HUYẾT THẦN ĐA Ở ĐÌNH LÀNG - Chương 39: Sang đình xin lễ
Sáng mồng bốn tháng bảy, cụ từ Phạm Văn Hiển thức dậy ở đình với đôi mắt mỏi vì một đêm gần như không ngủ, nhưng lòng ông lại nhẹ hơn mọi buổi sáng trong…
Nội dung chương
Sáng mồng bốn tháng bảy, cụ từ Phạm Văn Hiển thức dậy ở đình với đôi mắt mỏi vì một đêm gần như không ngủ, nhưng lòng ông lại nhẹ hơn mọi buổi sáng trong nửa tháng qua. Đêm qua, đứa trẻ đã được cứu. Cây chưa chết. Người cha đã khóc giữa sân và nói ra câu mà cả làng chờ đợi từ lâu. Phần còn lại, ông biết, là phần việc của ngày hôm nay và ngày mai, những phần việc phải làm cho đúng lệ, đủ bước, không vội vàng và cũng không chậm trễ thêm nữa.
Ông vừa thắp hương buổi sáng ở gian giữa xong thì Thịnh từ cổng đình vào báo:
- Thưa bác, anh Trường với chị Lệ sang. Chỉ hai vợ chồng thôi, không mang theo gì cả.
Cụ Hiển gật đầu, chống gậy ra sân đình. Đỗ Văn Trường và Trần Thị Lệ đi vào sân dưới tán đa buổi sớm. Trường mặc chiếc áo sơ mi giản dị, không phải bộ đồ công trường hay bộ đồ tiếp khách làm ăn như những lần trước hắn xuất hiện ở đình. Tay hắn trống trơn. Không tiền, không quà, không phong bì, không thư ký đi theo ghi chép. Lệ đi bên cạnh chồng, mắt còn sưng vì khóc nhiều trong đêm, tay nắm chặt quai túi vải nhỏ chỉ đựng khăn giấy và chai nước. Hai vợ chồng dừng lại trước mặt cụ từ, ngay dưới gốc đa còn nguyên mười hai chiếc đinh sắt và vết cưa chưa được chữa, cúi đầu chào.
- Thưa cụ, hôm nay vợ chồng con sang xin cụ cho làm lễ tạ theo đúng lệ đình. - Trường nói, giọng khàn sau một đêm khóc và gào, nhưng rõ ràng và không vòng vo. - Việc đêm qua là lỗi của con. Con không đổ cho ai nữa. Cụ bảo làm thế nào, con làm thế ấy.
Cụ Hiển không đáp ngay bằng một lời đồng ý. Ông mời hai vợ chồng ngồi xuống ghế đá dưới tán cây. Ông rót nước chè. Rồi ông chậm rãi hỏi lại từng bước trong năm bước lễ tạ mà ông đã nói rõ từ ngày hai mươi sáu tháng sáu. Ông làm thế như một người thầy kiểm tra lại bài học quan trọng nhất, trước khi cho học trò bước vào kỳ thi thật.
- Bước một, đình chỉ toàn bộ thi công trên khu đất, tháo hết máy móc khỏi khu vực gốc cây. Anh làm được không?
- Làm được, thưa cụ. - Trường đáp. - Đêm qua con đã cho rút đội máy. Hôm nay con ký giấy tự nguyện đình chỉ toàn khu với xã, máy còn lại kéo đi hết trong ngày mai, trước giờ lễ.
- Bước hai, rút đủ mười hai chiếc đinh sắt, người cho đóng phải tự tay rút, rồi đóng khít mười hai lỗ bằng chốt gỗ dâu ngâm nước gừng. Chốt đình đã đẽo sẵn, ngâm sẵn rồi. Nhưng người rút, anh tính sao?
- Con sẽ nói với Cương. - Trường nói. - Đinh là đội của Cương đóng theo lệnh của con. Cương rút phần tay của Cương, con chịu phần lệnh của con. Nếu Cương không chịu tới, con tự rút. Nhưng con tin Cương sẽ tới.
