HUYẾT THẦN ĐA Ở ĐÌNH LÀNG - Chương 42: Rút đinh, bịt chốt, đắp bùn
Trưa ngày mùng năm tháng bảy, nắng đứng bóng trên sân đình Đông Các, nhưng dưới tán cây đa, Phạm Văn Hiển vẫn thấy lạnh ở sống lưng một cách lạ lùng.…
Nội dung chương
Trưa ngày mùng năm tháng bảy, nắng đứng bóng trên sân đình Đông Các, nhưng dưới tán cây đa, Phạm Văn Hiển vẫn thấy lạnh ở sống lưng một cách lạ lùng. Không phải lạnh vì gió. Đó là cái lạnh của một người đã chờ đợi giây phút này suốt mười lăm ngày. Kể từ buổi trưa hai mươi tháng sáu, khi ông tới hiện trường nhát cưa, ông đã nhìn dòng nhựa đỏ chảy ra từ cành phía đông. Nó chảy như máu từ một vết thương thật.
Ông Hiển đã tám mươi ba tuổi, làm cụ từ giữ đình đời thứ ba trong nhà. Cha ông giữ đình, ông nội ông giữ đình. Trong cuốn sổ đình bọc vải sờn mà ông ôm theo suốt buổi sáng, các đời cụ từ trước đã ghi lại lệ cây bằng nét chữ nho và chữ quốc ngữ xen nhau. Lệ ấy dặn rõ: không đóng đinh sắt vào thân cụ đa, không cưa cành khi chưa xin lễ, không xây cất ô uế dưới gốc. Trang ghi vụ năm một nghìn chín trăm bảy mươi tám vẫn còn đó, mực đã ngả nâu: một người làng đóng đinh treo đồ lên thân cây, sau đó đau đầu điên loạn kéo dài rồi bỏ xứ, không ai biết cuối cùng ông ta đi đâu. Ông Hiển đã đọc trang ấy không biết bao nhiêu lần trong tháng này. Ông không bao giờ nói người ấy đã chết, vì sổ không ghi thế, và lệ đình không cho phép nói quá sự thật dù chỉ một chữ.
Trưa nay, việc của cây bắt đầu.
Trên chiếc khăn trắng sạch trải ở gốc đa, ban quản lý đình đã bày sẵn mọi thứ theo đúng lời ông dặn từ ngày ba mươi tháng sáu. Một chiếc kìm cộng lực cán dài. Một khay gỗ đựng mười hai chiếc chốt đẽo từ gỗ dâu tằm già, lấy từ cây dâu cổ sau vườn đình, vừa được vớt lên từ chum nước gừng, mùi gừng cay nhẹ còn bốc lên trong nắng. Hai thùng bùn phù sa sông Hồng vừa gánh từ bãi sông về sáng sớm, đã trộn đều với nước lá dâu tằm giã nát, sền sệt và mát lạnh. Một bát nước sạch, một bó nhang chưa thắp, và một khoảng chiếu sạch để người làm việc quỳ cho khỏi trượt.
Đỗ Văn Trường đứng ở phía sau ông Hiển, hai tay buông thõng, áo trắng đã lấm mồ hôi và bụi từ buổi tháo dỡ. Dân làng đứng thành vòng tròn quanh gốc cây, cách thân cây chừng vài mét, không ai chen lên, không ai nói to. Nguyễn Thị Tâm đứng ở rìa vòng người với cuốn sổ ghi biên bản trên tay. Trên cành phía đông, vết cưa vẫn còn đó, nhựa đỏ rỉ chậm, từng giọt đặc quánh đọng ở mép vết thương rồi kéo thành sợi mảnh. Quanh mười hai lỗ đinh cũng vậy, nhựa rỉ ít hơn, nhưng chưa chỗ nào khô hẳn.
Ông Hiển chống gậy, đi một vòng chậm quanh thân cây, kiểm tra lại từng vết thương bằng mắt, như ông đã làm mỗi ngày suốt nửa tháng qua. Ông dừng lại ở vết cưa, ngẩng lên nhìn ba mảng lá héo phía trên. Ông nói đủ to cho vòng người cùng nghe, giọng đều và rõ:
- Nhựa của cụ chỉ chảy đúng ở những chỗ bị thương này thôi. Vết cưa một chỗ, mười hai lỗ đinh mười hai chỗ. Ngoài ra khắp thân cây, khắp cành lá, không một chỗ nào chảy. Ai không tin, trưa nay cứ nhìn cho kỹ trong lúc đắp. Lệ này phải kiểm chứng bằng mắt, không nghe lời kể.
