HUYẾT THẦN ĐA Ở ĐÌNH LÀNG - Chương 35: Làng trực ở đình
Tối mồng ba tháng bảy, đình Đông Các sáng đèn muộn hơn thường lệ, nhưng không có gì ở bên ngoài cho thấy đây là một đêm khác thường đối với người ngoài…
Nội dung chương
Tối mồng ba tháng bảy, đình Đông Các sáng đèn muộn hơn thường lệ, nhưng không có gì ở bên ngoài cho thấy đây là một đêm khác thường đối với người ngoài nhìn vào. Không trống, không chiêng, không tập trung ồn ào. Chỉ có sân đình vẫn mở. Gian giữa vẫn thắp hương. Từng người một của làng lặng lẽ tới. Họ ngồi xuống những chiếc ghế đá và bậc thềm quen thuộc. Cảnh ấy giống một buổi tối mùa hè bình thường, khi người làng vẫn hay ra đình hóng mát và nói chuyện đồng áng.
Đó là cách cụ từ Phạm Văn Hiển muốn đêm nay diễn ra. Sau khi nghe Quân báo tin tối hôm trước, ông đã dành cả ngày hôm nay để sắp xếp mọi việc trong im lặng. Ông không họp làng, không thông báo rộng rãi, không làm bất cứ điều gì có thể khiến tin tức lọt về phía nhà Trường và làm kế hoạch đào rễ đổi sang một đêm khác mà làng không biết. Ông chỉ gặp riêng từng người cần gặp, nói đúng phần việc của người ấy, và dặn một câu chung cho tất cả: đêm nay trực là để cứu người nếu có chuyện, không phải để bắt quả tang hay gây sự với ai.
Ở sân đình, mấy thanh niên trong làng ngồi uống nước chè ở bàn đá. Họ nói chuyện nhỏ nhẹ. Nhưng ai cũng để sẵn bên cạnh một chiếc thang tre dài, mấy tấm đệm cũ và chăn dày. Số đồ ấy được ban quản lý đình mang ra từ kho. Chúng xếp gọn ở hiên bên, phủ bạt lên trên như đồ đạc bình thường của đình. Người nhà của cụ Hiển thức ở gian trong, để sẵn đèn dầu, dầu gió, bông băng và một ấm nước lớn. Thịnh, người cháu họ đã đẽo chốt gỗ cùng ông mấy hôm trước, được giao đứng ở phía cổng đình, nơi có thể nhìn sang khu đất và biệt phủ của nhà Trường mà không bị lộ.
Cụ Hiển cũng đã gọi điện cho Nguyễn Thị Tâm ở xã từ đầu buổi tối. Ông báo ngắn gọn rằng đêm nay làng sẽ có người thức ở đình theo lệ trực đêm mùa hè, và nếu phía xã nhận được tin gì bất thường quanh khu vực đình thì mong xã trực điện thoại để hỗ trợ kịp thời. Tâm nghe, hiểu ngay phần chưa nói hết trong câu chữ cẩn trọng của ông, và đáp rằng cô sẽ giữ máy cả đêm, có việc gì ông cứ gọi thẳng cho cô, không cần qua ai khác. Cụ cảm ơn, cúp máy, rồi quay lại sân đình ngồi xuống chiếc ghế quen thuộc của mình.
Trước khi trời tối hẳn, ông đi kiểm tra lại một vòng những việc của đình. Ông vào gian trong xem chum chốt gỗ dâu ngâm nước gừng đặt ở góc mát dưới hiên sau. Mười hai chiếc chốt vẫn ngâm chìm trong nước, mùi gừng ấm thoang thoảng bốc lên khi ông nhấc chiếc đĩa sành đậy miệng chum. Ông đếm lại bằng mắt, đủ mười hai, rồi đậy lại cẩn thận. Những chiếc chốt ấy chưa tới lúc dùng. Đêm nay, nếu mọi chuyện đúng như lời Quân kể, chúng vẫn sẽ nằm yên trong chum. Nhưng ông kiểm tra chúng như một thói quen của người giữ đình: vật liệu cứu cây đã sẵn, chỉ còn đợi người chịu cứu.
