Họa Linh Tỳ Bà - Chương 27: Chuyện Cũ Trong Cung
Sau khi biết người trong tranh họ Thẩm, tên Ngọc Thiền, Diệp Tử Minh mất thêm hai ngày nữa để nghĩ xem mình nên hỏi ai về một ca kỹ cung đình từ hơn sáu…
Nội dung chương
Sau khi biết người trong tranh họ Thẩm, tên Ngọc Thiền, Diệp Tử Minh mất thêm hai ngày nữa để nghĩ xem mình nên hỏi ai về một ca kỹ cung đình từ hơn sáu mươi năm trước.
Người biết chuyện cung đình thời Đồng Trị, tới năm một nghìn chín trăm ba mươi này, hoặc đã chết, hoặc đã già tới mức trí nhớ chỉ còn là những mảnh vụn. Sách sử chính thống không ghi chép về những ca kỹ vô danh bị ban chết trong cung. Báo chí càng không. Những chuyện như vậy chỉ còn sống trong trí nhớ của những người từng hầu hạ trong các phủ đệ lớn, truyền miệng qua mấy thế hệ người làm, mỗi đời truyền đi lại mất một ít, thêm một ít, cho tới khi chỉ còn lại một vài câu nói ám ảnh mà không ai giải thích nổi nguồn gốc.
Và trong Vinh Bảo Trai, có một người như vậy: Thôi ma ma.
Bà năm nay sáu mươi lăm tuổi, là vú già của nhà họ Tiêu, đã ở trong nhà này từ khi ông Tiêu còn chưa ra đời. Nhưng trước khi về nhà họ Tiêu, thời trẻ bà từng làm người hầu trong phủ của một vị vương gia ở Bắc Kinh, nơi bà theo hầu một vị phúc tấn già, nghe và thấy nhiều chuyện trong giới cung đình và vương phủ mà người ngoài phố không bao giờ biết được. Tử Minh biết điều này từ lâu, nhưng chưa bao giờ dám hỏi bà về những chuyện ấy, vì Thôi ma ma vốn kín miệng về thời trẻ của mình, coi đó là những chuyện đã chôn theo phủ vương gia suy tàn từ lâu.
Sáng hôm ấy, nhân lúc ông Tiêu còn ngủ sau một đêm dài nói chuyện một mình trước thư phòng, Tử Minh xuống bếp, ngồi bên bếp lò đang đun ấm nước, giúp Thôi ma ma nhặt rau, rồi lựa lời hỏi chuyện một cách cẩn thận nhất mà cậu có thể.
- Ma ma, con hỏi một chuyện cũ, không phải chuyện nhà mình. Ngày xưa ma ma hầu trong phủ vương gia, ma ma có từng nghe nói tới một người ca kỹ họ Thẩm, tên Ngọc Thiền, nổi tiếng vì tiếng tỳ bà trong cung thời Đồng Trị không ạ.
Bàn tay đang nhặt rau của Thôi ma ma khựng lại giữa chừng.
Bà ngẩng lên nhìn Tử Minh hồi lâu, ánh mắt của một người già vừa bị một câu hỏi vô tình chạm đúng vào một căn phòng khóa kín trong trí nhớ. Bà không trả lời ngay. Bà đặt mớ rau xuống, rửa tay, lau khô vào tạp dề, rồi ngồi thẳng dậy bên bếp lò, giọng chậm lại khác hẳn giọng nói chuyện nhà cửa hằng ngày.
- Tên ấy, mấy chục năm nay ta không nghe ai nhắc nữa. Con nghe ở đâu ra.
- Con đọc được trong giấy tờ cũ của một người đã mất. Tử Minh nói thật một nửa. Người ấy viết rằng bà Thẩm Ngọc Thiền tự xưng tên với mình trong một đêm rất lạ. Con muốn biết bà ấy là người thế nào, sống chết ra sao, để hiểu một chuyện đang xảy ra trong nhà mình.
