Họa Linh Tỳ Bà - Chương 44: Đêm Ban Lụa
Ông Tiêu trả lời câu hỏi của Ngọc Thiền bằng cách quỳ xuống. Không ai bảo ông quỳ. Huyền Dương đã dặn ông không được quỳ lúc sợ hãi, nhưng lần quỳ này…
Nội dung chương
Ông Tiêu trả lời câu hỏi của Ngọc Thiền bằng cách quỳ xuống. Không ai bảo ông quỳ. Huyền Dương đã dặn ông không được quỳ lúc sợ hãi, nhưng lần quỳ này không phải vì sợ. Ông quỳ trên nền gạch lạnh của sân sau, hai đầu gối chạm xuống vòng dây của đàn tràng, áo dài sẫm màu phủ xuống quanh chân, và ngẩng đầu nhìn người đàn bà đứng trước tấm nền tóc của chính nàng.
- Ta đến để nghe. - Ông nói, giọng khàn nhưng rõ từng chữ trong sân yên lặng. - Ba tháng nay ta chỉ ngắm. Đêm nay, bà cứ nói hết. Ta nghe hết, dù phải nghe tới sáng.
Ngọc Thiền nhìn ông hồi lâu, như để cân đo lời nói ấy có thật không, như đã cân đo bao nhiêu lời nói của những người đàn ông qua các đời chủ tranh, những người cũng từng quỳ, cũng từng hứa, cũng từng khóc trước mặt nàng trong những đêm rằm, rồi sáng hôm sau lại treo nàng lên tường và tiếp tục ngắm. Rồi nàng gật đầu, một cái gật đầu rất nhẹ, và bắt đầu kể. Huyền Dương ra hiệu cho Tử Minh ghi lại, không phải bằng sổ tay giám định như mọi khi, mà bằng một cuốn sổ sạch khác đã chuẩn bị sẵn trên bàn đàn, vì lời kể trong lễ chiêu hồn đêm nay là một phần của nghi lễ, là lời chứng của người chết cần được người sống ghi lại và giữ gìn.
Nàng kể rằng năm ấy nàng hai mươi sáu tuổi, đang ở độ tiếng tỳ bà được truyền tụng khắp trong cung và cả ngoài cung. Nàng vào cung từ nhỏ vì giọng hát và ngón đàn, được dạy dỗ trong ban nhạc của cung đình, lớn lên giữa những gian phòng mà mọi niềm vui đều phải đi qua lễ nghi và mọi tài năng đều là con dao hai lưỡi. Tiếng đàn của nàng làm mê hoặc lòng người, nàng kể câu ấy với một nụ cười nhạt không vui, vì chính câu ấy, được một vị quan dâng lên như lời khen, đã trở thành tội danh của nàng khi lòng người trong cung đổi chiều. Có những đêm nàng đàn cho những người quyền quý nghe mà thấy tay mình run, không phải vì sợ đàn sai, mà vì nàng hiểu tiếng đàn càng hay, sợi dây buộc quanh cổ mình càng thít chặt thêm một vòng.
Đêm bị ban lụa tới không kèn không trống. Nàng kể đoạn này chậm lại, từng câu từng chữ đều đều, như người đã kể cho chính mình nghe trong bóng tối của ngôi mộ và trong tấm nền tóc suốt hơn sáu mươi năm, đến mức mọi chi tiết đều đã mòn thành một thứ tự không thể thay đổi. Một vị thái giám già mang tới một khay phủ vải vàng, trên khay là dải lụa trắng cuộn tròn gọn gàng, đặt nó trước mặt nàng rồi quỳ xuống, không dám nhìn vào mắt nàng. Không có chiếu chỉ đọc to, không có tội danh tuyên bố trước mặt mọi người. Chỉ có một câu truyền miệng rằng ý trên đã định, mong nàng giữ thể diện cho cung đình, đi cho yên lặng, đừng làm kinh động tới ai. Nàng hỏi mình có tội gì, vị thái giám già chỉ cúi đầu thấp hơn và nói ca kỹ trong cung xưa nay không cần có tội mới phải chết, chỉ cần tiếng đàn của nàng đã làm một người không nên nghe phải nghe, một người không nên động lòng phải động lòng.