Ông thắp một nén hương ở gian giữa đình, đứng lặng một lúc trước bàn thờ. Không ai nghe thấy ông khấn gì, và chính ông cũng không khấn thành tiếng. Suốt đời giữ đình, ông hiểu có những việc không cầu xin được. Đêm nay, cây sẽ phản ứng theo cách của cây nếu người ta lại làm nó đau thêm. Người làng chỉ có thể làm phần của người làng: có mặt ở đó, tỉnh táo, và nhanh tay khi cần.
Trong lúc chờ đợi, cụ Hiển kể cho mấy thanh niên trẻ nghe một đoạn ngắn trong sổ đình về vụ việc năm một nghìn chín trăm bảy mươi tám. Năm ấy, một người trong làng đóng đinh sắt vào thân đa để treo đồ. Sau đó người ấy mắc chứng đau đầu kéo dài. Tinh thần bất ổn rồi người ấy bỏ xứ đi. Từ đó không ai biết kết cục ra sao. Cũng không ai trong làng dám khẳng định điều gì về người ấy. Ông kể không phải để dọa. Ông kể để những người trẻ hiểu rằng đêm nay họ trực không phải vì mê tín, mà vì một bài học đã được làng trả giá và ghi lại từ gần năm mươi năm trước. Cây này chưa từng lấy mạng ai. Nhưng nó cũng chưa từng bỏ qua cho một lần xâm phạm nào mà không để lại dấu vết rõ ràng trên chính người xâm phạm hoặc người thân gần nhất của họ.
Một thanh niên hỏi nhỏ rằng nếu đêm nay không có chuyện gì xảy ra, nếu nhà Trường đổi ý vào phút cuối, thì việc trực đêm nay có uổng không. Cụ Hiển lắc đầu. Ông nói trực một đêm mà không có chuyện gì thì là phúc của cả làng, không có gì gọi là uổng. Người giữ đình phải quen với những đêm thức trắng mà sáng ra không ai biết, cũng như quen với việc chuẩn bị chốt gỗ, chuẩn bị bùn, chuẩn bị người, cho một ngày mà ai cũng mong là sẽ tới trong yên bình chứ không phải trong hoảng loạn. Mấy thanh niên nghe xong không hỏi thêm, chỉ lặng lẽ chia nhau ca trực, người thức, người chợp mắt ngay trên bậc thềm đình, sẵn sàng bật dậy khi có tiếng gọi.
Cụ Hiển cũng dặn đi dặn lại một điều quan trọng. Nếu có chuyện xảy ra bên nhà Trường, việc đầu tiên là cứu người. Việc thứ hai là giữ cho mọi người bình tĩnh. Tuyệt đối không ai được tự ý xông vào tranh cãi với đội máy xúc trong đêm. Đội máy là người ngoài làng, được thuê tới, họ không biết lệ và cũng không phải là người ra lệnh. Người ra lệnh đang ở trong căn nhà kia. Ông tin rằng giây phút làm người ấy tỉnh ra thật sự, nếu có, sẽ không tới từ một cuộc cãi vã ở cổng. Nó sẽ tới từ chính điều mà người ấy sắp phải chứng kiến trong nhà mình.
Thời gian trôi chậm trong sân đình. Tám giờ, rồi chín giờ, rồi mười giờ tối. Tiếng nói chuyện thưa dần. Mấy thanh niên thay nhau đi vòng quanh sân, người ra cổng đình nhìn sang phía biệt phủ tối om, người vào gian trong uống ngụm nước rồi lại ra. Phía nhà Trường, đèn ở tầng một tắt sớm hơn thường lệ. Khu đất công trường chìm trong bóng tối, giàn giáo phía cổng hiện lên thành những đường đen mảnh trên nền trời. Không một tiếng máy móc nào. Chỉ có tiếng côn trùng kêu đều đều và thỉnh thoảng một cơn gió nhẹ lướt qua tán đa, làm lá xào xạc một nhịp rồi thôi.
