LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 10: Sổ Trực Đêm Của Quản Gia
Ngày 15/10/1933, Kính Nghiêu dành trọn một ngày trong phòng giữ sổ của quản gia để đối chiếu toàn bộ sổ trực đêm của dinh thự trong mười năm gần nhất.…
Nội dung chương
Ngày 15/10/1933, Kính Nghiêu dành trọn một ngày trong phòng giữ sổ của quản gia để đối chiếu toàn bộ sổ trực đêm của dinh thự trong mười năm gần nhất. Trường Canh mang ra thêm ba cuốn sổ cũ hơn, bìa đã mục ở góc, và ngồi bên cạnh giải thích những chỗ chữ khó đọc. Hai người làm việc từ sáng tới chiều, thỉnh thoảng dừng lại uống trà, còn lại chỉ có tiếng lật giấy và tiếng bút ghi chép.
Kết quả đối chiếu rõ ràng tới mức không còn chỗ cho sự trùng hợp. Trong mười năm, sổ trực đêm ghi dấu vết lạ đúng một trăm mười chín lần, và cả một trăm mười chín lần đều rơi vào các đêm trăng tròn giữa tháng âm lịch. Không một đêm thường nào, dù là đêm mưa bão, đêm có người ốm hay đêm nhà có việc, xuất hiện ghi chép về tiếng đập cánh hay xác sâu bọ ở sân sau. Ngược lại, cũng không có đêm rằm nào trong mười năm ấy thiếu ghi chép, chỉ là những năm đầu, khi Uyển Thanh còn nhỏ, dấu vết được ghi ít hơn và xác sâu bọ cũng thưa hơn.
Chi tiết cuối cùng ấy làm Kính Nghiêu dừng bút rất lâu. Ông lật lại các trang từ khi Uyển Thanh lên mười tuổi, rồi mười hai, mười lăm: số xác sâu bọ ghi trong sổ tăng dần theo tuổi của cô. Tiếng đập cánh được mô tả là nghe rõ dần, và tới năm ngoái thì bắt đầu ghi thêm việc tiểu thư ngủ say không gọi tỉnh được. Nói cách khác, hiện tượng này lớn lên cùng cô gái, âm thầm qua nhiều năm, và chỉ tới khi cô mười tám, mười chín tuổi, nó mới mạnh tới mức gia đình không thể tự trấn an nhau được nữa.
- Thưa ông, vậy là bao nhiêu năm nay, nhà này sống chung với nó mà không biết. Người làm thay nhau trực, ghi sổ theo lệ, không ai nối các trang sổ lại với nhau mà đọc như ông đọc hôm nay.
Trường Canh nói câu ấy với vẻ mặt của một người vừa nhận ra phần việc của chính mình trong một câu chuyện lớn. Kính Nghiêu an ủi ông già rằng sổ trực đêm giữ được đầy đủ và nhất quán suốt mười năm chính là vật chứng quý nhất của vụ việc này. Nếu không có cuốn sổ, mọi lời kể đều chỉ là trí nhớ, mà trí nhớ của con người sau nhiều năm không còn đáng tin nữa.
Buổi tối, trưởng nam của họ Lạc là Lạc Vĩnh Khang từ trong thành trở về dinh thự. Anh hai mươi bốn tuổi, cao lớn, nói năng nhanh và thẳng, đang quản việc làm ăn của gia đình ở phố. Anh chào Kính Nghiêu qua loa ở phòng khách, rồi vào thẳng vấn đề ngay trước mặt cha mẹ.
- Con nghe nói nhà ta mời ông Thẩm tới xem cổ vật cho em gái. Con tôn trọng nghề của ông, nhưng bệnh của em con là việc của thầy thuốc. Xem gương đồng với đọc sách cũ thì chữa được gì cho nó. Theo con, nên đưa em tới bệnh viện lớn, hoặc mời thầy thuốc giỏi nhất vùng về ở hẳn trong nhà một tháng.
