Họa Linh Tỳ Bà - Chương 17: Hiệu Cầm Đồ Thụy Phong
Hiệu cầm đồ Thụy Phong nằm ở đầu một con ngõ hẹp cách phố Liễu Ly Xưởng hai dãy phố, cửa tiệm không lớn nhưng quầy giao dịch cao và chắc, chấn song gỗ…
Nội dung chương
Hiệu cầm đồ Thụy Phong nằm ở đầu một con ngõ hẹp cách phố Liễu Ly Xưởng hai dãy phố, cửa tiệm không lớn nhưng quầy giao dịch cao và chắc, chấn song gỗ sơn đen bóng, phía sau là những kệ hàng chất cao tới trần, toàn những món đồ người ta mang tới cầm rồi không chuộc lại nữa.
Diệp Tử Minh đứng trước cửa tiệm một lúc lâu mới bước vào. Cậu mặc áo dài học trò đã sờn, trong tay không mang theo món đồ nào để cầm, chỉ mang theo một câu hỏi mà cậu biết người ta chưa chắc đã muốn trả lời. Mấy tháng trước, chính tại nơi này, sư phụ cậu đã vay thêm tiền để đủ tám trăm đại dương thắng cuộc đấu giá ở Phổ Nghi Các. Khoản vay ấy tới nay vẫn chưa trả hết. Tử Minh bước vào Thụy Phong với tư cách học trò của một con nợ, chứ không phải một khách hàng được chào đón.
Người quản lý ngồi sau quầy là một người đàn ông ngoài bốn mươi, mặt tròn, mắt nhỏ, tay đeo nhẫn ngọc, đang lật sổ sách bằng những ngón tay thoăn thoắt. Ông ta ngẩng lên nhìn Tử Minh, nhận ra cậu là người của Vinh Bảo Trai, nụ cười trên mặt tắt đi một nửa.
- Cậu tới trả tiền thay ông chủ à.
- Dạ không. Tử Minh nói khẽ. Cháu tới hỏi thăm một chuyện cũ. Năm một nghìn chín trăm hai mươi bảy, tiệm cháu có nhận xem một cuộn tranh ký gửi qua hiệu mình, người ký gửi họ Ngô. Cháu muốn biết thêm về người ấy và về cuộn tranh, để bổ sung hồ sơ của tiệm.
Người quản lý gập sổ lại, giọng lạnh hẳn đi.
- Chuyện ký gửi là chuyện riêng của khách. Hiệu này giữ chữ tín ba đời, không tiết lộ đồ của ai, người nào, giá bao nhiêu cho người ngoài. Cậu về đi. Còn chuyện tiền vay của ông chủ cậu, tới hạn thì hiệu sẽ gửi giấy tới tiệm, không cần cậu phải tới đây hỏi chuyện khác để lần khân.
Tử Minh đã đoán trước sẽ bị đuổi khéo như vậy, nhưng nghe tận tai vẫn thấy cổ họng nghẹn lại. Cậu cúi đầu chào, quay ra cửa, đi chậm rãi như một người đã hết hy vọng. Ra tới ngõ, cậu không về tiệm ngay. Cậu đứng nép vào mái hiên của một hàng chè đối diện, nhìn vào trong hiệu, chờ đợi. Sư phụ từng dạy cậu một điều về nghề đồ cổ: muốn biết chuyện của một món đồ, đừng chỉ hỏi người chủ quầy, hãy hỏi người đã từng lau bụi cho nó. Người lau bụi nhớ những điều người bán hàng không bao giờ nói.
Chờ tới gần trưa, khi người quản lý rời quầy đi ăn cơm, một ông lão làm công trong hiệu mới chống chổi bước ra hiên quét sân. Ông lão này Tử Minh đã gặp một lần, hôm sư phụ tới vay tiền. Khi ấy ông đứng ở góc quầy, lặng lẽ rót trà, không nói một lời. Năm nay ông đã ngoài sáu mươi, lưng còng, tay run nhẹ, trong hiệu người ta gọi ông là lão Tôn.
Tử Minh bước tới, chắp tay chào, rồi lấy hết can đảm nói thật một nửa.
- Ông ơi, cháu là học trò ở Vinh Bảo Trai. Ông chủ cháu từ ngày mua cuộn tranh mỹ nhân ôm tỳ bà thì sinh bệnh, đêm nào cũng mất ngủ, người gầy rộc đi. Cháu nghe nói cuộn tranh ấy từng qua tay hiệu mình, từng thuộc về một nhà họ Ngô. Cháu chỉ muốn biết nhà họ Ngô ấy là người thế nào, ông cụ giữ tranh ra sao, để tìm cách giúp ông chủ cháu. Cháu không hỏi giá cả, không hỏi chuyện vay mượn, chỉ hỏi chuyện người.
