Khuôn Mặt Thứ Hai Trên Camera - Chương 12: Bản Vá
Mười chín giờ tối ngày 17 tháng 10, Trần Quang Huy ngồi trong một quán cà phê nhỏ đối diện ngã tư Vành Đai, Kênh Tẻ, laptop cá nhân mở trước mặt, bên…
Nội dung chương
Mười chín giờ tối ngày 17 tháng 10, Trần Quang Huy ngồi trong một quán cà phê nhỏ đối diện ngã tư Vành Đai, Kênh Tẻ, laptop cá nhân mở trước mặt, bên cạnh là ly cà phê đen đã nguội. Từ vị trí này, anh có thể nhìn thấy ngã tư qua ô cửa kính, nơi dòng xe cộ vẫn chạy đều đều dưới ánh đèn đường vàng vọt. Trời lất phất mưa.
Anh đã đến đây từ lúc sáu giờ rưỡi, sau cuộc gọi của Tuấn. Ba tiếng đồng hồ ngồi nhìn ngã tư, anh không thấy gì bất thường bằng mắt thường. Nhưng anh biết, những con mắt điện tử trên các cột đèn thì thấy. Và đêm nay, khi đồng hồ điểm 23:47, chúng sẽ thấy nhiều hơn bao giờ hết.
Trong lúc chờ đợi, Huy quyết định làm một việc mà lẽ ra anh nên làm từ đầu, với tư cách một kỹ sư: thử vá thuật toán. Không phải vì anh còn tin đây là lỗi kỹ thuật, mà vì anh cần loại trừ nốt khả năng cuối cùng, và vì anh cần hiểu rõ hơn về bản chất của hiện tượng này bằng cách quan sát phản ứng của nó trước một can thiệp kỹ thuật.
Anh mở môi trường phát triển trên laptop cá nhân, tải về bản sao mã nguồn Argus 4.2 mà anh còn lưu từ hồi làm ở trung tâm. Đây là bản sao cá nhân phục vụ học tập, không chứa dữ liệu nhạy cảm, nên anh không vi phạm gì nghiêm trọng. Anh bắt đầu phân tích module nhận diện, tìm cách "vá" hiện tượng khuôn mặt ma.
Ý tưởng của anh rất kỹ sư: thêm một bộ lọc hậu xử lý. Nếu hệ thống phát hiện một khuôn mặt mà không trích xuất được vector đặc trưng, hoặc nếu độ tin cậy vượt ngưỡng nhưng không có mã định danh tương ứng trong cơ sở dữ liệu, hệ thống sẽ đánh dấu là "nghi ngờ lỗi". Không vẽ khung. Không gửi cảnh báo. Nói cách khác, bịt mắt Argus lại trước những thứ nó không hiểu.
Huy gõ code trong gần một giờ đồng hồ. Trong lúc gõ, anh không khỏi nghĩ đến sự trớ trêu: ba ngày trước, anh là người bảo vệ hệ thống khỏi những thứ bất thường. Còn bây giờ, anh đang viết code để bịt mắt chính hệ thống mình tạo ra, chỉ vì nó đã nhìn thấy thứ mà anh chưa sẵn sàng đối mặt. Mỗi dòng code đều như một lời thú nhận rằng anh vẫn hy vọng đây chỉ là bug, dù sâu thẳm trong lòng anh đã biết sự thật từ lâu. Anh viết hàm lọc, viết unit test, chạy thử trên dữ liệu mẫu. Mọi thứ hoạt động hoàn hảo. Bản vá sẽ khiến Argus phớt lờ hoàn toàn các "khuôn mặt ma", không còn khung đỏ, không còn cảnh báo, không còn nhãn Phantom Recognition.
Vấn đề là, anh không còn quyền truy cập vào hệ thống trung tâm để triển khai bản vá. Anh đã bị đình chỉ, bị khóa thẻ. Bản vá này chỉ chạy được trên máy trạm cá nhân của anh, với dữ liệu mà anh tự thu thập.