Gia chủ chưa kịp đáp thì Kính Nghiêu đã nói trước, giọng bình tĩnh. Ông đồng ý một nửa với Vĩnh Khang: Uyển Thanh đúng là cần được thầy thuốc theo dõi đàng hoàng, và ông chưa bao giờ nói việc tra cứu của mình thay được việc chữa bệnh. Nhưng ông cũng nói rõ điều ông đã chứng kiến trong đêm rằm tháng Tám. Việc thầy thuốc trong thành đã xem qua nhiều người mà không ai giải thích được vì sao chứng bệnh chỉ xuất hiện đúng đêm trăng tròn trong suốt mười năm, khớp từng trang một với sổ trực đêm của dinh thự.
Vĩnh Khang nghe tới đoạn sổ trực đêm thì im lặng. Anh xin xem cuốn sổ, và Trường Canh mang sổ tới. Anh lật nhanh các trang ghi đêm rằm, nét mặt thay đổi dần. Anh là người làm ăn, quen với sổ sách, và chính ngôn ngữ của sổ sách thuyết phục được anh hơn mọi lời kể: ngày tháng đều, không thiếu một đêm rằm nào, không lẫn một đêm thường nào.
- Nếu đúng như sổ này, thì đây không phải bệnh thường. Nhưng con vẫn giữ ý: tới đêm rằm sau, con sẽ tự mình trực ở sân sau. Con muốn tận mắt thấy điều mà cả nhà này đã ghi vào sổ mười năm nay.
Gia chủ gật đầu đồng ý, và việc ấy được ghi thêm vào kế hoạch trực đêm rằm tháng Chín. Kính Nghiêu nhìn người thanh niên nóng nảy trước mặt và ghi vào sổ tay của mình một dòng riêng: Vĩnh Khang chưa tin, nhưng là người chịu xem bằng chứng, và anh ta sẽ là nhân chứng thứ hai ngoài nhà trong các đêm sắp tới. Với một việc cần giữ kín tuyệt đối như việc này, thêm một người trong nhà tận mắt chứng kiến còn quý hơn mọi lời thuyết phục.
Đêm đó, Kính Nghiêu viết xong bản tóm tắt giai đoạn đầu tiên của cuộc tra cứu trong thư phòng. Ông liệt kê những điều đã khóa được: hiện tượng chỉ xảy ra đêm rằm; đầu Uyển Thanh bay bằng hai vành tai như cánh chim qua lỗ thông gió; thân xác lạnh ngắt nhưng hơi thở đều. Dấu vết duy nhất là tiếng đập cánh và xác sâu bọ; cấm kỵ về chăn và chậu đồng truyền từ phía ngoại; chiếc gương đồng có lời dặn treo trước cửa sổ; và gia tộc có gốc phương Nam. Dưới bảng liệt kê, ông viết một câu hỏi lớn cho những tuần sắp tới, câu hỏi mà ông sẽ mang theo vào thư tịch cổ: người xưa gọi hiện tượng này bằng tên gì, và họ đã sống chung với nó bằng cách nào.
Trước khi khép lại giai đoạn đầu, Kính Nghiêu dành một buổi tối để trả lời các câu hỏi của gia chủ và phu nhân về những gì ông định làm tiếp theo. Ông nói kế hoạch của mình gồm ba việc song song. Việc thứ nhất là tra thư tịch cổ một cách có hệ thống, bắt đầu từ những cuốn sách ông mang theo và mở rộng sang các hiệu sách cũ ở Lạc Dương. Tìm tên gọi và cách người xưa mô tả hiện tượng đầu lìa thân bay trong đêm. Việc thứ hai là xem kỹ cuốn gia phả của gia tộc, vì gia phả là nơi duy nhất ghi lại hiện tượng này đã đi qua các đời con gái trong họ ra sao. Việc thứ ba là tiếp tục quan sát các đêm rằm tới với đội trực đông hơn, có thêm Vĩnh Khang ở sân sau, để mỗi đêm quan sát bổ sung cho đêm trước thay vì lặp lại cùng một ghi chép.
