HUYẾT THẦN ĐA Ở ĐÌNH LÀNG - Chương 24: Cụ từ can đàn
Sáng hai mươi lăm tháng Sáu, cụ từ Phạm Văn Hiển sang nhà Đỗ Văn Trường lần thứ hai trong vòng mấy ngày. Lần trước, gậy của ông gõ trên sân đình vào buổi…
Nội dung chương
Sáng hai mươi lăm tháng Sáu, cụ từ Phạm Văn Hiển sang nhà Đỗ Văn Trường lần thứ hai trong vòng mấy ngày.
Lần trước, gậy của ông gõ trên sân đình vào buổi trưa nắng, người nhà ông Trường nói ông chủ đi vắng. Lần này ông đi sớm, khi sương chưa tan hết trên mái đình, vì ông biết tối nay nhà ấy dựng đàn. Ông không mang theo sổ đình, không mang theo ai của ban quản lý. Ông chỉ mang theo cây gậy trúc và một câu nói mà ông đã cân nhắc suốt đêm: việc này phải nói thẳng, nói trước mặt cả gia chủ lẫn thầy cúng, để sau này không ai bảo rằng lệ làng chưa từng lên tiếng.
Cổng biệt phủ mở. Trong sân, hai người phụ lễ của thầy Mẫn đang khiêng vào những khung gỗ, thảm đỏ cuộn tròn, chân đèn, và một chiếc gương bát quái bọc vải điều. Thấy cụ từ chống gậy bước vào, họ liếc nhau rồi tránh sang một bên. Dân làng Đông Các, kể cả người không ưa nhà ông Trường, vẫn nể cụ từ Hiển ba phần. Ông giữ đình này từ khi tóc còn xanh, qua chiến tranh, qua năm đói, qua vụ việc năm một nghìn chín trăm bảy mươi tám mà ít người trong làng còn nhớ rõ.
Trường từ trong nhà bước ra, áo sơ mi trắng, mặt còn ngái ngủ và cáu kỉnh vì đêm qua ít ngủ.
- Cụ sang sớm thế, có việc gì không ạ?
- Có, cụ từ nói. Việc cây đa. Việc đàn tối nay.
Thầy Trần Văn Mẫn từ phòng khách đi ra, tay cầm chén trà. Ông ta đã tới từ sớm để xem hướng dựng đàn. Thấy cụ từ, thầy hơi nhướng mày nhưng vẫn giữ nụ cười nghề nghiệp.
- Ông cụ giữ đình phải không ạ? Nghe danh đã lâu. Hôm nay cụ sang xem đàn của tôi dựng ạ?
- Tôi sang can, cụ từ đáp, giọng bình thản. Nói rõ như vậy cho khỏi mất công đoán ý nhau.
Sân im đi một nhịp. Trường khoanh tay.
- Cụ nói đi, cháu nghe.
Cụ từ chống gậy, đứng giữa sân, giữa một bên là nhà đang dựng đàn trấn và một bên, qua con đường đất, là cây đa tỏa bóng xuống nửa sân đình. Ông nói chậm, từng câu, như đọc lệ:
- Cây đa đình mình không phải tà. Nó là cây đã ăn hương khói của làng hai trăm năm, linh khí của nó là khí lành. Nó thành ra thế này vì người ta đóng mười hai chiếc đinh sắt vào thân nó, cưa vào cành nó, làm nó bị thương mà không chữa, không xin, không tạ. Một cái cây đang bị thương, ông Trường ạ. Người bị thương mà ông đè ra trấn, ra đòn thêm, thì người ta oán. Cây cũng vậy. Trấn áp một cái cây đang bị thương chỉ làm nó oán thêm. Đàn tối nay, gương với bùa chỉ là chuyện nhỏ. Cái nguy nhất là thầy đây định đóng thêm đinh vào thân cây. Bất cứ thứ gì đóng vào thân nó lúc này, sắt hay đồng hay vàng, đều là đổ dầu vào lửa.
Thầy Mẫn cười khẩy, đặt chén trà xuống bậc thềm.