Thôi ma ma im lặng rất lâu, nhìn ngọn lửa trong bếp lò cháy lách tách dưới ấm nước. Rồi bà bắt đầu kể, giọng đều đều như kể một chuyện đã thuộc nằm lòng từ thời còn trẻ, chuyện mà những người hầu trong phủ vương gia ngày ấy chỉ dám truyền tai nhau vào ban đêm, khi các chủ nhân đã ngủ hết.
Theo lời bà kể, vào những năm Đồng Trị, trong cung có một ca kỹ họ Thẩm, tên gọi Ngọc Thiền, nhan sắc không phải đẹp nhất trong số những người được tuyển vào hầu đàn hát, nhưng tiếng tỳ bà của bà thì không ai sánh kịp. Người ta nói tiếng đàn của bà có một sức quyến rũ kỳ lạ: nghe một khúc thì muốn nghe khúc nữa, nghe hết một đêm thì cả tuần sau trong đầu vẫn văng vẳng tiếng dây đàn, làm việc gì cũng không tập trung được. Hoàng đế còn trẻ tuổi khi ấy rất sủng ái tiếng đàn của bà, thường cho gọi vào đàn riêng trong thư phòng của nhà vua, có khi đàn tới tận khuya, người hầu đứng ngoài cửa nghe mà cũng thẫn thờ theo. Trong cung, được nhà vua sủng ái vì tài đàn là một vinh dự lớn, nhưng cũng là một cái họa lớn, vì nó khiến nhiều người ganh ghét, và khiến những bậc có quyền lực cao hơn cảm thấy bất an trước một ảnh hưởng không kiểm soát được lên lòng vua.
Rồi một ngày, không ai trong đám người hầu biết rõ tội danh là gì, chỉ biết có một đạo chỉ từ phía Tây cung truyền xuống: ban cho Thẩm Ngọc Thiền một dải lụa trắng. Ban lụa trắng, trong ngôn ngữ của cung đình, nghĩa là ban chết một cách thể diện, không chém đầu, không đánh đập, chỉ lặng lẽ kết thúc một đời người bằng một dải lụa và một căn phòng khóa kín. Người hầu trong phủ vương gia khi ấy truyền tai nhau nhiều cách giải thích: có người nói bà phạm tội làm mê hoặc lòng vua, có người nói bà biết một bí mật không nên biết, có người nói đơn giản là tiếng đàn của bà quá hay, hay tới mức trở thành một cái tội trong mắt những người sợ hãi bất cứ thứ gì làm lay động lòng người mà họ không nắm được trong tay.
- Sau khi bà ấy mất thì sao ạ. Tử Minh hỏi khẽ, tay vô thức nắm chặt mép áo. Thi thể của một ca kỹ bị ban chết trong cung, người ta chôn cất thế nào.
Thôi ma ma lắc đầu chậm rãi, mắt nhìn xa xăm ra ngoài sân bếp, nơi ánh nắng buổi sáng rọi qua hàng cây khô.
- Chuyện ấy mới là chuyện người trong cung sợ nhất, và cũng là chuyện ít người dám kể hết nhất. Người bị ban chết trong cung, theo lệ thường, thi thể được đưa ra ngoài chôn cất tử tế theo phẩm cấp, có người nhà tới nhận, có một nấm mồ đàng hoàng. Nhưng với bà Thẩm Ngọc Thiền, lệ thường ấy không được áp dụng. Người ta nói thi thể của bà và cây tỳ bà của bà bị đưa đi ngay trong đêm, chôn ở một nơi không ai trong đám người hầu biết, không bia mộ, không người thân, không một tiếng khóc tiễn đưa công khai nào. Cung nhân nào thương bà, muốn khóc một tiếng cũng phải nén lại trong cổ họng, vì khóc cho một người bị ban chết vì tội mê hoặc lòng vua cũng có thể bị coi là đồng lõa với cái tội ấy. Cả một đời người đàn hay tới mức vua mê, chết đi không được lấy một người khóc thành tiếng.
