HUYẾT THẦN ĐA Ở ĐÌNH LÀNG - Chương 40: Giấy tờ của sự dừng lại
Ngày mồng bốn tháng bảy là ngày bận rộn nhất trong gần hai tháng làm việc liên tục của Nguyễn Thị Tâm ở xã Đông Các. Đó cũng là ngày lần đầu tiên cô thấy…
Nội dung chương
Ngày mồng bốn tháng bảy là ngày bận rộn nhất trong gần hai tháng làm việc liên tục của Nguyễn Thị Tâm ở xã Đông Các. Đó cũng là ngày lần đầu tiên cô thấy mọi giấy tờ trong tập hồ sơ dày cộp trên bàn mình bắt đầu đi về cùng một hướng tốt đẹp. Chúng không còn kéo nhau đi các ngả như trước.
Buổi sáng, tin từ đình làng báo sang xã: Đỗ Văn Trường đã cùng vợ sang đình xin làm lễ tạ theo đúng lệ, chốt lễ vào sáng mồng năm tháng bảy, nhận đủ cả năm bước, kể cả bước hiến tặng toàn bộ khu đất. Chủ tịch xã Ngô Văn Bình nghe báo cáo xong, im lặng một lúc rồi nói với Tâm một câu ngắn gọn:
- Vậy thì phần giấy tờ phải chạy kịp phần lễ. Đình làm việc của đình, xã làm việc của xã. Mai ký ở lễ thì hôm nay hồ sơ phải xong hết, không thiếu một trang.
Tâm bắt tay vào việc ngay lập tức. Đầu việc thứ nhất là văn bản đình chỉ thi công mở rộng. Văn bản ký ngày ba mươi tháng sáu mới đình chỉ hạng mục cổng và khu vực quanh gốc đa. Nay, theo đề nghị tự nguyện bằng văn bản của chính chủ đầu tư, xã ban hành văn bản bổ sung. Văn bản này mở rộng phạm vi đình chỉ ra toàn bộ khu đất và toàn bộ công trình biệt phủ đang xây dở. Phạm vi ấy giữ nguyên cho tới khi hoàn tất việc bàn giao khu đất theo cam kết hiến tặng. Trường ký vào đơn đề nghị tự nguyện ngay tại trụ sở xã vào đầu giờ chiều, nét chữ chậm và nắn nót hơn hẳn cái ký nhận nhanh gọn hôm mồng một tháng bảy. Tâm nhìn sự khác nhau ấy mà không nói gì. Cô chỉ kiểm tra lại từng trang, đóng dấu giáp lai, nhập hồ sơ.
Đầu việc thứ hai là biên bản ghi nhận hiện trạng cây và công trình, làm cơ sở cho buổi lễ ngày mai và cho mọi thủ tục về sau. Tâm cùng cán bộ địa chính và đại diện ban quản lý đình đi thực địa trong buổi chiều. Họ chụp ảnh và ghi chép tỉ mỉ. Mười hai chiếc đinh sắt còn nguyên trên thân đa. Vết cưa trên cành phía đông sâu khoảng một phần ba đường kính cành. Ba mảng lá héo phía trên vết thương. Hố đất đào dở phía cổng, với chiếc rễ già bị gầu máy xúc chạm trầy một vệt trong đêm mồng ba tháng bảy. Đoạn rễ trồi phá toác sàn phòng khách biệt phủ và mảng tường nứt dài. Chiếc máy xúc đã được kéo khỏi khu đất. Mỗi hiện trạng đều được ghi đúng như mắt thấy, không thêm một chữ, không bớt một chữ. Tâm đọc lại biên bản cho mọi người cùng nghe trước khi ký. Cô vẫn làm thế với mọi biên bản quan trọng. Sự thật của vụ việc này đã từng bị che giấu một lần ở vết trám sàn phòng khách. Cô không muốn có thêm bất cứ chi tiết nào bị trám lại trên giấy tờ nữa.
