LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 11: Gia Phả Mang Từ Phương Nam Lên
Sáng 18/10/1933, đúng như lời đã hứa, phu nhân Tô Ngọc Liên tự tay mang cuốn gia phả của họ Lạc lên thư phòng. Cuốn sách bọc lụa đã sờn, dày và nặng,…
Nội dung chương
Sáng 18/10/1933, đúng như lời đã hứa, phu nhân Tô Ngọc Liên tự tay mang cuốn gia phả của họ Lạc lên thư phòng. Cuốn sách bọc lụa đã sờn, dày và nặng, được đặt trong một hộp gỗ có khóa. Bà mở hộp ngay trước mặt Kính Nghiêu, nói lệ nhà là người giữ chìa khóa phải có mặt trong lần mở đầu tiên khi sách rời từ đường, sau đó bà cáo lui để ông làm việc, dặn quản gia túc trực ngoài cửa thư phòng.
Kính Nghiêu rửa tay, lau khô, rồi mới mở trang đầu tiên. Gia phả họ Lạc chép từ đời tổ thứ nhất lập nghiệp ở quê cũ phương Nam, một vùng sông nước nhiều kênh rạch. Những trang đầu chép chuyện làm ăn, chuyện dựng nhà, chuyện con cháu sinh nở và mất đi theo năm tháng, bằng thứ chữ Hán cổ lẫn quốc ngữ chen nhau của nhiều đời người ghi khác nhau. Ông đọc chậm, ghi lại sơ đồ các đời vào sổ riêng của mình.
Tới đời tổ thứ tư, ông gặp đoạn chép đầu tiên có liên quan tới việc mình đang tra. Người ghi chép đời ấy viết về một người con gái trong họ, nói cô mắc chứng ngủ trăng từ năm mười sáu tuổi, mỗi tháng tới đêm trăng tròn thì ngủ say như mất hồn, người nhà phải canh giữ và giữ gương đồng bên cửa sổ. Đoạn chép ngắn, không giải thích gì thêm, và kết bằng một câu dặn con cháu phải giữ lệ canh giữ ấy cho người con gái mang chứng này trong các đời sau.
Ông lật tiếp. Chứng ngủ trăng không xuất hiện ở mọi đời. Có đời không một dòng nào nhắc tới, có đời chỉ nhắc qua một người con gái ngủ say lạ rồi mất sớm, có đời lại chép kỹ như đời tổ thứ tư. Điều làm ông chú ý là chứng này chỉ xuất hiện ở con gái trong họ, không bao giờ xuất hiện ở con trai, và những đời có người mang chứng đều là những đời gia đình còn sống ở quê cũ phương Nam hoặc mới dời lên chưa lâu.
Ở khoảng giữa cuốn sách, ông phát hiện một điều bất thường: một trang gia phả bị xé mất, vết xé cũ đã vàng. Nằm đúng ở phần chép về đời bà cố của Uyển Thanh, tức là đời người con gái cuối cùng của họ trước Uyển Thanh được nhắc tới trong nhà. Trang trước và trang sau vết xé vẫn liền mạch về năm tháng, nhưng toàn bộ phần chép về người con gái đời ấy đã biến mất cùng trang bị xé. Ông ghi lại vị trí vết xé, đo chiều rộng phần giấy còn lại và ghi rõ vào sổ: một trang mất, chưa rõ mất từ đời nào và do ai xé.
Ông hỏi quản gia, người được gọi vào khi ông phát hiện vết xé. Trường Canh nhìn trang sách rất lâu rồi nói ông làm quản gia hơn ba mươi năm. Mở gia phả nhiều lần vào dịp giỗ tổ mà chưa từng để ý có một trang bị thiếu, vì sách dày và người mở sách ngày giỗ chỉ đọc phần tên tuổi ở đầu sách. Ông già nói thêm rằng người duy nhất trong nhà từng đọc gia phả kỹ từ đầu tới cuối, theo ông nhớ, là bà nội của gia chủ, người đã mất cách nay hơn hai mươi năm.
Buổi chiều, phu nhân quay lại thư phòng nghe ông báo cáo. Nghe tới trang bị xé, bà lặng đi một lúc rồi nói bà cũng không biết chuyện này. Nhưng bà nhớ khi còn nhỏ, mẹ bà từng nói bên họ ngoại cũng có một cuốn sách nhà bị thiếu trang đúng ở đời một người con gái, và người già trong họ dặn không được hỏi sâu về trang thiếu ấy. Hai cuốn sách của hai dòng họ, cùng thiếu một trang ở đúng đời một người con gái mang chứng ngủ trăng: sự trùng hợp ấy làm căn phòng im lặng hẳn.
Kính Nghiêu không vội kết luận gì về trang bị xé. Ông chỉ ghi vào sổ ba việc cần làm: hỏi gia chủ về bà nội của ông ta và những gì bà để lại. Tìm xem trong nhà còn hộp giấy tờ cũ nào của các đời trước không, và đối chiếu những đoạn gia phả còn lại với thư tịch cổ để tìm tên gọi của chứng ngủ trăng này. Ông trả gia phả về hộp gỗ trước mặt phu nhân, bà tự tay khóa hộp và mang về từ đường ngay trong chiều hôm đó, đúng như lệ nhà.
Tối hôm đó, gia chủ mời Kính Nghiêu ở lại phòng khách sau bữa cơm để nói về bà nội của mình. Ông ta kể bà nội là người đàn bà quyết đoán nhất trong các đời họ Lạc mà ông từng biết, người đã một tay giữ gia sản qua thời loạn lạc khi mới dời lên Lạc Dương. Bà mất khi gia chủ còn trẻ, và trước khi mất, bà để lại một lời dặn miệng cho con cháu: trong nhà này. Chuyện của người con gái mang chứng ngủ trăng chỉ được bàn trong nhà, và giấy tờ về chuyện ấy không được mang ra khỏi từ đường.
