Họa Linh Tỳ Bà - Chương 6: Cửa Thư Phòng Khóa Trong
Một tuần sau khi bức tranh về nhà, Diệp Tử Minh bắt đầu nhận ra Vinh Bảo Trai đang thay đổi theo một cách không ai nói ra thành lời. Khách tới tiệm vẫn…
Nội dung chương
Một tuần sau khi bức tranh về nhà, Diệp Tử Minh bắt đầu nhận ra Vinh Bảo Trai đang thay đổi theo một cách không ai nói ra thành lời.
Khách tới tiệm vẫn thưa thớt như trước. Hàng vẫn ế như trước. Nợ vẫn còn nguyên như trước. Nhưng không khí trong nhà thì khác. Ngày trước, cứ ăn cơm tối xong là sư phụ ngồi ở gian giữa uống trà, xem lại hàng, thỉnh thoảng gọi Tử Minh lại giảng cho cậu nghe về một món đồ nào đó vừa có người mang tới nhờ thẩm định. Những buổi tối như vậy là trường học thật sự của Tử Minh, quý hơn mọi cuốn sách. Sư phụ giảng say sưa, nói về men sứ, về cốt gốm, về những đời vua chúa xa xưa như nói về chuyện nhà hàng xóm. Cả nhà ngồi nghe, Thôi ma ma đan len ở góc, Châu Phúc pha trà, tiếng cười thỉnh thoảng lại vang lên trong gian nhà ấm đèn.
Bây giờ, ăn cơm tối xong là sư phụ đứng dậy ngay. Ông nói ông cần vào thư phòng tra cứu tài liệu về bức tranh. Ông nói ông đang viết một bản thẩm định quan trọng. Ông nói người làm trong nhà đừng vào quấy rầy sau giờ Tuất nếu không có việc gấp. Rồi ông đi vào thư phòng phía sau, và Tử Minh nghe rõ tiếng chốt cửa cài lại từ bên trong.
Ban đầu cậu không nghĩ ngợi gì. Sư phụ là người làm việc có giờ giấc, khi tập trung vào một món đồ quý thì ông vẫn thường đóng cửa một mình hàng giờ. Nhưng một đêm, hai đêm, rồi cả tuần đều như vậy thì không còn là chuyện tập trung làm việc nữa. Đêm nào cũng đúng giờ ấy, cánh cửa thư phòng đóng lại. Đêm nào cũng chỉ có một mình sư phụ ở trong đó với bức tranh, một ấm trà và chồng sách mà Tử Minh để ý thấy cả tuần không hề xê dịch vị trí. Cậu là người dọn thư phòng mỗi sáng. Cậu biết cuốn sách nào sư phụ thật sự đọc, vì sách đọc thật sẽ có trang gấp góc, có mảnh giấy đánh dấu, có vết trà ở bìa. Tuần này không cuốn nào có dấu hiệu ấy cả. Sách chỉ bày ra để ở đó, như một cái cớ.
Có một buổi chiều, một vị khách quen từ Thiên Tân tới, mang theo một chiếc hộp đựng nghiên mực muốn nhờ sư phụ định giá để bán lại cho một nhà sưu tầm ở Thượng Hải. Đây là loại việc sư phụ yêu thích nhất và làm nhanh nhất, vừa xem nghiên vừa nói chuyện xưa, thường chỉ mất nửa canh giờ là xong, khách ra về hài lòng, tiệm kiếm được một khoản hoa hồng kha khá. Hôm ấy Tử Minh bày nghiên lên bàn, mài sẵn mực, chuẩn bị giấy thử như mọi lần. Sư phụ cầm nghiên lên, lật qua lật lại hai lần, nói vài câu qua loa về chất đá, rồi đặt xuống, mắt cứ liếc về phía cửa thư phòng phía sau. Vị khách tinh ý nhận ra người đối diện không có mặt ở đó dù thân xác vẫn ngồi trước mặt mình. Ông ta uống cạn chén trà, nói để hôm khác quay lại khi ông Tiêu rảnh hơn, rồi ra về với chiếc hộp chưa mở hết. Khoản hoa hồng cứ thế vuột mất. Tử Minh tiễn khách ra tận cửa, quay vào thì thấy sư phụ đã đứng dậy đi về phía thư phòng, quên cả việc ghi sổ buổi tiếp khách như lệ thường. Cậu đứng giữa gian tiệm trống, lần đầu tiên cảm thấy giận sư phụ một chút, rồi ngay lập tức thấy xấu hổ vì cái giận ấy. Nhưng cảm giác vuột mất một điều gì quý giá thì ở lại trong lòng cậu suốt buổi chiều.