Đầu việc thứ ba, cũng là đầu việc quan trọng nhất, là dự thảo cam kết hiến tặng. Tâm soạn văn bản này với sự cẩn trọng đặc biệt, đối chiếu từng điều khoản với quy định hiện hành và với hồ sơ đấu giá đất từ tháng ba. Nội dung cốt lõi ghi rõ một việc. Đỗ Văn Trường tự nguyện hiến tặng toàn bộ khu đất trúng đấu giá cạnh đình Đông Các làm khuôn viên cây xanh bảo tồn của đình làng. Việc hiến tặng không kèm điều kiện thu hồi. Văn bản sẽ được ký trong lễ tạ ngày mồng năm tháng bảy, trước sự chứng kiến của dân làng. Xã sẽ chứng thực ngay tại chỗ. Phần đất này, cùng với hồ sơ xét công nhận cây di sản cấp tỉnh đang chờ quyết định cuối cùng, sẽ tạo thành một vòng khóa pháp lý hoàn chỉnh. Cây được bảo vệ. Đất quanh cây trở về với đình. Không một dự án nào trong tương lai có thể lặp lại câu chuyện của mùa hè năm nay trên cùng một mảnh đất nữa.
Giữa buổi chiều, Tâm cũng nhận được một cuộc điện thoại ngắn từ phía đình. Cụ từ Hiển nhờ người báo sang rằng vật liệu cho lễ tạ đã chuẩn bị đủ. Mười hai chiếc chốt gỗ dâu ngâm nước gừng đã sẵn từ ngày ba mươi tháng sáu. Bùn phù sa đã gánh từ bãi sông về trong ngày hôm nay. Mâm tam sên đã có các bà trong làng lo liệu. Ông chỉ hỏi thêm một ý về phần giấy tờ cho bước đình chỉ và bước hiến đất, để buổi lễ ngày mai diễn ra liền mạch, không phải chờ đợi ở khâu nào. Tâm đọc lại cho ông nghe thứ tự các văn bản sẽ công bố và ký trong lễ. Cô đối chiếu với trình tự năm bước mà đình đã giữ. Hai bên khớp nhau hoàn toàn. Đình chỉ và tháo máy trước. Rút đinh và bịt chốt sau đó. Đắp bùn cầm máu tiếp theo. Đàn tam sên sau nữa. Cuối cùng là quỳ lạy cùng ký cam kết hiến đất. Cô ghi chú lại cuộc điện thoại ấy vào sổ công tác. Đây là lần đầu tiên trong vụ việc này mà phần lễ của đình và phần giấy tờ của xã đi cùng một nhịp, không bên nào phải chạy theo bên nào nữa.
Cô cũng dành ít phút gọi điện về phía huyện, báo cáo tiến độ hồ sơ cây di sản và lịch lễ tạ ngày mai. Đầu dây bên kia ghi nhận, nói quyết định công nhận cây di sản vẫn đang ở bước cuối cùng, chưa thể hứa trước ngày ký, nhưng hồ sơ của xã Đông Các hiện đã đầy đủ và không còn thiếu một giấy tờ nào. Tâm cúp máy, ghi lại chi tiết ấy vào hồ sơ với tâm trạng bình tĩnh. Cô hiểu quyết định ấy, dù tới vào ngày nào sau lễ tạ, cũng sẽ là một lớp khóa nữa cho khu đất và gốc cây này. Việc của cô hôm nay không phải là thúc ép một quyết định chưa tới lúc, mà là đảm bảo khi nó tới, mọi nền tảng pháp lý ở địa phương đã sẵn sàng để đón nhận nó.