Lão Tôn nhìn cậu hồi lâu, ánh mắt của một người đã chứng kiến quá nhiều cảnh sa sút trong đời. Trong một hiệu cầm đồ, người ta thấy đủ mọi thứ: gia đình bán kỷ vật tổ tiên để chữa bệnh, con cháu bán đồ thờ để trả nợ cờ bạc, người già cầm chiếc nhẫn cưới cuối cùng để mua thuốc. Lão Tôn thở dài, chống chổi vào tường, hạ giọng.
- Cậu hỏi nhà họ Ngô ở ngõ Tảo Viên phải không. Nhà ấy ngày xưa cũng là nhà có của ăn của để ở Bắc Kinh này. Ông cụ Ngô là người mê tranh chữ, trong nhà có một gian thờ và một thư phòng treo toàn tranh cổ. Cuộn tranh mỹ nhân mà cậu nói, ta nhớ rõ lắm. Năm hai mươi bảy, chính tay ta đã gói nó, bọc ba lớp giấy dầu, đưa người mang sang tiệm cậu để xem hàng. Khi ấy nhà họ Ngô đã bắt đầu sa sút, nhưng ông cụ nhất định không bán cuộn tranh ấy. Ông chỉ ký gửi để hỏi giá, rồi lại mang về treo như cũ.
- Sau đó thì sao ạ.
- Sau đó nhà ấy sa sút hẳn. Lão Tôn lắc đầu. Con trai mất sớm, chỉ còn một đứa cháu họ ở lại coi nhà. Ông cụ yếu dần, nằm liệt giường từ năm ngoái, rồi mất vào mùa đông năm một nghìn chín trăm hai mươi chín. Từ ngày ông cụ mất, đứa cháu bán dần đồ trong nhà. Đồ thờ bằng đồng bán trước. Sách vở và tranh chữ bán sau. Có những món bán công khai, có những món bán trộm lúc họ hàng không để ý. Nghe nói tới nay trong nhà họ Ngô gần như không còn gì đáng giá nữa.
Tử Minh nghe mà bàn tay trong tay áo siết chặt lại. Một đời sưu tầm của một ông cụ mê tranh, tan đi trong vòng một năm sau khi ông nhắm mắt, qua tay một đứa cháu bán trộm từng món một. Và cuộn tranh mỹ nhân, món đồ ông cụ nhất định không bán khi còn sống, cuối cùng cũng rời khỏi nhà ấy, đi qua tay Mã Vĩnh Quý, tới Phổ Nghi Các, rồi về treo trong thư phòng của sư phụ cậu.
- Ông cụ giữ cuộn tranh ấy có lâu không ạ. Trong nhà có ai nói gì về cuộn tranh không.
Lão Tôn im lặng một lúc, như cân nhắc xem có nên nói tiếp hay không. Rồi ông nhìn quanh ngõ vắng, nói nhỏ hơn nữa.
- Ta chỉ nghe người làm cũ của nhà họ Ngô kể lại, cậu nghe thì nghe, đừng nói là ta nói. Ông cụ Ngô những năm cuối đời đổi tính hẳn. Ban ngày ông ít ra khỏi thư phòng. Ban đêm người làm đi qua hành lang, thỉnh thoảng nghe trong phòng ông có tiếng động khẽ, như tiếng ai gảy đàn, mà trong nhà họ Ngô không ai biết đàn tỳ bà cả. Người làm sợ, không dám hỏi. Ông cụ thì ngày càng gầy, mắt ngày càng trũng, giống hệt ông chủ của cậu bây giờ vậy.
Tử Minh thấy sống lưng mình lạnh toát giữa trưa nắng. Giống hệt. Cùng một cuộn tranh. Cùng một căn bệnh không thầy thuốc nào gọi được tên. Cùng một tiếng đàn trong phòng không có đàn.
Tử Minh đứng lặng, sắp xếp lại từng mảnh vừa nghe được. Năm một nghìn chín trăm hai mươi bảy tranh còn ở nhà họ Ngô. Ông cụ mất năm một nghìn chín trăm hai mươi chín. Sau đó tranh rời nhà họ Ngô, tới sàn đấu giá vào mùa thu năm nay. Chuỗi năm tháng ấy khớp với lời Mã Vĩnh Quý hôm đấu giá: sư phụ cậu là người thứ tư mua bức tranh trong mười năm, ba người trước đều không qua được mùa đông thứ hai. Lần đầu tiên, một trong ba cái bóng vô danh ấy đã có họ tên và địa chỉ ở ngõ Tảo Viên để cậu tìm tới.