Cụ Hiển gật đầu, hỏi tiếp về bước ba, đắp bùn phù sa sông Hồng trộn nước lá dâu tằm kín vết cưa và các lỗ chốt. Trường nói làng cần người đi lấy bùn thì nhà hắn sẽ cử người đi cùng, mọi chi phí hắn lo, nhưng cách làm thì nghe theo đình hoàn toàn, không thêm không bớt một thứ lá nào khác. Tới bước bốn, đàn cúng tam sên trước gốc đa theo lệ đình, Trường nói hắn sẽ đứng dự với tư cách gia chủ tạ tội, không chen vào phần việc của cụ từ và ban quản lý đình.
Rồi cụ Hiển dừng lại lâu hơn ở bước năm. Ông nhìn thẳng vào Trường, giọng chậm lại:
- Bước năm là bước nặng nhất. Quỳ lạy trước gốc đa, trước mặt cả làng, rồi ký cam kết hiến tặng toàn bộ khu đất trúng đấu giá làm khuôn viên cây xanh bảo tồn của đình. Không phải hiến một phần. Không phải hiến phần đất gần gốc cây. Là toàn bộ khu đất. Anh đã nghĩ kỹ chưa? Đất ấy anh mua bằng tiền thật, đang gánh nợ vì nó. Hiến rồi là không lấy lại được đâu.
Trường im lặng một lúc. Lệ đặt tay lên cánh tay chồng, không nói gì, chỉ để yên ở đó như một điểm tựa. Rồi Trường ngẩng lên, đáp rõ từng chữ:
- Thưa cụ, con nghĩ cả đêm qua rồi. Đất con mua được, nhưng con trai con thì không mua lại được nếu đêm qua nó buông tay. Khu đất ấy từ đầu đã lấn vào sân đình, giấy tờ cũng chưa rõ ràng. Con giữ nó thì giữ thêm một cái cổng, một cái biệt phủ. Con hiến nó thì con con còn một con đường về làng. Con nhận đủ cả năm bước.
Cụ Hiển nhìn người đàn ông trước mặt rất lâu. Ông không thấy trong mắt hắn sự tính toán quen thuộc của những lần thương lượng trước đây. Ông chỉ thấy một người cha vừa trải qua đêm dài nhất đời mình, đã mất ngủ, đã khóc, đã đứng trên mái nhà nơi con suýt ngã, và giờ đang ngồi dưới gốc cây mà cha của hắn từng quét sân nhiều năm về trước.
Nhắc tới đó, cụ Hiển nói một chuyện cũ, giọng ông mềm đi:
- Anh Trường, anh có nhớ cha anh không? Ông Kiên ngày xưa quét sân đình này nhiều năm liền. Sáng nào ông cũng tới sớm nhất, quét từ cổng đình tới gốc đa, gom lá rụng thành từng đống nhỏ. Hồi ấy nhà anh nghèo, làng mình cũng nghèo. Nhưng sân đình sạch, cây xanh, làng yên. Anh không phải người ngoài với đình này đâu, anh Trường. Anh là con của người quét sân đình. Anh chỉ đi xa lâu quá, làm ăn lớn quá, nên quên mất đường về thôi. Quên thì giờ nhớ lại. Chưa muộn.
Mắt Trường đỏ lên. Hắn cúi đầu, hai bàn tay đan chặt vào nhau trên đầu gối, im lặng một lúc lâu mới nói được một câu ngắn:
- Thưa cụ, con quên thật. Giờ con xin làm lại từ cái sân này.
Hai bên chốt lễ vào sáng mồng năm tháng bảy. Ngay trong buổi sáng mồng bốn, cả làng bắt đầu chung tay chuẩn bị theo một nhịp lặng lẽ mà khẩn trương. Người của ban quản lý đình kiểm tra lại chum chốt gỗ dâu, đẽo thêm mấy chiếc chốt dự phòng cho yên tâm dù ai cũng biết mười hai chiếc chính đã đủ và những chiếc dự phòng ấy sẽ không dùng tới. Mấy thanh niên khỏe mạnh được cử ra bãi phù sa ven đê sông Hồng từ đầu giờ chiều, lấy bùn mịn ở mép nước theo đúng lời dặn, gánh về đình, để riêng trong thùng sạch, chờ trộn với nước lá dâu tằm vào sáng mai. Các bà trong làng lo phần mâm tam sên và hương hoa cho đàn cúng, chia nhau việc nhà với việc đình như những ngày làng có lễ lớn. Tâm ở xã cũng được báo tin, bắt tay ngay vào phần thủ tục giấy tờ cho kịp buổi lễ.
