HUYẾT THẦN ĐA Ở ĐÌNH LÀNG - Chương 45: Ghi vào sổ đình
Từ ngày mùng sáu tới ngày mùng mười tháng bảy, mỗi buổi sáng, Phạm Văn Hiển đều ra đình sớm hơn thường lệ. Ông tự tay mở khóa cửa đình, thắp một nén…
Nội dung chương
Từ ngày mùng sáu tới ngày mùng mười tháng bảy, mỗi buổi sáng, Phạm Văn Hiển đều ra đình sớm hơn thường lệ. Ông tự tay mở khóa cửa đình, thắp một nén hương lên bàn thờ. Rồi ông ngồi xuống chiếc bàn gỗ cũ ở gian bên, mở cuốn sổ đình ra và viết.
Cuốn sổ ấy đã theo nhà ông qua ba đời làm cụ từ. Bìa vải đã sờn, gáy sổ khâu bằng chỉ gai, nhiều trang giấy đã ngả vàng, mực của các đời trước có trang đã mờ. Trong sổ ghi đủ việc của đình Đông Các: năm nào sửa mái, năm nào đúc lại chuông, lệ cúng các kỳ trong năm, và cả lệ giữ cây đa ở góc sân, cái lệ mà mùa hè này cả làng mới thấm hết ý nghĩa của nó. Trang ghi vụ xâm phạm năm một nghìn chín trăm bảy mươi tám nằm ở phần giữa sổ, nét chữ của cha ông Hiển. Trang ấy kể về một người làng đóng đinh sắt treo đồ lên thân đa. Sau đó người ấy đau đầu điên loạn kéo dài rồi bỏ xứ đi, không rõ tung tích. Mấy chục năm qua, trang ấy nằm yên trong sổ như một lời nhắc lặng lẽ. Nay ông Hiển lật tới những trang trắng cuối phần ghi việc đời mình, mài mực, và bắt đầu ghi lại toàn bộ vụ việc năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu. Ông ghi theo đúng cách các đời trước đã ghi: rõ ngày, rõ việc, rõ người. Ông không thêm một chữ dọa nạt, không bớt một chữ sự thật.
Ông ghi từ ngày mười tám tháng ba, khi Đỗ Văn Trường trúng đấu giá khu đất công ích cạnh đình, hồ sơ có sai lệch ranh giới lấn một phần sân đình, là gốc của khiếu nại kéo dài từ tháng tư. Ông ghi việc biệt phủ khởi công, việc cổng dự kiến mở qua phía cành đa phía đông. Ông ghi ngày mười tám tháng sáu, đội thi công của Lê Văn Cương đóng mười hai chiếc đinh sắt vào thân cây để treo biển dự án và căng bạt, nhựa đỏ rỉ ở lỗ đinh đầu tiên ngay trong ngày hôm ấy. Ông ghi sáng ngày hai mươi tháng sáu, thợ cưa Vũ Văn Sáu cầm cưa mở một nhát vào cành phía đông. Vết cưa sâu khoảng một phần ba đường kính cành rồi dừng hẳn, nhựa phun mạnh. Sáu bị nhựa bắn ướt kính bảo hộ, ngã bất tỉnh. Anh tỉnh lại trong bệnh viện huyện, xuất viện sau một ngày, không thương tật lâu dài, rồi tự bỏ việc.
Ông ghi từng đêm bằng ngòi bút chậm rãi và chắc tay. Đêm hai mươi tháng sáu, tiếng cành đập mái biệt phủ vang lên lần thứ nhất. Đỗ Minh Quân mộng du lần thứ nhất, trèo lên nóc nhà. Cậu thốt ra một câu duy nhất qua miệng đứa trẻ. Ông ghi lại nguyên văn câu ấy trong sổ, vì nó chỉ xuất hiện đúng một lần ấy trong toàn bộ vụ việc. Đêm hai mươi hai tháng sáu, tiếng đập mái lần thứ hai. Ngày hai mươi bốn tháng sáu, phát hiện vết nứt sàn phòng khách biệt phủ, giai đoạn thứ nhất của rễ phá móng. Đêm hai mươi lăm tháng sáu, đàn trấn của thầy cúng Trần Văn Mẫn thuê từ ngoài huyện bị gió quật tắt, gương vỡ, thầy bỏ chạy. Cùng đêm ấy, tiếng đập mái vang lên lần thứ ba. Quân mộng du lần thứ hai, đi ra cổng hướng về gốc đa và được mẹ kéo lại. Tán lá héo thêm mảng thứ hai. Ông ghi hai cơn đau đầu dữ dội của Cương, đêm hai mươi mốt và đêm hai mươi bảy tháng sáu, ghi cạnh đó dòng chữ của sổ cũ về chứng đau đầu năm xưa, để đời sau tự đối chiếu. Ông ghi đêm hai mươi chín tháng sáu, tiếng đập mái lần thứ tư.