- Cụ giữ lệ làng, tôi nể. Nhưng cụ ơi, lệ làng quê không bì được phép của thầy. Đinh đồng của tôi là đinh khóa tà, có đọc chú, có chọn giờ, không phải đinh sắt đóng bừa của thợ xây. Cây có linh thì linh ấy đang hóa dữ, không khóa lại thì nó phá nhà người ta. Cụ xem, mái nhà đập hai đêm rồi, thằng nhỏ trèo nóc một lần rồi. Cụ bảo để yên à?
- Tôi bảo chữa, cụ từ nói. Không phải để yên. Lệ đình dạy rõ: cây bị thương thì chữa thương cho cây, người làm cây bị thương thì tạ tội với cây và với làng. Rút đinh ra, bịt lỗ lại, đắp cho vết cưa, làm lễ tạ cho đàng hoàng. Chứ không ai dạy đóng thêm đinh vào một thân cây đang rỉ nhựa để khóa miệng nó. Ông thầy đóng chiếc đinh ấy xuống, hậu quả đêm nay thế nào, ông có dám đứng ra chịu thay cho nhà này không?
Câu hỏi rơi xuống sân như một hòn đá. Thầy Mẫn hơi khựng, rồi cười to hơn để lấp đi.
- Tôi làm đàn ba mươi năm, nhà nào làm xong cũng yên. Cụ cứ về đình lo hương khói của cụ. Việc trấn trạch là việc của tôi, tiền gia chủ đã đặt, giờ đã chọn. Cụ can thế này, nhỡ đêm nay có chuyện, cụ chịu trách nhiệm được không?
- Tôi chịu trách nhiệm về lời tôi nói hôm nay, cụ từ đáp. Tôi nói trước mặt ông, trước mặt ông Trường, trước hai người phụ lễ đứng kia. Đàn này mà làm, đinh này mà đóng, cây sẽ giận thêm, và nó giận thì nó trút vào nhà này, vào người yếu vía nhất trong nhà này. Đêm hai mươi nó đã trút một lần rồi. Các ông tự quyết, nhưng đừng nói là không ai can.
Cụ từ quay lại phía Trường, nói thêm một đoạn mà ông đã định chỉ nói khi thật cần:
- Ông Trường, ông làm nhà, ông hiểu gỗ hơn tôi. Một khúc gỗ đang lành, ông đóng đinh vào, gỗ nó nứt theo thớ. Thân cây đang sống cũng thế. Đồng hay sắt, với cái cây đang rỉ nhựa, đều là vật lạ đâm vào thịt nó. Thầy đây bảo đóng vào rồi rút ra cũng được. Nhưng vết đâm thì ở lại. Mười hai lỗ cũ chưa rút, chưa bịt, nay thêm lỗ mới, sau này làng phải chữa cả thể, mà cây thì đau thêm một lần nữa trong đêm nay. Ông tính làm ăn quen tính lãi lỗ. Vậy ông tính thử xem: một đêm đàn, đổi lấy thêm một lần cây giận, lãi ở chỗ nào?
- Cụ nói như cây là người, thầy Mẫn chen vào.
- Tôi nói như cây là cây có linh, cụ từ đáp. Người giữ đình không cần biến cây thành người mới biết kính nó. Hai trăm năm nó che sân đình này, che mộ tổ bao nhà trong làng, che cả ông Trường hồi ông còn bé chạy chơi dưới gốc. Cái ơn ấy không nằm trong phép của thầy, nó nằm trong lệ của làng. Ông là khách ngoài huyện, làm xong đàn ông cầm tiền ra về. Còn cây ở lại đây, nhà ông Trường ở lại đây, làng này ở lại đây. Ai ở lại thì người ấy chịu hậu quả dài lâu. Ông có ở lại không, ông thầy?
Thầy Mẫn không đáp câu đó. Ông ta quay sang giục người phụ lễ trải thảm cho ngay ngắn, như thể công việc đã quyết rồi và lời của ông cụ chỉ là gió qua sân.
Trường nghe tới đó thì mặt sầm lại. Hắn đã trả tiền đặt cọc. Hắn đã hẹn giờ. Hắn đã dặn người nhà và bảo vệ nói với xã rằng đây chỉ là lễ cầu an. Bây giờ bỏ đàn, hắn biết ăn nói thế nào với thầy, với người quen giới thiệu, với chính cái sĩ diện của mình? Một ông cụ tám mươi ba tuổi chống gậy sang sân nhà hắn, nói như ra lệnh, trước mặt thầy cúng và người làm, bảo hắn dừng việc hắn đã quyết. Nếu hắn nghe theo, cả làng sẽ nói ông Trường sợ cụ từ, sợ cây đa, việc lớn gì cũng phải qua đình gật đầu mới dám làm.