Gia chủ nói ông chưa từng nối lời dặn ấy với cuốn gia phả bị thiếu trang, vì ông không hề biết sách thiếu trang. Nhưng nghe Kính Nghiêu báo lại, ông nghi rằng chính bà nội là người đã xé trang sách ấy, hoặc cho người xé, để cắt đứt phần chép chi tiết nhất về chứng bệnh khỏi mắt của các đời sau. Lý do vì sao bà làm vậy, ông không đoán được, chỉ biết bà là người coi danh dự dòng họ nặng hơn mọi thứ.
- Ông Thẩm, nếu đúng là bà nội tôi xé trang sách, thì bà làm vậy để bảo vệ con gái đời ấy, cũng như tôi đang cố bảo vệ con gái tôi bây giờ. Người nhà này qua mấy đời đều chọn cùng một cách: giấu đi.
Kính Nghiêu gật đầu, ghi lại lời kể này vào sổ với ghi chú rõ ràng là suy đoán của gia chủ, chưa có bằng chứng. Nhưng ông cũng viết thêm một nhận xét riêng: một dòng họ giấu một bí mật qua nhiều đời sẽ để lại dấu vết của chính việc giấu ấy, và trang sách bị xé chính là dấu vết rõ nhất cho tới lúc này. Ông quyết định ngày mai sẽ xin phép xem lại hộp gỗ đựng thư tịch chép tay ở từ đường. Vì nếu bà nội của gia chủ từng sắp xếp lại giấy tờ của dòng họ, rất có thể phần bị xé không biến mất hẳn, mà được cất ở một nơi khác kín đáo hơn.
Sáng hôm sau, được gia chủ cho phép, Kính Nghiêu vào từ đường xem hộp gỗ đựng thư tịch chép tay của gia tộc. Hộp gỗ để ở gian trong, dưới bàn thờ phụ, bên trong là mấy cuốn sách chép tay mỏng và một xấp giấy rời đã ngả vàng. Ông xem từng cuốn dưới sự có mặt của quản gia. Phần lớn là sổ chép việc họ, thơ văn của người xưa trong họ và mấy bài thuốc gia truyền. Không có trang gia phả nào bị xé nằm trong hộp này.
Tuy vậy, ở đáy hộp, ông tìm thấy một mảnh giấy nhỏ gấp tư, chữ viết tay của một người đàn bà, nét chữ mềm và cẩn thận. Mảnh giấy không đề tên người viết, chỉ ghi một câu dặn ngắn: con gái nhà này tới tuổi mười lăm phải được xem cổ một lần vào đầu tháng, người nhà chớ coi thường dấu hiệu nhỏ trên cổ con gái mình. Ông đặt mảnh giấy trở lại đáy hộp đúng vị trí cũ sau khi chép lại toàn bộ vào sổ, và ghi chú rằng đây có thể là chữ của bà nội gia chủ, nhưng chưa có căn cứ để khẳng định.
Chi tiết về việc xem cổ người con gái làm ông quay lại một ý đã có từ ngày đầu gặp Uyển Thanh: ngấn đỏ trên cổ cô không phải dấu hiệu phụ của chứng bệnh. Rất có thể là dấu hiệu trung tâm của nó, là thứ người xưa trong họ dùng để nhận biết một người con gái có mang chứng ngủ trăng hay không trước cả khi đêm bay đầu tiên xảy ra. Ông ghi vào kế hoạch: từ nay, ngấn đỏ phải được theo dõi như một chỉ số riêng, ghi lại độ đậm nhạt của nó qua từng tháng, giống như người ta theo dõi một cơn sốt qua từng ngày.
Hai ngày sau, Kính Nghiêu xin phép gia chủ cho đọc lại gia phả một lần nữa, lần này tập trung vào phần chép về các đời sau khi gia tộc đã lên Lạc Dương. Ông muốn biết chứng ngủ trăng đã thay đổi thế nào khi dòng họ rời xa quê cũ sông nước. Kết quả đọc lần thứ hai cho thấy một quy luật đáng suy nghĩ: trong ba đời đầu ở đất mới, chứng này yếu dần đi. Có đời chỉ còn chép một dòng ngắn về một người con gái ngủ say lạ trong vài tháng rồi tự hết khi cô lập gia đình và dời sang sống ở nhà chồng, nơi nguồn nước và đất ở hoàn toàn khác. Tới đời của bà cố Uyển Thanh, phần chép lẽ ra phải ở trang đã bị xé. Và tới đời Uyển Thanh, chứng quay lại mạnh hơn bất cứ đời nào kể từ khi lên đất Bắc.
Ông ghi quy luật ấy vào sổ thành một biểu đồ đơn giản theo các đời, và nhận ra câu hỏi trung tâm của vụ việc đang dịch chuyển. Ban đầu ông hỏi hiện tượng này là gì. Nay câu hỏi đúng hơn là: điều gì ở đời sống của Uyển Thanh tại dinh thự này đã làm một đặc điểm di truyền vốn đang yếu dần qua các đời bỗng mạnh trở lại. Ông viết câu hỏi ấy lên đầu một trang mới và gạch chân hai lần, vì ông biết từ đây, gia phả và cổ thư đã cho ông tất cả những gì chúng có thể cho. Phần còn lại phải tìm trong chính ngôi nhà này, trong những thứ cô gái ăn, uống và hít thở mỗi ngày.