HUYẾT THẦN ĐA Ở ĐÌNH LÀNG - Chương 43: Quỳ trước gốc đa
Chiều ngày mùng năm tháng bảy, sân đình Đông Các lặng đi theo một cách khác hẳn buổi sáng. Buổi sáng là sự chờ đợi và tháo dỡ, buổi trưa là việc chữa…
Nội dung chương
Chiều ngày mùng năm tháng bảy, sân đình Đông Các lặng đi theo một cách khác hẳn buổi sáng. Buổi sáng là sự chờ đợi và tháo dỡ, buổi trưa là việc chữa thương cho cây, còn buổi chiều là phần lễ dành cho con người. Đỗ Văn Trường đứng trước bàn thờ nhỏ vừa được lập dưới gốc đa. Hắn nhìn mâm cúng tam sên bày ngay ngắn trên chiếc bàn gỗ. Hắn nghe tiếng cụ từ Hiển bắt đầu đọc văn tạ tội. Trong lòng hắn, một cuộc giằng co cuối cùng đang diễn ra. Nó dữ dội hơn bất kỳ cuộc đàm phán nào hắn từng ngồi.
Đàn cúng tam sên được lập theo đúng lệ đình, giản dị mà trang trọng. Mâm lễ đặt trên bàn thờ nhỏ hướng về gốc cây: thịt, trứng và hải sản xếp theo lệ cũ của làng, hương hoa, chén rượu, đĩa trầu cau, bát nước sạch. Không loa đài, không phô trương. Ban quản lý đình đứng hai bên, dân làng đứng thành vòng lớn phía sau, đông hơn cả buổi sáng, vì người đi làm đồng xa cũng đã kịp về. Phóng viên Hoàng Thu Trang đứng ở góc sân, máy ảnh hạ thấp, chỉ chụp rất ít kiểu trong buổi chiều này, như chị cũng hiểu có những giây phút không nên chen ống kính vào gần.
Cụ từ Hiển đứng trước bàn thờ, áo the chỉnh tề, hai tay chắp trước ngực, cất giọng đọc văn tạ tội thay mặt gia chủ và cả làng. Giọng cụ già nhưng vang, từng câu từng chữ rõ ràng trong khoảng sân im phăng phắc. Bài văn không dọa nạt, không kể tội dài dòng. Nó chỉ nói lại đúng sự việc: làng Đông Các giữ cây đa ở góc đình hơn hai trăm năm, cây che đình, giữ đất, giữ bóng mát cho bao đời người. Mùa hè này, vì việc xây cất của một người làng đi xa trở về, cây bị đóng mười hai chiếc đinh sắt, bị một nhát cưa vào cành phía đông, bị máy xúc chạm vào rễ trong đêm. Nay người có lỗi đã đình chỉ việc làm, đã rút đinh, bịt chốt, đắp bùn chữa thương cho cây. Nay làng lập đàn này để tạ tội, xin cây bỏ qua, xin đình làng chứng giám cho lòng thành sửa lỗi.
Trường nghe từng chữ mà như nghe chính đời mình bị đọc lên. Hắn đã từng ký những hợp đồng hàng chục tỷ đồng mà tay không run. Hắn đã từng đứng trước đối tác, trước ngân hàng, trước bao nhiêu cuộc họp căng thẳng mà mặt không đổi sắc. Nhưng đứng trước một mâm lễ nhỏ dưới gốc cây, trước mặt dân làng mình, hắn thấy hai bàn tay mình ướt đẫm mồ hôi.
Vì phần tiếp theo là phần của hắn. Bước thứ năm. Quỳ lạy và hiến đất.
Nguyễn Thị Tâm đã đặt sẵn trên bàn bên cạnh bàn thờ hai thứ: bản cam kết hiến tặng toàn bộ khu đất trúng đấu giá làm khuôn viên cây xanh bảo tồn của đình làng, và một cây bút. Chủ tịch xã Ngô Văn Bình đứng sẵn phía sau bàn để chứng thực ngay tại chỗ, con dấu của xã để trong hộp gỗ nhỏ. Mọi giấy tờ đã hoàn tất từ ngày mùng bốn, chỉ còn thiếu một việc duy nhất: Trường quỳ xuống lạy trước gốc đa, thắp nén nhang tạ tội, rồi đứng dậy ký tên.