- Cháu cảm ơn cụ sang tận nơi chỉ bảo, Trường nói, giọng nén lại rất lễ phép và rất xa. Nhưng việc trong nhà cháu, cháu đã tính rồi. Tối nay nhà cháu làm lễ cầu an, mời thầy về xem cho yên nhà yên cửa. Không động tới sân đình, không phạm đất đình. Cụ cứ yên tâm về lo việc đình. Cháu mời cụ về.
Đó là lời tiễn khách không thể rõ hơn.
Cụ từ nhìn Trường một lúc lâu. Ánh mắt ông không giận. Trong đời giữ đình, ông đã nhìn nhiều người làng đi qua đủ mọi cơn ngạo mạn và sợ hãi. Ông biết có những lời phải đợi người ta trả giá đủ mới thấm. Ông chỉ tiếc cho thằng bé mười sáu tuổi đang ngủ ở phòng trong, đứa trẻ mà ông từng bế một lần hồi nó còn đỏ hỏn về làng ăn giỗ, cháu nội của người quét sân đình năm xưa.
Ông quay sang Lệ, vợ Trường, người từ nãy đứng ở cửa nhà, tay nắm chặt mép áo, không chen vào cuộc tranh cãi của đàn ông.
- Bà Lệ, ông nói nhẹ hơn hẳn. Tôi dặn riêng bà một câu. Tối nay, để mắt tới thằng bé. Cho nó ngủ phòng trong cùng với bà, khóa cửa phòng trong lại. Đàn ngoài sân có động tĩnh gì cũng đừng mở cửa cho nó ra. Nếu có chuyện gì quá sức người nhà, thì chạy sang đình gọi tôi. Đêm nay đình có người trực, đèn dầu thắp sẵn. Nhớ chưa?
Lệ gật đầu, mắt đỏ lên.
- Dạ, cháu nhớ, cụ ạ.
Trường cau mày vì vợ nhận lời dặn ngay trước mặt hắn, nhưng hắn không nói gì thêm. Cụ từ chống gậy quay ra cổng. Đi ngang qua chỗ hai người phụ lễ đang dựng khung đàn, ông dừng một giây, nhìn chiếc gương bát quái còn bọc vải điều đặt trên thảm, rồi đi tiếp, không chạm vào bất cứ thứ gì.
Về tới đình, ông gọi người cháu họ trong ban quản lý và hai người đàn ông trong làng vẫn thường giúp việc đình. Ông dặn: tối nay mắc thêm một chiếc đèn dầu ở hiên đình, thắp suốt đêm; cử hai người trực ở sân đình tới sáng, không ngủ; chuẩn bị sẵn thang, dây thừng mềm, chăn dày, và nước uống để ở gian giữa. Người cháu họ ngạc nhiên hỏi đình có việc gì mà chuẩn bị như nhà có người ốm nặng.
- Đêm nay nhà ông Trường làm đàn trấn cây, cụ từ nói. Cây bị trấn thì nó giận. Nó giận thì nó tìm tới nhà ấy. Người nhà mình không sang can thiệp việc nhà người ta, nhưng hễ bên ấy kêu cứu, hoặc thằng bé có chuyện, thì mình phải có sẵn người, sẵn đồ mà chạy sang. Đình làng không bỏ mặc ai trong làng, kể cả người không nghe lời đình.
Ông ngồi xuống bậc hiên, nhìn lên tán đa. Trưa dần đứng bóng, lá đa xanh dày, mảng úa phía trên vết cưa nổi lên như một vết bỏng. Ông chắp tay, không khấn to, chỉ nói rất khẽ, như nói với một người bạn già:
- Cụ chịu khó một đêm nữa. Tôi đã nói hết lời rồi.
Trong sân đình, đèn dầu được mang ra lau chùi, thang và dây thừng được đặt sẵn ở gian giữa, và hai người trực nhận việc ngồi thức suốt đêm nay.