chép, không nói thêm. Tâm nhìn nét bút của ông chạy đều trên giấy mà lòng hơi chùng xuống. Mọi điều cô nói đều có biên bản, có ảnh, có chữ ký, vậy mà cái cần nhất là một quyết định bảo vệ cây thì vẫn nằm ở đâu đó phía trên, chưa xuống tới làng.
Tới phần hồ sơ cây di sản, giọng cô chắc hơn. Cây đa đình Đông Các khoảng hai trăm tuổi, trồng từ thời Minh Mệnh, chu vi thân khoảng sáu mét tám, tán tỏa chừng ba mươi lăm mét, là cây cổ thụ gắn với đình làng và đời sống tâm linh của dân làng qua nhiều đời. Xã đã hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận cây di sản cấp tỉnh từ trước vụ việc, hồ sơ đang trong thời gian xét duyệt. Vụ đóng đinh và cưa cành xảy ra ngay trong lúc chờ quyết định, và theo Tâm, đó là điều xã phải báo cáo trung thực lên tỉnh chứ không được giấu.
- Nếu cây được công nhận trong lúc thân cây còn cắm mười hai chiếc đinh sắt, cán bộ địa chính nói nửa đùa nửa thật, thì hồ sơ của chúng ta khó coi lắm.
Không ai cười.
Phần cuối buổi làm việc mới là phần Tâm chờ. Cán bộ địa chính mở bản đồ và hồ sơ đấu giá khu đất công ích cạnh đình, đối chiếu với bản đồ địa chính của xã mà Tâm mang theo. Ông xem rất lâu, ngón tay lần theo đường ranh phía sân đình, rồi dừng lại ở một đoạn.
- Đoạn này, ông nói, mốc ranh giới phía sân đình trong hồ sơ đấu giá có điểm chưa khớp thực địa. Trên giấy, đường ranh chạy thẳng. Ngoài thực địa, sân đình và gốc cây nằm chệch đi một khoảng. Có thể là sai số đo đạc cũ, cũng có thể là lúc lập hồ sơ đã lấy mốc theo hiện trạng tường bao tạm. Tôi chưa kết luận được. Muốn kết luận thì phải đo lại, mà đo lại thì phải có quyết định và kinh phí.
Chủ tịch Bình ngồi thẳng lên.
- Ý của huyện là việc này có cơ sở để xem xét lại ạ?
- Ý của tôi là đơn kiến nghị của làng không phải không có căn cứ, cán bộ địa chính đáp cẩn thận. Các anh cứ ghi vào biên bản đúng câu tôi nói: ranh giới có điểm chưa khớp thực địa, cần đo lại khi có điều kiện. Đừng ghi hơn, cũng đừng ghi kém.
Tâm ghi câu đó vào sổ tay của mình, gạch chân hai chữ chưa khớp. Bấy lâu nay, đơn của làng lên xã, xã báo cáo lên huyện, và mọi trả lời đều dừng ở hai chữ đang xem xét. Hôm nay, lần đầu tiên có người của huyện nói thành lời rằng tờ giấy đấu giá kia có thể không đúng với mặt đất. Một câu nói cẩn thận, chưa phải kết luận, chưa cứu được gì, nhưng là một khe hở thật.
Buổi chiều, đoàn ra hiện trường. Nắng đứng bóng, sân đình vắng, tiếng ve ran trong tán đa dày đặc. Cả đoàn đứng dưới gốc cây, ngửa mặt nhìn lên. Thân cây xù xì, rễ phụ buông xuống như những sợi dây thừng cũ. Mười hai chiếc đinh sắt gỉ sét cắm thành hàng, đầu đinh lồi ra, quanh mỗi lỗ đinh là vệt nhựa đỏ đã sẫm lại như máu khô. Cao hơn, trên cành phía đông, vết cưa há miệng, mép gỗ trắng nhợt, nhựa vẫn rỉ chậm, đặc quánh.
Phó phòng văn hóa đứng lặng một lúc lâu.
- Ở huyện cũng có cây cổ thụ, ông nói, nhưng tôi chưa thấy cây nào bị đối xử thế này ngay trong sân đình của làng mình.
Không ai đáp. Cụ từ Hiển chống gậy đứng ở hiên đình, không lại gần, không nói một lời nào về lệ cây. Ông chỉ nhìn đoàn người đứng dưới gốc đa như nhìn một việc đã quá rõ, không cần ông phải giải thích thêm.
Đoàn ghi nhận vào biên bản hiện trường. Cây đa đình Đông Các là đối tượng bảo tồn đang trong quá trình xét duyệt công nhận cây di sản. Đoàn yêu cầu ủy ban xã tăng cường giám sát khu vực gốc cây và lập sổ theo dõi. Mọi tác động mới vào cây, dù nhỏ, phải báo cáo ngay lên huyện trong ngày. Chủ tịch Bình ký nhận trách nhiệm giám sát. Tâm được giao làm đầu mối báo cáo.
Trên đường từ sân đình về trụ sở, cán bộ nông nghiệp đi chậm lại cạnh Tâm.
- Cô Tâm, ông nói nhỏ, tôi nói riêng thôi. Cây tầm này mà vết thương để hở lâu, nắng nóng thế này, sâu bệnh và thối rỗng theo vào nhanh lắm. Việc hành chính có nhịp của hành chính. Nhưng cây thì nó không theo nhịp đó được đâu.
- Em hiểu ạ, Tâm nói. Bên em sẽ theo dõi hằng ngày.
Chiều muộn, về tới phòng làm việc, Tâm mở sổ công tác, nắn nót ghi thêm một trang. Cô ghi biên bản buổi làm việc, ghi yêu cầu giám sát, ghi câu nhận xét về ranh giới chưa khớp thực địa, đánh dấu việc cần làm: chụp ảnh gốc cây mỗi sáng, kiểm tra mười hai lỗ đinh và vết cưa, báo cáo tuần.
Viết xong, cô ngồi nhìn ra cửa sổ. Qua khoảng sân ủy ban và mái đình thấp, tán đa hiện lên xanh sẫm trong nắng cuối ngày, chỉ trừ một mảng lá phía trên vết cưa đã ngả màu úa, nhỏ thôi, nhưng cô biết nó ở đó. Cô đã nhìn thấy mảng úa ấy lần đầu sau cái đêm hai mươi tháng Sáu, đêm mà cả làng xôn xao chuyện thằng bé nhà ông Trường trèo lên nóc nhà trong cơn mộng du. Cô không ghi chuyện mộng du vào bất cứ biên bản nào. Việc đó không thuộc giấy tờ của cô. Nhưng nó ở trong đầu cô mỗi lần cô nhìn lên tán cây.
Ngòi bút dừng một lúc. Rồi cô viết thêm dòng cuối cùng vào sổ, dòng không có trong biên bản nào của đoàn. Cây chưa được công nhận ngày nào, cây còn nguy hiểm ngày đó.
Cô gấp sổ lại. Ngoài kia, chuông đình chưa điểm, ve vẫn ran, và mười hai chiếc đinh sắt vẫn cắm trên thân cây như mười hai cái gai chưa ai chịu rút.