Cụ từ đọc xong bài văn, sân đình im lặng chờ đợi. Mọi ánh mắt đổ dồn về phía Trường.
Hắn bước lên một bước, đứng đối diện gốc đa, cách lớp bùn mới đắp trên thân cây chỉ vài mét. Từ đây hắn nhìn rõ từng mảng bùn phù sa còn ướt phủ trên các lỗ chốt, nhìn rõ vết đắp dày trên cành phía đông, nhìn rõ vệt nhựa đỏ cuối cùng còn đọng ở mép bùn, mỏng và sẫm như một đường chỉ. Hắn nhìn lên tán cây, ba mảng lá héo vàng nổi bật giữa màu xanh, như ba vết sẹo cây phải mang vì hắn.
Rồi hắn khựng lại.
Cái khựng ấy kéo dài hơn bất kỳ ai trong sân đình chờ đợi. Một nhịp, hai nhịp, rồi thành một quãng lặng dài đến mức mấy người đứng gần bắt đầu nhìn nhau. Trong đầu Trường, sĩ diện của năm mươi hai năm đời người nổi lên lần cuối cùng, ngoan cố và quen thuộc. Hắn là chủ công ty Trường Phát. Hắn là người làng Đông Các làm ăn lớn nhất nhì vùng này. Ngoài vòng người kia có đối tác cũ của hắn vừa nghe tin mà tới xem, có phóng viên báo tỉnh, có bao nhiêu người từng nể trọng và cũng từng ghen ghét hắn. Quỳ xuống ở đây, trước tất cả những người ấy, là việc hắn chưa từng làm trước bất kỳ ai trong đời, kể cả trước cha mẹ đã mất.
Hai đầu gối hắn cứng lại như bị đóng đinh xuống sân gạch. Hắn nghe tim mình đập thình thịch trong tai. Một ý nghĩ xấu hổ lướt qua rất nhanh: hay là chỉ cúi đầu thật thấp thôi, hay là để cụ từ nói đỡ một lời, hay là ký giấy trước rồi lạy sau cho đỡ ngượng. Hắn biết rõ những ý nghĩ ấy là đường lùi, và đường lùi chính là thứ đã đưa hắn từ ngày mười tám tháng sáu tới đêm mùng ba tháng bảy, tới cảnh con trai hắn treo người ở máng xối kêu cứu trong đêm.
Đúng lúc ấy, hắn nghe tiếng sụt sịt rất khẽ phía sau. Hắn quay đầu lại một chút.
Đỗ Minh Quân đứng ngay sau lưng hắn, giữa vòng người, bên cạnh mẹ nó. Thằng bé mười sáu tuổi gầy gò, cổ tay còn băng một miếng gạc nhỏ che vết trầy từ đêm mùng ba, mặt ngẩng lên nhìn cha không chớp mắt. Trong ánh mắt ấy không có oán trách, cũng không có giục giã. Chỉ có sự chờ đợi của một đứa trẻ đã ba lần bị gọi dậy giữa đêm, đã trèo lên mái nhà trong vô thức, đã suýt không trở xuống được. Giờ đứa trẻ ấy đứng đây xem cha nó có làm được việc cuối cùng để những đêm sau nó được ngủ yên hay không.
Trần Thị Lệ đứng cạnh con, hai tay nắm chặt vào nhau, mắt đỏ hoe, khẽ gật đầu với chồng một cái rất nhẹ. Không phải gật đầu ra lệnh, mà là gật đầu đỡ hắn qua cơn khựng ấy.
Trường quay mặt lại phía gốc đa. Hắn hít một hơi dài, nghe rõ mùi bùn phù sa, mùi gừng từ lớp chốt gỗ, mùi hương trầm trên bàn thờ quyện vào nhau trong nắng chiều. Rồi, trước mặt cả làng, hắn quỳ xuống.