- Cậu còn muốn hỏi gì nữa không. Lão Tôn nhìn trời. Quản lý sắp ăn cơm xong rồi. Ta không đứng lâu ngoài này được.
- Dạ, cháu chỉ hỏi thêm một điều cuối. Tử Minh nói. Ông cụ Ngô có để lại giấy tờ gì không ạ. Người mê tranh chữ như ông cụ, thường hay ghi chép. Sổ sách, nhật ký, giấy biên nhận mua bán, những thứ ấy bây giờ ở đâu.
Lão Tôn nhíu mày nghĩ ngợi, rồi khẽ gật đầu.
- Có. Ông cụ có một cuốn nhật ký bọc vải xanh, dày lắm, chữ viết nhỏ và đều, năm nào cũng ghi. Cả một tủ sách vở nữa. Sau khi ông cụ mất, đứa cháu dọn nhà, bán gần hết cho một hiệu sách cũ ở Sùng Văn Môn. Bán rẻ như bán giấy vụn, người ta kể lại mà xót. Nếu cậu muốn tìm giấy tờ của ông cụ, đừng tìm ở hiệu cầm đồ này nữa, hãy tìm ở những hiệu sách cũ quanh Sùng Văn Môn. May ra còn sót lại thứ gì chưa bị người khác mua mất.
Tử Minh cảm ơn rối rít, muốn biếu lão Tôn ít tiền trà nước nhưng ông lão xua tay từ chối, chỉ dặn một câu trước khi quay vào trong hiệu.
- Cậu là học trò mà dám đi hỏi chuyện này thay cho thầy, là cậu có lòng. Nhưng cậu nhớ lấy, đồ cổ có những món người ta không nên giữ lâu trong nhà. Nhà họ Ngô từng là nhà tử tế, vậy mà cũng không giữ nổi. Cậu về khuyên ông chủ, bán quách cuộn tranh ấy đi khi còn bán được, đừng để tới lúc muốn bán cũng không còn ai dám mua.
Lời dặn ấy Tử Minh nghe mà không dám đáp. Bán tranh ư. Sư phụ cậu thà bán cả tiệm cũng không chịu bán bức tranh ấy, điều này cậu hiểu rõ hơn ai hết sau mấy tháng nhìn ông ôm khư khư cuốn sổ bệnh, mảng tóc bạc và câu hỏi lặp đi lặp lại mỗi sáng. Nhưng cậu vẫn cúi đầu cảm ơn ông lão, ghi vào sổ tay hai địa danh mới: ngõ Tảo Viên, nhà họ Ngô; hiệu sách cũ ở Sùng Văn Môn, nơi có thể còn giữ nhật ký và sách vở của ông cụ.
Trên đường về tiệm, Tử Minh ngồi ở gian ngoài, chép lại toàn bộ cuộc nói chuyện với lão Tôn thành từng dòng ngắn, ghi rõ điều nào là tận mắt thấy, điều nào là nghe kể lại. Sư phụ từng dạy cậu khi giám định: phải phân biệt cho rõ đâu là dấu vết trên món đồ, đâu là lời người bán nói, hai thứ ấy không bao giờ được trộn làm một. Lời lão Tôn là lời kể, chưa phải chứng cứ. Muốn biến nó thành chứng cứ, cậu phải tìm được cuốn nhật ký của ông cụ Ngô.
Chép xong, Tử Minh mới nhớ ra mình chưa hỏi lão Tôn một điều quan trọng nhất: ngày ông cụ Ngô qua đời, trong nhà đã xảy ra chuyện gì khiến người làm cũ tới giờ vẫn còn sợ khi nhắc lại. Cậu quay lại Thụy Phong vào cuối buổi chiều, nhân lúc vắng khách, ghé sát lão Tôn đang lau bụi ở góc hiệu, hỏi câu cuối cùng mà cậu đã bỏ sót lúc trưa.
- Ngày ông cụ mất, có chuyện gì lạ không ông.
Lão Tôn hạ giọng tới mức gần như thì thầm, tay vô thức nắm chặt cán chổi.
- Người làm cũ kể, ông cụ Ngô chết mà mắt không nhắm, cứ trừng trừng nhìn lên xà nhà, đúng chỗ từng treo bức tranh.