Phu nhân hỏi ông có cần mời thêm người biết chữ Hán cổ để cùng tra sách không. Ông từ chối khéo, nói việc này càng ít người biết càng tốt, và chữ Hán cổ trong thư tịch chí quái là phần việc ông làm thạo nhất trong nghề. Ông chỉ xin gia đình một việc: cho ông mượn cuốn gia phả mang lên thư phòng trong vài ngày, vì tra gia phả cần đọc liền mạch từ đầu tới cuối, không thể đọc ngắt quãng ở từ đường mỗi lần một ít.
Gia chủ đồng ý, nhưng nói gia phả là vật thiêng của dòng họ, theo lệ chỉ mở ra vào dịp giỗ tổ và khi ghi thêm tên người mới sinh. Việc cho một người ngoài họ mượn đọc là điều chưa từng có trong nhà này. Ông ta suy nghĩ một lúc rồi nói thêm rằng chính vì chưa từng có, nên ông ta muốn phu nhân là người tự tay mang gia phả lên thư phòng và ở lại đó trong buổi đầu tiên ông mở sách. Việc phá lệ này được thực hiện một cách đường hoàng trước sự chứng kiến của người giữ chìa khóa nhà.
- Ông Thẩm, nhà tôi phá lệ vì tin ông. Cuốn sách ấy mà lọt ra ngoài, họ Lạc này không còn mặt mũi nào nhìn người trong phố nữa.
Kính Nghiêu đứng dậy, chắp tay nhận lời dặn ấy một cách trang trọng. Ông hiểu cuốn gia phả sắp đặt vào tay mình không chỉ là một cuốn sách cũ, mà là toàn bộ danh dự của một dòng họ qua nhiều đời di cư và dựng nghiệp. Đêm đó, về phòng, ông viết vào sổ kế hoạch một dòng cuối của giai đoạn đầu: ngày mai bắt đầu đọc gia phả họ Lạc từ trang đầu tiên. Ngoài sân, trăng tháng Tám đã khuyết quá nửa, và trong dinh thự, mọi người đều biết vòng quay của tháng âm lịch tiếp theo đã bắt đầu đưa họ về phía một đêm rằm nữa.
Cũng trong buổi tối hôm ấy, Vĩnh Khang ở lại phòng khách lâu hơn thường lệ và hỏi Kính Nghiêu một câu mà anh đã giữ trong lòng từ chiều.
- Ông Thẩm, giả sử đúng là em gái tôi như vậy thật, thì ông nói xem, nhà tôi phải giấu nó tới bao giờ. Giấu được một năm, hai năm, chứ giấu cả đời người thì giấu thế nào.
Kính Nghiêu đáp rằng ông không tới đây để giúp nhà họ giấu chuyện này mãi mãi, mà để tìm ra căn nguyên của nó. Một hiện tượng có căn nguyên thì có cách đối diện, còn một hiện tượng chỉ được giấu đi thì sẽ lớn dần cùng nỗi sợ của cả nhà. Ông nói thêm rằng qua mười năm sổ trực đêm, hiện tượng này mạnh lên theo tuổi của Uyển Thanh. Nên việc chờ đợi và giấu kín không phải là cách lâu dài; sớm muộn gì gia đình cũng phải có một câu trả lời thật sự, cho chính Uyển Thanh trước hết.
Vĩnh Khang nghe xong, đứng dậy đi ra sân, đứng một mình dưới mái hiên nhìn về phía lầu đông đã tối đèn. Một lúc sau anh quay vào, nói gọn là anh hiểu rồi, và từ đêm rằm tháng Chín, anh sẽ là người trực ở sân sau cùng quản gia. Gia chủ ngồi bên không nói gì, chỉ đặt tay lên vai con trai một cái thật nặng. Kính Nghiêu ghi vào sổ: từ đêm rằm tới, đội trực của dinh thự có thêm một người trong gia đình ở vòng ngoài, và người ấy là người từng hoài nghi nhất trong nhà.