Trong lúc làng chuẩn bị, cụ Hiển dành một lúc ngồi riêng với Lệ ở hiên đình. Bà kể lại, bằng giọng còn run, những phút con trai treo người ở máng xối đêm qua và lời con nói khi vừa được cứu xuống. Ông nghe hết, không chen vào một câu nào. Khi bà kể xong, ông chỉ nói đêm nay cả nhà cứ ngủ cho yên, làng sẽ có người đi qua đi lại phía đình và khu đất, không còn máy móc nào được phép xuất hiện ở đó nữa. Ông cũng dặn bà một điều nhỏ: sáng mai tới lễ, cứ để Trường tự làm phần việc của hắn, đừng đỡ lời, đừng đỡ quỳ. Người đàn ông đã đi một vòng dài nửa tháng mới tới được sân đình này, cần phải tự bước nốt những bước cuối cùng bằng chính đôi chân của mình thì mới thật sự là quay về. Lệ gật đầu, lau nước mắt, rồi đứng dậy đi phụ các bà chuẩn bị mâm lễ như mọi người làng bình thường khác, không còn là vợ của một chủ đầu tư đang tranh chấp với làng nữa.
Ông cũng cho gọi Thịnh tới dặn lại lần cuối về thứ tự của buổi lễ ngày mai. Mọi vật liệu phải để đúng chỗ từ sáng sớm: chum chốt gỗ đặt ở phía gốc cây, bùn phù sa để trong thùng đậy kín cho khỏi khô mặt, lá dâu tằm tươi hái ở cây dâu sau vườn giã lấy nước ngay trong buổi sáng. Đàn tam sên bày trước gốc đa, bàn thờ nhỏ và bát hương tạ đặt ở vị trí mà cả làng đều nhìn thấy được. Ông dặn kỹ, lễ tạ không phải là đàn trấn như của thầy Mẫn nửa tháng trước. Ở đây không có gương, không có bùa. Cũng không đóng thêm vật gì vào cây. Chỉ có rút ra, bịt lại, đắp lại, cúng tạ và quỳ lạy. Trấn là ép buộc. Tạ là nhận lỗi và chữa thương. Hai việc khác nhau một trời một vực, và sự khác nhau ấy phải thể hiện rõ trong từng việc làm của buổi sáng mai.
Không khí chuẩn bị không ồn ào như một ngày hội, cũng không nặng nề như một đám tang. Nó giống không khí của một ca chữa bệnh đã chờ đợi lâu. Mọi người đều biết việc sắp làm là việc đúng, việc cần. Ai cũng làm phần của mình cho cẩn thận. Chỉ cần sai một bước, thiếu một vật liệu, là công sức của cả làng có thể lỡ mất. Cơ hội cuối cùng của cây cũng có thể lỡ mất.
Cuối buổi chiều, khi sân đình đã chuẩn bị gần xong phần việc của ngày hôm nay, cụ Hiển gọi Trường lại đứng dưới gốc đa một lần nữa. Ông chỉ lên ba mảng lá héo trên tán cây, chỉ xuống những chiếc đinh sắt còn cắm trên thân và vết nhựa đã rỉ khô thành vệt sẫm. Ông nói mai làm lễ, mọi thứ đã sẵn, chỉ còn một điều thuộc về chính Trường mà không ai làm thay được.
Cụ từ chống gậy, nhìn thẳng vào người đàn ông đứng trước mặt, và nói:
- Mai làm lễ, anh quỳ ở sân đình này. Quỳ trước cây, cũng là quỳ trước làng. Anh chịu được không?
Trường nhìn lên tán đa, rồi nhìn quanh sân đình nơi cha hắn từng quét sân nhiều năm, hít một hơi dài và đáp, giọng không lớn nhưng không một chút do dự:
- Chịu được.