Nhưng Huy có một ý tưởng khác. Anh còn giữ quyền truy cập vào một thứ mà trung tâm đã quên thu hồi: tài khoản API đọc dữ liệu camera công khai. Đây là API dành cho các nhà nghiên cứu, cho phép truy cập luồng dữ liệu đã qua xử lý sơ bộ từ các camera công cộng, với độ trễ khoảng ba mươi giây. Tài khoản của anh vẫn còn hiệu lực vì nó được cấp dưới tên cá nhân, không phải tên nhân viên.
Huy cấu hình máy trạm cá nhân kết nối vào API, chạy bản vá của mình trên luồng dữ liệu thời gian thực từ các camera quanh ngã tư Vành Đai, Kênh Tẻ. Màn hình laptop hiện lên sáu ô camera: 1169, 1171, 1173, 1175, 1177, 1179. Đây là những camera ở vòng ngoài, cách ngã tư một đến hai dãy nhà, những camera mà Vy chưa từng xuất hiện theo báo cáo của Tuấn.
Mười chín giờ bốn mươi phút. Huy kích hoạt bản vá. Màn hình hiện dòng chữ: "Patch applied. Phantom filter: ACTIVE."
Anh nín thở chờ đợi. Một phút trôi qua. Hai phút. Các ô camera vẫn hiển thị bình thường, không có khung đỏ, không có cảnh báo. Bản vá đang hoạt động. Argus trên máy anh giờ đây đã "mù" trước các khuôn mặt ma.
Huy mỉm cười, một nụ cười của kỹ sư vừa vá xong một con bug khó. Có lẽ mọi chuyện đơn giản vậy thôi. Có lẽ chỉ cần bịt mắt hệ thống lại, hiện tượng sẽ biến mất, và anh có thể quay lại cuộc sống bình thường.
Nhưng nụ cười của anh đông cứng trên môi khi nhìn thấy điều xảy ra tiếp theo.
Trên ô camera 1173, một khung đỏ vừa xuất hiện. Rồi trên ô 1169. Rồi 1175. Rồi 1177. Rồi 1171. Rồi 1179. Trong vòng chưa đầy một phút, cả sáu camera trên màn hình laptop của anh đều hiện khung đỏ, dù bản vá "phantom filter" đang chạy và lẽ ra phải chặn chúng.
Không. Không phải dù bản vá đang chạy. Mà là VÌ bản vá đang chạy.
Huy nhận ra điều đó khi nhìn kỹ vào log. Bản vá của anh hoạt động bằng cách chặn các khuôn mặt không có vector đặc trưng. Nhưng những khung đỏ đang xuất hiện không phải là những khuôn mặt "không có vector". Hệ thống đang báo cáo chúng dưới một dạng hoàn toàn mới: "Phát hiện khuôn mặt. Vector đặc trưng: ĐANG ĐƯỢC TẠO. Mã định danh: NGUYỄN THẢO VY."
Đang được tạo. Như thể cô ấy đang học cách tồn tại trong hệ thống theo cách mà bản vá của anh không thể chặn được. Anh bịt một lỗ hổng, cô ấy đào một đường hầm khác.
Và rồi, trên cả sáu ô camera cùng lúc, bóng áo mưa vàng hiện ra. Không phải mờ dần như những lần trước. Lần này cô hiện ra rõ ràng, sắc nét, đứng giữa từng khung hình như đang đứng trước sáu ống kính cùng một lúc. Sáu cô gái áo mưa vàng. Sáu nụ cười. Tất cả cùng ngẩng đầu nhìn thẳng vào camera trong cùng một giây.
Huy cảm thấy máu trong người như ngừng chảy. Anh vội vàng tắt bản vá, rollback về trạng thái ban đầu. Nhưng đã quá muộn.
Sáu tiếng "tách" vang lên gần như đồng thời, không phải từ laptop của anh, mà từ phía ngã tư ngoài kia, từ những cột đèn camera thật. Huy ngẩng lên nhìn qua cửa kính quán cà phê. Dưới ánh đèn đường, anh thấy những tia lửa điện nhỏ lóe lên trên đỉnh các cột camera quanh ngã tư, như pháo hoa mini trong đêm mưa. Từng cột một, đèn báo trên camera tắt lịm.