Đầu gối chạm xuống chiếu trải trên sân gạch, một tiếng động nhỏ mà trong tai hắn vang như tiếng cửa đóng lại sau lưng một quãng đời cũ. Hắn quỳ thẳng lưng, chắp tay, lạy xuống theo đúng lệ cụ từ đã dặn từ hôm trước. Hắn lạy đủ số lạy, chậm rãi từng lạy một. Trán hắn cúi gần chạm mặt chiếu, hai tay úp xuống ngay ngắn. Hắn không làm qua loa cho xong chuyện. Hắn cũng không lạy vội để đứng dậy cho đỡ ngượng trước đám đông đang đứng xem quanh sân. Lạy thứ nhất cho đình làng. Lạy thứ hai cho gốc cây đã bị hắn làm bị thương. Lạy nữa cho những người làng đã thức trắng đêm mùng ba để cứu con trai hắn. Khi hắn ngẩng lên sau lạy cuối, bụi sân đình dính trên trán và trên đầu gối quần, mắt hắn ướt, nhưng lưng hắn thẳng hơn lúc đứng khựng khi nãy rất nhiều. Dân làng đứng vòng quanh không ai nói một lời, nhưng nhiều người đã cúi đầu xuống cùng lúc với hắn trong những lạy ấy, như cả sân đình cùng lạy theo.
Hắn đứng dậy, phủi nhẹ đầu gối, đi tới bàn giấy. Tâm đưa bút cho hắn, tay chị cũng hơi run. Trường ký tên vào bản cam kết hiến tặng, nét chữ đầu tiên hơi nguệch ngoạc rồi dần vững lại. Hắn ký đủ các trang, ký vào phần người hiến tặng, ghi rõ: toàn bộ khu đất trúng đấu giá cạnh đình Đông Các được hiến tặng làm khuôn viên cây xanh bảo tồn của đình làng, không điều kiện thu hồi. Ngô Văn Bình đóng dấu chứng thực của xã ngay tại chỗ, tiếng dấu gỗ nện xuống mặt giấy nghe chắc và gọn giữa sân đình im lặng. Tâm đọc lại một lần nữa nội dung chính của cam kết cho cả làng cùng nghe, giọng chị nghẹn lại ở câu cuối.
Cuối cùng, cụ từ Hiển trao cho Trường một nén nhang đã châm lửa. Trường cầm nén nhang bằng hai tay, đi chậm tới bát hương đặt ở gốc đa, nơi lớp bùn mới đắp còn mát và mùi đất sông Hồng còn ngai ngái. Hắn cúi đầu, cắm nén nhang xuống bát hương bằng chính tay mình.
Ngay lúc ấy, điều mà cả sân đình cùng nhìn thấy đã xảy ra, lặng lẽ mà rõ ràng không thể nhầm. Vệt nhựa đỏ cuối cùng ở mép lớp bùn trên thân cây, vốn còn rỉ ẩm suốt từ trưa, từ từ thưa lại, mỏng dần, rồi ngừng hẳn. Không còn giọt mới nào ứa ra. Vệt nhựa cũ đọng lại sẫm màu trên nền bùn, đứng yên như một con dấu vừa khô. Mấy người đứng gần nhất nín thở, một bà cụ khẽ thốt lên rằng nhựa cầm rồi, nhựa cầm thật rồi, rồi lại tự bịt miệng mình lại vì sợ làm vỡ sự im lặng của lễ.
Trường đứng trước gốc đa, hai tay buông xuống, nhìn vệt nhựa đã ngừng chảy hồi lâu không nói được lời nào. Hắn biết, từ giây phút này, sẽ không còn đêm nào cành đập trên mái nhà hắn nữa, không còn đêm nào con trai hắn phải trèo lên nóc nhà trong vô thức nữa. Không phải vì hắn đã thắng được cây, mà vì hắn đã chịu thua đúng cách, đã trả lại đủ những gì lệ làng đòi hỏi: dừng tay, chữa thương, tạ tội, và trả đất.
Cụ từ Hiển chống gậy bước tới bên cạnh hắn, ngẩng lên nhìn thân cây vừa khô vệt nhựa, rồi quay ra phía dân làng, nói câu khép lại buổi lễ, giọng cụ vang rõ trong nắng chiều đã dịu:
- Cây tha rồi. Từ nay người làng giữ cây, cây giữ làng, như cũ.