Những trang về đầu tháng bảy, ông viết lâu nhất. Ngày ba mươi tháng sáu, xã ra văn bản đình chỉ thi công chính thức. Đêm mùng ba tháng bảy, Trường cho máy xúc đào đất phía cổng trong đêm, gầu chạm đúng một lần vào rễ lớn của cây, máy chết máy ngay tại chỗ. Cùng đêm ấy, rễ trồi lên phá toác sàn và nứt tường phòng khách, giai đoạn thứ hai của rễ phá móng. Tiếng cành đập mái lần thứ năm, cũng là lần cuối cùng. Quân mộng du lần thứ ba, trèo nóc nhà, trượt chân treo người ở máng xối, được cả nhà và dân làng trực sẵn ở đình cứu xuống, chỉ trầy xước nhẹ ở tay và sườn. Tán lá phía trên vết cưa héo thêm mảng thứ ba. Ông ghi rõ con số tổng kết ở cuối phần này, gạch chân bằng thước gỗ. Đinh sắt đóng vào thân mười hai chiếc, nhát cưa một, gầu chạm rễ một lần. Đêm đập mái năm đêm, mộng du ba lần đều là một người. Cơn đau đầu của người ra lệnh đóng đinh hai cơn, mảng lá héo ba mảng. Và người chết: không có ai. Ông viết thêm một dòng riêng: cây không giết người, cây chỉ cảnh cáo tới ngưỡng cuối cùng rồi dừng, người được cứu là nhờ người làng thức canh.
Rồi ông ghi phần lễ tạ ngày mùng năm tháng bảy, đủ năm bước theo đúng thứ tự, không thiếu bước nào. Một, đình chỉ toàn bộ thi công và tháo dỡ máy móc khỏi khu vực gốc đa. Hai, rút đủ mười hai đinh sắt, người đóng đinh tự tay rút, đóng khít mười hai lỗ bằng mười hai chốt gỗ dâu tằm già ngâm nước gừng lấy từ cây dâu cổ sau đình. Ba, đắp bùn phù sa sông Hồng trộn nước lá dâu tằm kín vết cưa và phủ kín các lỗ chốt. Bốn, lập đàn cúng tam sên trước gốc đa, đọc văn tạ tội. Năm, gia chủ quỳ lạy trước gốc đa, cắm nhang tạ, ký cam kết hiến tặng toàn bộ khu đất làm khuôn viên cây xanh bảo tồn của đình làng, xã chứng thực tại chỗ. Cuối phần này ông ghi một câu ngắn: ngay khi nén nhang tạ cắm xuống, nhựa đỏ ngừng chảy hoàn toàn, từ đó không tái diễn.
Viết xong mỗi phần, ông đều ra gốc đa xem cây một lượt rồi mới viết tiếp, như để sổ và cây khớp nhau từng chữ.
Lớp bùn đắp trên vết cưa và các lỗ chốt khô dần qua từng ngày nắng. Ngày đầu bùn còn ướt và sẫm, ngày thứ hai mặt bùn se lại, ngày thứ ba xuất hiện những vết rạn nhỏ trên bề mặt như ruộng khô, nhưng bên trong vẫn ôm chặt lấy thân cây, không bong, không rơi. Ông dặn người trong ban quản lý đình không được tưới nước lên lớp bùn, cứ để bùn khô tự nhiên và liền dần với vỏ cây theo thời gian. Ông cũng dặn tuyệt đối không ai được lấy dao cạo thử, không bóc bùn ra xem nhựa còn chảy hay không. Sự yên lặng và tin cậy cũng là một phần của việc chữa thương.