- Họ nói ta mê hoặc lòng người. - Ngọc Thiền nói, mắt nhìn qua ông Tiêu về phía khoảng sân tối phía sau, như nhìn về một gian phòng cung cấm đã không còn tồn tại. - Nhưng ta chỉ đàn những khúc người ta bảo ta đàn. Ta ngồi ở chỗ người ta bảo ta ngồi. Ta mặc áo người ta bảo ta mặc. Đến khi lòng người động, tội lại là của cây đàn và của đôi tay này.
Trong cung hôm ấy không ai được khóc. Nàng nhấn mạnh chi tiết ấy, và Tử Minh đang ghi chép bỗng nhớ tới tiếng khóc rất khẽ sau rèm nhung lẫn trong tiếng đàn mà sư phụ đã nghe từ hồi đầu, nhớ tới lời Thôi ma ma kể người trong cung khi ấy chỉ dám truyền tai nhau một câu: chôn mà không được khóc. Cung nhân đứng hai bên hành lang khi nàng được đưa đi đều cúi đầu, có người nàng quen mặt nhiều năm cũng không dám ngẩng lên, có người tay run đến mức làm rơi cả quạt xuống nền gạch mà không dám nhặt. Nàng đi qua hành lang dài ấy với dải lụa trắng đã thắt quanh cổ, chân vẫn mang đôi hài thêu nàng mặc khi đàn, và trong lòng chỉ nghĩ một điều rất nhỏ, rằng cây tỳ bà của nàng đang để ở gian phòng phía sau, không biết sau khi nàng đi rồi ai sẽ giữ nó, hay nó sẽ bị vứt vào kho như một món đồ của người đã chết.
Tóc của nàng bị cắt trước khi chôn. Đoạn này nàng kể với giọng thấp hơn, và bàn tay nàng vô thức đưa lên chạm vào búi tóc trên đầu mình, nơi không còn cây lược nào cài. Một người thợ trong cung, tay nghề chuyên cắt tóc cho các nghi lễ, được gọi tới trong đêm. Ông ta cắt mái tóc dài của nàng sát tới vai, từng lọn từng lọn, đặt gọn vào một chiếc hộp gỗ như đặt một món lễ vật. Nàng ngồi yên cho người ta cắt, vì nàng đã hiểu phản kháng lúc ấy chỉ làm cho những người xung quanh thêm tội. Nàng chỉ xin một điều, rằng cho nàng được mang cây tỳ bà theo khi chôn, vì nàng không muốn ở dưới đất một mình mà không có tiếng đàn. Lời xin ấy, lạ lùng thay, lại được chấp thuận, có lẽ vì người ta nghĩ một cây đàn chôn theo một ca kỹ là chuyện hợp lẽ, rẻ hơn nhiều so với việc giữ nàng sống thêm một ngày.
Nàng bị chôn sống cùng cây tỳ bà. Nàng kể tới đây thì dừng lại một lúc lâu, và cả đàn tràng không ai thúc giục. Huyền Dương nhắm mắt, tay trái lần tràng hạt rất chậm. Liễu Thanh ở phía sau đưa tay lên che miệng, nước mắt chảy xuống mà không phát ra tiếng. Tử Minh ngừng bút, không ghi nổi trong khoảnh khắc ấy, rồi lại cúi xuống ghi tiếp với nét chữ run hơn trước. Nàng nói đất lấp xuống trong đêm, nàng ôm cây đàn trong tay, tiếng đất rơi trên nắp ván nghe như tiếng mưa lớn, rồi nhỏ dần, rồi im hẳn. Nàng nói nàng không hận những người đã lấp đất, vì họ cũng chỉ làm theo lệnh và cũng không được khóc. Nàng hận một điều khác, một điều xảy ra sau khi nàng tưởng mọi chuyện đã kết thúc dưới lòng đất.