Tử Minh ngồi lặng bên bếp lò, ấm nước trên bếp đã sôi từ lâu mà cả hai người đều quên nhấc xuống. Trong đầu cậu, những mảnh ghép rời rạc suốt nhiều tuần điều tra bắt đầu tự tìm tới nhau: một ca kỹ bị ban lụa trắng không rõ tội, bị chôn ngay trong đêm cùng cây đàn của mình, không bia mộ, không tiếng khóc. Một bức tranh mỹ nhân ôm tỳ bà không lạc khoản, xuất hiện trên thị trường đồ cổ không rõ nguồn gốc, khiến hết đời chủ này tới đời chủ khác héo mòn và chết như ngủ. Một cái tên tự xưng trong giấc mơ của một ông cụ đã chết, rồi lại vang lên trong giấc mơ của sư phụ cậu hôm nay, cách nhau mấy chục năm, vẫn cùng một họ, cùng một tên.
Trên đường từ bếp lên gác, Tử Minh còn ghé vào gian thờ nhỏ của nhà họ Tiêu, thắp một nén hương cho tổ tiên nhà thầy như lệ mỗi sáng, lòng thầm nghĩ về sự khác biệt giữa hai cái chết: một người chết đi được thờ cúng, được con cháu nhớ ngày giỗ, được khóc than tử tế trước bàn thờ. Một người chết đi không bia mộ, không tiếng khóc, không ai dám nhận là người thân, chỉ còn lại một cái tên tự xưng trong giấc mơ của những kẻ giữ tranh. Cậu hiểu, nếu câu chuyện của Thôi ma ma là thật dù chỉ một nửa, thì thứ đang ở trong thư phòng kia không đơn thuần là một mối họa cần trừ khử. Nó còn là một nỗi oan chưa từng được ai nghe hết, chưa từng được ai khóc cho, suốt hơn sáu mươi năm trời.
Cậu cảm ơn Thôi ma ma, định đứng dậy thì bà nắm lấy tay áo cậu giữ lại, ánh mắt già nua bỗng trở nên nghiêm khắc và lo lắng như ánh mắt của một người mẹ nhìn con mình sắp bước vào một nơi nguy hiểm.
- Tử Minh, ta không biết con đang điều tra chuyện gì, và ta cũng không muốn biết hết. Nhưng ta nói cho con một điều này: những chuyện trong cung ngày xưa, người sống sót được tới ngày nay là nhờ biết quên chúng đi đúng lúc. Con hỏi ta, ta kể, vì con là người nhà này, vì ông chủ con đang bệnh một cách rất lạ mà ta nhìn là ta biết không phải bệnh thường. Nhưng con phải hứa với ta, biết tới đâu thì giữ trong lòng tới đó, đừng mang chuyện của người chết ra đầu phố mà rao, kẻo người sống phải gánh họa thay.
Tử Minh gật đầu hứa, quay lên gác, ghi lại toàn bộ lời kể của Thôi ma ma vào sổ theo dõi bằng những dòng chữ ngắn, ghi rõ đây là lời truyền miệng của người hầu cũ trong phủ vương gia, chưa có giấy tờ đối chứng, cần tìm thêm chứng cứ bằng văn bản. Cậu viết tới cuối trang, dừng bút, nhìn ra ngoài cửa sổ hướng về thư phòng, nơi sư phụ cậu vẫn đang ngủ say sau một đêm dài, không hay biết rằng cái tên ông gọi trong mơ vừa được một bà vú già sáu mươi lăm tuổi nối lại với một bi kịch cung đình từ hơn sáu mươi năm trước.
Trước khi khép sổ, Tử Minh hỏi thêm Thôi ma ma một câu cuối cùng ở chân cầu thang, về điều làm cậu day dứt nhất trong cả câu chuyện: người trong cung khi ấy tiễn đưa bà Thẩm Ngọc Thiền bằng cách nào, nếu không ai được khóc.
Thôi ma ma nói: người trong cung khi ấy chỉ dám truyền tai nhau một câu, chôn mà không được khóc.