Sáng ngày mùng chín, khi đi vòng quanh gốc cây như thường lệ, ông Hiển dừng lại rất lâu ở phía cành kề bên vết cưa. Ở nách cành, ngay cạnh mép lớp bùn đã khô, một chồi non nhỏ vừa nhú ra. Chồi chỉ bằng đầu ngón tay, hai lá non mở hé, màu xanh nhạt non nớt nổi bật giữa vỏ cây xù xì và mảng bùn nâu sẫm. Ông đứng nhìn chồi non hồi lâu, chống gậy, mắt rưng rưng mà miệng khẽ cười. Cây đã trả lời. Không phải bằng tiếng đập mái, không phải bằng nhựa đỏ, mà bằng một mầm xanh nhỏ xíu mọc lên ngay bên vết thương vừa được chữa. Ông quay vào đình, ghi thêm vào sổ một dòng ngắn về chồi non này, ghi rõ ngày tháng, để sau này ai đọc sổ cũng biết cây hồi phục bắt đầu từ đâu.
Trong những ngày ấy, ông cũng ngồi với ban quản lý đình, dặn dò và ghi vào sổ phần việc chăm cây trong thời gian tới. Mùa khô sắp tới, phải có lịch tưới quanh gốc vào những ngày nắng gắt kéo dài, nước lấy từ giếng đình, tưới xa gốc theo vòng tán, không xới đất sâu quanh rễ, không đóng bất cứ thứ gì vào thân cây, kể cả đinh treo bảng nhỏ. Khuôn viên đất mới hiến phải được trông coi, cỏ dại dọn theo kỳ, công trình dở dang tháo dỡ tới đâu phải dọn sạch tới đó, không để vật liệu xây dựng chất đống dưới tán cây. Ông dặn cả việc giữ lại phần rễ đã trồi trong nền biệt phủ cũ làm chứng tích khi sau này làm khuôn viên, không san phẳng, không chặt bỏ, vì đó là dấu vết để người làng nhớ mùa hè này đã xảy ra chuyện gì.
Có người trong ban quản lý hỏi ông, sao cụ ghi kỹ thế, ghi cả phần lỗi của từng người, sau này con cháu nhà Trường đọc được thì sao. Ông Hiển đặt bút xuống, nhìn ra sân đình nắng chang chang, nơi tán đa vẫn rợp bóng như mọi mùa hè trước, và đáp chậm rãi. Ông nói ghi sổ đình không phải để treo lỗi của ai lên cho cả làng xem mãi, cũng không phải để nhà nào phải xấu hổ đời đời. Sổ đình là trí nhớ của làng. Làng mà quên trí nhớ của mình thì lỗi cũ sẽ lặp lại dưới một cái tên mới, một dự án mới, một người mới. Người năm một nghìn chín trăm bảy mươi tám bỏ xứ không để lại được lời nào, may mà sổ còn ghi. Người năm nay biết quay lại quỳ trước gốc cây, sổ cũng phải ghi đủ phần quay lại ấy, ghi công bằng như ghi lỗi.
Buổi chiều ngày mùng mười, ông viết những dòng cuối cùng của vụ việc, đọc lại toàn bộ một lượt từ đầu, sửa một lỗi chính tả nhỏ, rồi thổi nhẹ cho mực khô. Ông khép cuốn sổ lại, hai tay đặt lên bìa vải sờn, ngồi yên một lúc lâu dưới bóng đình. Ngoài sân, tiếng trẻ con trong làng chơi đùa dưới tán đa vọng vào, trong trẻo và bình thường như chưa từng có một tháng hè nặng nề vừa đi qua.
Ông nói với người cháu trong ban quản lý đình đang đứng chờ khóa cửa, nói như tổng kết lại tất cả những gì ông muốn cuốn sổ này giữ hộ làng:
- Ghi lại không phải để trách ai mãi. Ghi để đời sau biết cây tha thứ một lần, không tha hai lần cùng một lỗi.