Họa sĩ cung đình giấu tên là người đã nhận chiếc hộp đựng tóc của nàng. Nàng không nói tên ông ta, hoặc nàng cũng không biết tên thật của ông ta, chỉ biết đó là một người thợ vẽ trẻ trong cung từng ngồi ở góc phòng nghe nàng đàn nhiều lần mà chưa từng nói với nàng một câu trọn vẹn. Ông ta thương nàng, hoặc si mê nàng, nàng nói hai chữ ấy cách nhau một khoảng im lặng dài, vì sau hơn sáu mươi năm nàng vẫn không phân biệt được ranh giới giữa hai thứ tình cảm ấy ở người đàn ông này, cũng như không phân biệt được ở những đời chủ tranh sau đó, kể cả người đang quỳ trước mặt nàng đêm nay. Ông ta không cứu được nàng khi nàng còn sống. Việc ông ta làm được là lấy mái tóc đã bị cắt của nàng, dệt từng sợi thành một tấm nền trong nhiều tháng trời ở một gian phòng kín, rồi vẽ nàng lên chính tóc mình, theo lối cổ, giấu nguồn gốc, để giữ nàng ở lại cõi này theo cách duy nhất ông ta nghĩ ra được. Ông ta tưởng đó là cứu nàng. Ông ta không hiểu, hoặc không dám hiểu, rằng làm như vậy là giam nàng lại, biến nàng thành một vật dẫn, để hồn nàng tan vào từng thớ tóc, không tan biến, không siêu thoát, chỉ còn biết hiện hình mỗi kỳ trăng và hút tinh khí của kẻ nào treo nàng lên mà ngắm bằng si mê.
- Ta không trách ông ấy hoàn toàn. - Ngọc Thiền nói, giọng dịu đi một chút. - Ông ấy là người đầu tiên trong những kẻ si mê ta làm một việc vì ta, dù việc ấy sai. Những kẻ sau ông ấy, qua từng đời chủ, chỉ treo ta lên, ngắm ta, nghe đàn của ta trong mơ, rồi chết dần trong cơn si mê mà vẫn không một ai hỏi ta một câu: bà có muốn ở lại như thế này không. Sáu mươi năm, ông Tiêu. Sáu mươi năm ta chờ một người chịu nghe hết khúc đàn của mình, không phải nghe để mê, mà nghe để hiểu vì sao khúc đàn ấy buồn.
Ông Tiêu quỳ trên nền gạch, nước mắt chảy xuống khuôn mặt hốc hác mà ông không buồn lau. Ông nghe hết, đúng như lời ông đã hứa. Ông nghe tiếng khóc bị nén trong cung, nghe tiếng đất lấp trên nắp ván, nghe tiếng kéo cắt tóc trong đêm, nghe tiếng khung dệt tay của người họa sĩ vô danh gõ nhẹ trong gian phòng kín suốt nhiều tháng. Ông hiểu ra tiếng đàn giờ Tý suốt ba tháng qua không phải là một lời mời quyến rũ, mà là một lời gọi cứu bị biến dạng qua nhiều lớp lụa và màu vẽ, qua sự si mê của chính ông, thành thứ âm thanh vừa đẹp vừa đáng sợ mà ông đã quỳ nghe như một kẻ nghiện.
- Ngọc Thiền. - Ông nói khi nàng kể xong, giọng ông vỡ ra. - Ta thay mặt những kẻ đã ngắm bà mà không nghe bà, xin lỗi bà. Ta không dám xin bà tha thứ cho việc ta sắp làm. Ta chỉ hỏi bà một câu mà lẽ ra người đầu tiên giữ tấm nền này phải hỏi bà từ hơn sáu mươi năm trước.
Nàng nhìn xuống ông, đôi mắt mệt mỏi của nàng có một tia sáng rất nhỏ, không phải hy vọng lớn lao, chỉ là sự chú ý của một người lần đầu tiên được hỏi ý kiến về chính số phận của mình.
Ngọc Thiền hỏi ông Tiêu một câu cuối: vậy ngươi có nỡ tự tay đốt ta không; và Tử Minh trao cây đuốc vào tay sư phụ đang run rẩy.