Trong lúc Tâm đang hoàn thiện hồ sơ ở xã, phóng viên Hoàng Thu Trang của báo tỉnh quay lại làng Đông Các. Lần này Trang không tới để điều tra một vụ cây rỉ máu gây xôn xao mạng xã hội như cuối tháng sáu. Cô tới theo lời hẹn đưa tin về lễ tạ và việc hiến đất. Chính cô nói với Tâm ở sân đình rằng đây là một câu chuyện hiếm gặp. Hiếm khi một vụ tranh chấp đất lại kết thúc bằng việc chủ đầu tư tự nguyện trả lại toàn bộ khu đất cho làng. Tâm tiếp Trang ở sân đình, cung cấp đúng phần thông tin mà xã được phép công bố: lịch lễ tạ sáng mai, các văn bản đình chỉ đã ban hành, và dự thảo cam kết hiến tặng sẽ ký công khai. Cô không bình luận gì về những chuyện trong nội bộ gia đình Trường hay những đêm làng trực ở đình. Phần nào là việc của giấy tờ thì cô nói rõ. Phần nào là việc của làng và của một gia đình vừa trải qua biến cố thì cô để làng tự kể, nếu họ muốn kể.
Cuối giờ chiều, khi mọi văn bản đã gần hoàn thiện, Tâm ngồi một mình trong phòng làm việc, mở lại toàn bộ tập hồ sơ từ trang đầu tiên. Đơn kiến nghị của dân làng Đông Các về ranh giới đất đình, viết từ tháng tư, từng bị để treo nhiều tuần vì thiếu căn cứ và vì sức ép tiến độ của dự án. Biên bản kiểm tra mười hai chiếc đinh sắt. Biên bản sự cố nhát cưa và người thợ ngất. Biên bản buổi họp khẩn sau khi clip cây rỉ máu lan truyền. Văn bản đình chỉ ngày ba mươi tháng sáu. Và giờ là văn bản đình chỉ mở rộng toàn khu, biên bản hiện trạng sau đêm đào rễ, và dự thảo cam kết hiến tặng toàn bộ khu đất. Cô lật từng trang chậm rãi và nhận ra, với một cảm giác vừa nhẹ nhõm vừa bùi ngùi, rằng mọi dấu vết giấy tờ của vụ việc này cuối cùng đã khép lại thành một vòng tròn trọn vẹn. Chính đơn kiến nghị bị treo ngày nào, thứ giấy tờ tưởng như yếu ớt nhất trong cả tập hồ sơ, giờ lại là căn cứ pháp lý đầu tiên và nền tảng nhất cho việc đình làng nhận lại khu đất của mình. Giấy tờ không cứu được cây trong những đêm cây bị làm đau. Nhưng giấy tờ, khi được làm đúng và làm đủ, sẽ giữ cho cái cây ấy không bị làm đau lần thứ hai.
Cô mang tập hồ sơ hoàn chỉnh sang phòng chủ tịch Bình ký duyệt lần cuối. Ông Bình đọc lướt qua phần cam kết hiến tặng, gật đầu, ký và đóng dấu, rồi nói:
- Mai xã cử người dự lễ từ sớm. Phần chứng thực cam kết làm ngay tại đình, trước mặt dân làng, cho đúng ý nghĩa của nó.
Tâm quay về bàn, đóng con dấu cuối cùng của ngày hôm nay vào tập hồ sơ đã sắp xếp ngay ngắn, cho vào cặp, đặt sẵn bên cạnh bộ hồ sơ lễ tạ ngày mai. Ngoài cửa sổ trụ sở xã, trời đã ngả chiều, nắng cuối ngày nhuộm vàng con đường dẫn về đình làng. Cô đứng nhìn về phía tán đa xanh thẫm ở cuối đường. Nơi ấy, ba mảng lá héo vẫn còn hiện rõ như ba vết sẹo của mùa hè này. Rồi cô nói thành tiếng. Lời nói như dành cho chính mình, sau gần hai tháng chạy theo vụ việc từ trang giấy đầu tiên:
- Mai ký xong, đất lại là của đình. Giấy tờ đi một vòng tròn gần hai tháng.
Rồi cô tắt đèn phòng làm việc, khóa cửa xã, ôm theo tập hồ sơ đã hoàn chỉnh, và đi về phía đình làng, nơi mọi người vẫn đang chuẩn bị chu đáo cho buổi lễ quan trọng nhất của làng Đông Các trong nhiều năm trở lại đây.