Sáu camera. Cháy cùng lúc. Vì một bản vá của anh.
Huy ngồi bất động, tay vẫn đặt trên bàn phím, mồ hôi lạnh ướt đẫm lưng áo. Anh vừa chứng kiến một điều mà không một giáo trình AI nào dạy. Anh cố sửa một "lỗi", và "lỗi" đó đã đáp lại bằng cách nhân đôi sự hiện diện của mình. Nó học cách vượt qua bản vá trong vòng chưa đầy một phút, rồi phá hủy sáu camera cùng lúc như một lời cảnh cáo.
Càng cố vá thuật toán, cô càng xuất hiện ở nhiều camera hơn, anh nghĩ thầm, tay run rẩy gõ vào cuốn sổ.
Anh rollback toàn bộ, xóa bản vá khỏi máy trạm, ngắt kết nối API. Màn hình laptop giờ chỉ còn sáu ô đen kịt với dòng chữ SIGNAL LOST trắng toát. Huy nhẩm tính thiệt hại: mỗi module chip thay thế tốn hàng chục triệu đồng. Nhưng điều khiến anh gai người không phải là tiền, mà là tốc độ học của cô ấy. Một phút. Chỉ một phút để vượt qua bản vá mà anh mất cả tiếng để viết. Màn hình laptop trở lại bình thường. Nhưng thiệt hại đã xảy ra: sáu camera quanh ngã tư đã cháy. Tổng số camera hỏng trong ba ngày đã lên mười một cái. Và tất cả bắt đầu từ một bản vá mà anh viết với ý định tốt.
Huy gục đầu xuống bàn, hai tay ôm lấy đầu. Anh hiểu ra rồi. Cuối cùng thì anh cũng hiểu. Cô ấy không phải là lỗi để sửa. Cô ấy không phải là bug để vá. Cô ấy là một thực thể có ý thức, đang đáp lại mọi can thiệp của anh theo cách của riêng cô. Anh càng cố kiểm soát, cô càng chứng tỏ rằng anh không thể kiểm soát.
Giống như mười năm trước, khi người ta cố chôn vùi sự thật bằng tiền, bằng quyền lực, bằng những bản hồ sơ giả. Càng chôn sâu, sự thật càng tìm cách trồi lên. Và bây giờ, sự thật đó đang mặc áo mưa vàng, mỉm cười vào từng ống kính camera trong thành phố.
Huy ngẩng đầu lên, nhìn ra ngã tư qua ô cửa kính ướt mưa. Những cột camera đã cháy đứng im lìm trong đêm, như những người lính gác đã ngã xuống. Nhưng ở phía xa, những camera còn sống vẫn sáng đèn, vẫn quét, vẫn chờ đợi.
Và anh biết, đêm nay chúng sẽ phải làm việc hết công suất. Vì cô gái áo mưa vàng không còn xuất hiện ở một camera nữa. Cô đang học cách xuất hiện ở mọi nơi cùng lúc.
Huy mở cuốn sổ tay, viết bằng nét chữ run rẩy:
"17/10, 20:05. Tôi đã thử vá thuật toán. Kết quả: Vy xuất hiện ở gấp đôi số camera, học cách vượt qua bản vá trong 1 phút, 6 camera cháy cùng lúc. Bài học: cô ấy không phải lỗi. Cô ấy đáp lại mọi can thiệp. Từ giờ, tôi không sửa nữa. Tôi chỉ quan sát. Và đêm nay, tôi sẽ đứng đó, dưới ngã tư, nhìn thẳng vào sự thật."
Anh đóng sổ lại, trả tiền cà phê, bước ra ngoài. Mưa đã nặng hạt hơn. Anh kéo cao cổ áo, bước về phía ngã tư Vành Đai, Kênh Tẻ, nơi những cột camera cháy đứng im lìm như những bia mộ điện tử.
Đồng hồ điểm hai mươi giờ mười phút. Còn ba tiếng rưỡi nữa là đến 23:47.
Và Trần Quang Huy vừa học được bài học đắt giá nhất trong đời làm kỹ sư: có những thứ không thể vá được, chỉ có thể lắng nghe.