Đó là điều ông đã khẳng định từ ngày hai mươi tháng sáu, và hôm nay, trước cả làng, nó được kiểm chứng lần cuối. Thân cây chu vi sáu mét tám, vỏ xù xì khô ráo ở mọi chỗ khác, chỉ những vết thương do sắt và cưa gây ra mới rỉ thứ nhựa đỏ sẫm ấy.
Rồi ông quay sang Lê Văn Cương, nói ngắn gọn:
- Tới lượt anh. Rút chậm thôi. Chiếc nào ra, đặt lên khăn trắng, đếm to cho cả làng cùng nghe.
Cương bước lên, quỳ xuống chiếu, hai tay cầm kìm. Anh ta đã đóng những chiếc đinh này vào ngày mười tám tháng sáu, bằng búa và bằng lệnh của chính mình đốc thúc đội thợ. Hai cơn đau đầu dữ dội kèm mất ngủ, một cơn đêm hai mươi mốt tháng sáu, một cơn đêm hai mươi bảy tháng sáu, đã dạy anh ta một bài học mà không lời răn nào dạy nổi. Sáng nay Cương không nói một lời nào thừa. Anh ta kẹp kìm vào đầu chiếc đinh đầu tiên, lấy sức, rút từ từ theo đúng chiều đinh đóng vào, không giật mạnh, không làm rách thêm vỏ cây.
Chiếc đinh rít lên một tiếng nhỏ trong gỗ rồi bật ra, dài, hoen gỉ ở thân, đầu nhọn còn vương nhựa đỏ khô. Cương đặt nó lên khăn trắng.
- Một. - Anh ta đếm, giọng khàn.
Ông Hiển gật đầu. Ngay khi lỗ đinh vừa trống, người cháu trong ban quản lý đình trao cho ông một chiếc chốt gỗ dâu. Ông Hiển tự tay ấn chốt vào lỗ, dùng cán gỗ gõ nhẹ cho chốt khít chặt, miệng lỗ vừa kín như được bịt bằng một nút gỗ lành. Gỗ dâu tằm già có thớ mịn, màu vàng nhạt, mùi gừng thơm nhẹ. Sắt lạnh rút ra, gỗ lành đóng vào. Đó là cốt lõi của bước thứ hai trong lễ tạ, điều ông đã chuẩn bị từ trước cả khi nhà Trường chịu nhận lỗi.
- Hai. Ba. Bốn.
Tiếng đếm của Cương vang lên đều đặn giữa trưa hè im phăng phắc. Mỗi chiếc đinh rút ra là một lần vòng người khẽ xôn xao rồi lại nín lặng. Có chiếc đóng sâu, Cương phải loay hoay mấy lượt kìm, mồ hôi nhỏ xuống chiếu, tay run lên vì dùng sức, nhưng anh ta không nhờ ai rút thay, không bỏ qua một chiếc nào. Trường đứng phía sau, mỗi lần nghe tiếng đinh rít trong gỗ lại giật mình một cái rất nhẹ, như chính thịt da mình bị kéo. Đến chiếc thứ tám, một giọt nhựa đỏ tươi rỉ mạnh hơn từ lỗ đinh vừa trống, chảy thành dòng ngắn xuống vỏ cây. Ông Hiển giơ tay ra hiệu dừng đếm một nhịp, lấy ngón tay quệt giọt nhựa, nhìn kỹ rồi nói khẽ:
- Cây còn đau ở chỗ này. Đóng chốt vào ngay, đắp bùn phủ lên, nó sẽ cầm lại.
Chốt thứ tám được đóng vào, khít chặt. Dòng nhựa thưa dần ngay trước mắt mọi người.
- Chín. Mười. Mười một. Mười hai.
Chiếc đinh cuối cùng bật ra vào lúc nắng trưa gay gắt nhất. Cương đặt nó lên khăn trắng, cạnh mười một chiếc trước, thành hai hàng ngay ngắn. Anh ta ngồi bệt xuống chiếu, hai tay chống gối, thở dốc, như vừa làm xong việc nặng nhất đời mình. Ông Hiển cúi xuống, tự tay đếm lại từng chiếc trên khăn, chạm vào từng đầu đinh một lần nữa cho chắc.