Châu Phúc cũng nhận ra sự thay đổi, theo cách của một người quản gia đã quen nhìn nhà này qua những việc nhỏ nhất. Một tối, khi Tử Minh đang rửa ấm chén ở bếp, Châu Phúc ghé lại nói khẽ, đủ cho hai người nghe. Ông nói ông chủ dạo này dặn khóa cổng sớm hơn một giờ, dặn không ai được gõ cửa thư phòng sau giờ Tuất dù có khách quen tới muộn, dặn cả việc mỗi sáng không cần đánh thức ông dậy ăn điểm tâm như trước. Châu Phúc nói ông làm trong nhà này hai mươi năm, chưa từng thấy ông chủ thay đổi giờ giấc như vậy, trừ một lần duy nhất hồi phu nhân qua đời, ông chủ cũng đóng cửa phòng một mình suốt mấy tuần. Rồi Châu Phúc thở dài, bảo có khi người ta già đi thì sinh chứng khó ngủ, Tử Minh đừng nghĩ ngợi nhiều. Nhưng giọng ông không giấu được nỗi lo. Ông nói xong thì đi kiểm tra lại các ổ khóa như mọi tối, bước chân chậm hơn thường ngày.
Thôi ma ma thì không giấu giếm như Châu Phúc. Bà gọi Tử Minh vào buồng, đóng cửa lại, hỏi thẳng cậu có thấy cậu chủ dạo này lạ không. Tử Minh ấp úng nói sư phụ chỉ mải tra cứu về bức tranh mới. Bà già nhìn cậu một lúc lâu bằng đôi mắt đã mờ nhưng vẫn tinh anh, rồi nói một câu làm cậu nhớ mãi. Bà nói tranh đẹp thì người ta ngắm một lúc rồi cất đi, không ai ngắm tranh mà quên ăn quên ngủ, quên cả cây mình trồng, quên cả người sống trong nhà. Ngắm tới mức ấy thì không phải người ngắm tranh nữa. Bà không nói hết câu. Bà chỉ lần chuỗi hạt, bảo Tử Minh từ nay để mắt tới cậu chủ nhiều hơn, có gì lạ thì nói ngay với bà, đừng giữ một mình. Tử Minh vâng dạ ra về, lòng vừa được san sẻ vừa nặng thêm, vì nỗi lo của cậu té ra không phải là sự tưởng tượng của một đứa học trò đa cảm. Người già nhất trong nhà cũng đã thấy điều cậu thấy.
Điều kỳ lạ thứ hai là sư phụ bắt đầu ngủ ngày.
Ông vốn là người dậy sớm nhất nhà, vậy mà dạo này phải tới gần trưa ông mới ra khỏi thư phòng, mắt hơi trũng, da mặt xám lại một chút như người thiếu ngủ lâu ngày, nhưng tinh thần thì phấn chấn một cách bất thường vào buổi tối. Ông ăn ít đi. Bữa sáng ông chỉ uống trà. Bữa trưa ông ăn qua loa. Có hôm Thôi ma ma hầm một nồi canh gà, món ông thích nhất, bưng lên tận nơi, ông chỉ nếm hai muỗng rồi bảo để phần cho người làm. Bà già nhìn ông, nhìn bát canh còn đầy, rồi lặng lẽ bưng xuống bếp, cả buổi chiều không nói với ai câu nào.