Cụ Hiển ngồi yên trên ghế đá, cây gậy dựng bên cạnh, mắt nhìn về phía biệt phủ. Ông đã sống tám mươi ba năm, đã chứng kiến làng này qua nhiều biến cố, nhưng ông thú nhận với chính mình rằng chưa đêm nào ông chờ đợi trong tâm trạng như đêm nay. Ông biết điều gì có thể xảy ra nếu gầu máy chạm vào rễ cây. Ông biết hai mảng lá đã héo trên tán. Ông biết một đứa trẻ mười sáu tuổi đang ngủ trong căn nhà bên kia, hoặc đang cố ngủ, với lời dặn của ông tối qua rằng nếu bị gọi dậy thì cứ kêu to lên. Và ông biết, nếu đêm nay cây giận thêm một đợt lớn nữa, mảng lá héo thứ ba sẽ hiện, đưa cây tới sát giới hạn cuối cùng mà lệ cũ đã cảnh báo.
Khoảng mười một giờ, Thịnh từ cổng đình đi nhanh vào sân, hạ giọng báo:
- Có tiếng động ở phía bãi đất sau khu đất nhà ông Trường, thưa bác. Nhỏ thôi, như tiếng xe đi chậm trên đất.
Cụ Hiển gật đầu, không đứng dậy ngay. Mọi người trong sân đình đều nghe thấy câu nói ấy. Không ai nói thêm lời nào. Một thanh niên lặng lẽ ra phía hiên, kiểm tra lại chiếc thang tre và mấy tấm đệm. Người nhà của cụ Hiển thắp thêm một cây đèn dầu. Tâm cũng vừa nhắn tin tới điện thoại của cụ, nói xã vẫn trực máy, có việc gì cứ gọi.
Gần nửa đêm, âm thanh ấy rõ dần. Từ phía bãi đất trống sau khu đất của Trường, tiếng máy xúc nổ nhỏ, đều đều, bị gió đêm và khoảng cách làm cho nghẹt lại, vọng về sân đình thành những nhịp rung rất khẽ trong không khí. Không phải tiếng ồn lớn. Chính sự nhỏ nhẹ và lén lút của nó mới khiến cả sân đình im phăng phắc. Mọi người nhìn nhau trong ánh đèn vàng của đình. Ai cũng hiểu, điều mà Quân kể tối hôm qua đang bắt đầu diễn ra thật, cách họ chỉ một hàng rào và một khoảng sân tối.
Cụ Hiển chống gậy đứng dậy, chậm rãi nhưng vững. Ông đi ra giữa sân đình, ngẩng lên nhìn tán đa đen thẫm trên đầu, rồi quay mặt về phía biệt phủ tối om ở bên kia khu đất. Những người trực đêm đứng dậy theo ông, không ai nói một lời thừa. Đèn ở biệt phủ vẫn tắt. Tiếng máy xúc vẫn nổ nhỏ ở phía sau khu đất, đều đặn, vô tình, không hề biết rằng cả một sân đình đang thức và lắng nghe từng nhịp của nó.
Cụ từ vịn vào cây gậy, đứng thẳng người trong bóng tối, và nói, giọng không lớn nhưng rõ từng chữ, như một lời phán quyết dành cho đêm nay:
- Nó tới rồi. Để xem đêm nay cây nói câu cuối, hay người nói câu cuối.
Không ai đáp lại, không ai rời mắt khỏi khoảng tối phía trước. Tất cả cùng nhìn về phía bóng tối nơi tiếng máy đang tiến dần về phía cổng. Họ nhìn về phía những chiếc rễ của cây đa hai trăm tuổi đang nằm im dưới lớp đất. Những chiếc rễ ấy chờ đợi nhát chạm đầu tiên trong một đêm mà không ai ở sân đình này mong nó xảy ra. Nhưng ai cũng đã sẵn sàng cho nó.