- Đủ mười hai chiếc đinh sắt. - Ông tuyên bố rõ ràng. - Đủ mười hai chốt gỗ dâu đã đóng khít mười hai lỗ. Không thiếu một chiếc, không thừa một lỗ.
Tâm ghi biên bản ngay tại chỗ, đọc lại con số cho mọi người cùng nghe. Trường đứng lặng, mắt không rời khỏi hàng đinh trên khăn trắng. Mười hai chiếc đinh ấy từng treo tấm biển dự án và căng tấm bạt che công trường của hắn. Giờ chúng nằm đây, nhỏ bé và hoen gỉ, trước gốc cây hai trăm tuổi.
Bước thứ ba bắt đầu ngay sau đó, không nghỉ. Đắp bùn cầm máu cho cây.
Ban quản lý đình và mấy thanh niên trong làng cùng xắn tay. Bùn phù sa sông Hồng trộn nước lá dâu tằm được trát lên vết cưa trên cành phía đông trước. Việc này phải bắc thang, làm cẩn thận. Ông Hiển đứng dưới đất, chống gậy chỉ từng chỗ: đắp kín miệng vết cưa, phủ dày đều, miết chặt cho bùn ôm sát vào thớ gỗ bị cưa đứt một phần ba đường kính. Ông nói trong lúc mọi người làm, giọng không giấu được sự xót xa:
- Vết cưa này chỉ sâu một phần ba cành rồi dừng lại, thế mới còn cứu được. Nếu hôm ấy cưa đứt hẳn cành, thì lễ tạ hôm nay cũng không cứu nổi phía cành đó, cây sẽ khô chết một bên. Người dừng cưa sớm một nhịp, là trời còn để đường cho làng mình sửa.
Thợ cưa Vũ Văn Sáu không có mặt hôm nay, anh ta đã bỏ việc từ sau ngày xuất viện, nhưng lời ông Hiển nói ra là để cả làng cùng nhớ: một nhịp dừng tay cũng thành ranh giới giữa cứu được và không cứu được.
Sau vết cưa, bùn được đắp phủ kín từng vị trí chốt gỗ trên thân cây, trát thành từng mảng phẳng ôm sát vỏ, che hết những miệng lỗ vừa được bịt. Trong lúc đắp, ông Hiển đi lại chậm rãi quanh gốc, thỉnh thoảng đưa tay sờ lên lớp bùn mới, kiểm tra độ kín. Điều kỳ lạ mà cả vòng người đều nhìn thấy: dòng nhựa ở vết cưa, vốn rỉ đều từ sáng, bắt đầu chậm lại rõ rệt khi lớp bùn phủ kín miệng vết thương. Từ chảy thành sợi, nó thưa thành từng giọt rời, rồi chỉ còn rỉ ẩm ở mép bùn. Ở các lỗ chốt cũng vậy, không còn giọt nhựa mới nào đẩy ra ngoài nữa.
Mấy người đàn bà đứng ở vòng ngoài khẽ bàn nhau mang thêm nước sạch ra đình để rửa tay cho đội đắp bùn. Mấy ông già thì nhắc thanh niên che tạm tấm chiếu lên thùng bùn còn thừa. Họ muốn giữ cho bùn khỏi khô nứt dưới nắng gắt, phòng khi buổi chiều cụ từ cần trát lại chỗ nào chưa kín. Một đứa trẻ được mẹ bế trên tay chỉ lên tán cây, hỏi nhỏ vì sao lá chỗ này vàng mà lá chỗ kia xanh, người mẹ chỉ đáp khẽ rằng cây đang đau ở chỗ vàng ấy, hôm nay làng chữa cho cây rồi. Ông Hiển nghe thấy, không quay lại, nhưng khóe miệng ông khẽ động, như một nụ cười buồn đã chờ rất lâu mới dám hiện ra.
Không ai reo lên. Dân làng Đông Các chỉ nhìn nhau, nhiều người đưa tay lên ngực như trút được gánh nặng. Ông Hiển đứng trước thân cây hồi lâu, bàn tay già nua đầy đồi mồi đặt lên lớp bùn còn ướt trên vết cưa, cảm nhận sự mát lạnh của bùn phù sa thấm qua kẽ tay. Ông nhắm mắt một nhịp, rồi mở ra, nói câu khép lại buổi trưa, giọng nhẹ như nói với chính cây đa:
- Cầm được máu rồi. Giờ mới tới phần xin tha.