Tử Minh bắt đầu lo, nhưng cậu không dám hỏi thẳng. Trong nhà này, sư phụ là trời. Học trò hỏi về giờ giấc sinh hoạt của sư phụ đã là vô lễ, huống hồ chất vấn. Cậu chỉ làm những việc nhỏ trong tầm tay: pha trà sâm đặt trước cửa thư phòng mỗi tối, sáng ra thấy cốc trà vẫn nguyên, nguội ngắt, không vơi một giọt. Cậu để ý cả những việc nhỏ hơn nữa, những việc mà một người học trò tận tâm mới để ý. Đèn dầu trong thư phòng hao nhanh gấp đôi trước kia. Sáp nến trên bàn viết đọng thành từng vệt dài. Và chiếc ghế bành vốn kê ở góc phòng để đọc sách, sáng nào cậu vào dọn cũng thấy nó đã được kéo ra giữa phòng, đối diện thẳng với bức tranh, như thể đêm qua có người ngồi ở đó rất lâu, ngồi yên, không đọc sách, chỉ nhìn về phía trước.
Chiều hôm ấy, Tử Minh ra sân sau tưới cây thì thấy chậu liễu cảnh trước cửa thư phòng đã khô héo.
Chậu liễu ấy là vật sư phụ quý. Cây liễu nhỏ trồng trong chậu sứ xanh, dáng rủ tự nhiên, được người bạn cũ của sư phụ tặng nhân ngày tiệm sửa sang lại ba năm trước. Sư phụ vẫn tự tay tưới nó mỗi sáng, cắt tỉa cành thừa, còn nói đùa rằng nhà bán đồ cổ phải có một cây liễu cho hợp với tên phố. Vậy mà bây giờ cả chậu cây khô quắt, lá úa vàng rụng đầy mặt đất chậu, cành nhỏ giòn tan. Đất trong chậu nứt nẻ thành từng mảng. Tử Minh nhẩm tính, cây liễu không thể khô tới mức này trong một hai ngày. Nó đã không được tưới từ lâu, ít nhất từ ngày bức tranh về nhà, có khi còn trước đó một chút mà không ai để ý. Một cây liễu trồng trong chậu ở ngay cửa thư phòng của một người yêu cây, khô chết dần từng ngày mà người ấy đi qua đi lại hàng chục lần không hề nhận ra.
Tử Minh múc một gáo nước, tưới từ từ cho đất thấm đều, lòng nặng trĩu một nỗi buồn không rõ nguyên cớ. Cậu nghĩ, sư phụ không phải người vô tâm. Sư phụ quên tưới cây không phải vì lười. Chỉ có thể là tâm trí ông đã bị một thứ khác chiếm hết, chiếm tới mức không còn chỗ cho một chậu cây ông từng rất quý ở ngay trước cửa phòng mình.
Đêm ấy, Tử Minh không ngủ được. Phòng của cậu ở gian bên, cách thư phòng một bức vách gỗ. Ngày thường qua vách này cậu vẫn nghe tiếng sư phụ trở mình, tiếng trang sách lật, tiếng ho khan. Đêm nay cậu nằm lắng nghe với một sự chú ý mà chính cậu cũng thấy có lỗi. Khoảng cuối giờ Hợi, cậu nghe tiếng chốt cửa thư phòng cài lại. Rồi tiếng bước chân đi lại vài vòng. Rồi yên lặng rất lâu.
Rồi, đúng vào lúc đồng hồ gian giữa gõ mười một tiếng, qua vách gỗ mỏng, Tử Minh nghe tiếng đàn.
Tiếng tỳ bà vang lên đều đặn, réo rắt, không phải tiếng đàn phát ra từ một chiếc máy hát đĩa, không phải tiếng người nào ở ngoài phố vọng vào. Nó ở ngay bên kia vách. Nó ở trong thư phòng. Và Tử Minh biết chắc một điều làm tay chân cậu lạnh ngắt trong chăn: trong phòng ấy chỉ có một mình sư phụ, và sư phụ của cậu, người đã dạy cậu mọi thứ về đồ cổ trên đời này, không hề biết đánh đàn.