LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 13: Vị Lạ Của Nước Giếng Chính
Ngày 24/10/1933, Kính Nghiêu xuống nhà bếp từ sớm để xem người làm gánh nước cho cả nhà. Đôi thùng nước giếng đầu tiên trong ngày được múc lên từ giếng…
Nội dung chương
Ngày 24/10/1933, Kính Nghiêu xuống nhà bếp từ sớm để xem người làm gánh nước cho cả nhà. Đôi thùng nước giếng đầu tiên trong ngày được múc lên từ giếng chính ở góc vườn sau, nước trong, mặt nước phẳng lặng trong thùng. Bà bếp già nói nước này dùng cho cả nhà ăn uống, riêng lầu đông của tiểu thư ngày nào cũng dùng nhiều nhất vì cô thích uống nước giếng múc trực tiếp và người trên lầu còn dùng nước ấy rửa mặt, pha trà.
Ông xin một bát nước giếng chưa đun, đưa lên mũi ngửi rồi uống một ngụm nhỏ. Nước mát thật, đầu lưỡi thấy ngọt nhẹ như người nhà vẫn nói, nhưng cuối lưỡi còn lại một vị lạ rất mỏng: ngai ngái, hơi chát, vương lại lâu sau khi đã nuốt. Ông uống thêm một ngụm nước đun để nguội trong ấm để so sánh: vị lạ mỏng đi nhiều nhưng không mất hẳn. Ông ghi vào sổ cảm nhận này, ghi rõ đây là cảm nhận vị giác cá nhân, chưa phải bằng chứng gì, nhưng là cảm nhận lặp lại được vì ông thử lại vào buổi chiều và vẫn thấy đúng vị ấy.
Quản gia Trường Canh dẫn ông ra giếng chính xem tận nơi. Miệng giếng xây đá ong, thành giếng rêu xanh ở phía khuất nắng, dây gàu đã mòn. Ông già kể giếng này đào từ đời ông nội của gia chủ, ăn vào một mạch nước ngầm chạy từ phía gò Mã Yên qua. Đất quanh gò Mã Yên vốn là đất có nhiều khoáng, nước ở các giếng quanh vùng này đều hơi nặng vị hơn nước trong thành, người dân quanh ngoại ô uống quen từ đời này sang đời khác.
- Thưa ông, cả vùng ngoại ô này nhà nào cũng uống nước giếng hết. Nhà tôi uống giếng này mấy đời rồi, có ai làm sao đâu. Chỉ có tiểu thư là khác người ta.
Kính Nghiêu không đáp ngay câu ấy. Ông cúi xuống nhìn đáy gàu nước vừa múc lên: dưới đáy gàu vẫn có lớp cát mịn màu vàng nhạt như lần đầu ông thấy. Ông vớt một ít cát lên lòng bàn tay, đưa ra nắng xem: hạt cát lẫn vài hạt nhỏ màu xám sáng lấp lánh rất lạ, không giống cát sông thông thường quanh vùng. Ông gói một ít vào giấy, ghi ngày tháng, và nhờ quản gia từ nay mỗi tuần giữ lại cho ông một mẫu nước giếng vào cùng một ngày, đựng trong chai thủy tinh nút kín, ghi rõ ngày lấy mẫu.
Ông cũng đi bộ ra gò Mã Yên cùng quản gia vào buổi chiều. Gò đất không cao, cỏ mọc thưa, vài cây dại đứng lẻ loi. Từ trên gò nhìn về dinh thự thấy rõ mái lầu đông và góc vườn nơi có miệng giếng. Trường Canh chỉ tay về phía chân gò: ở đó có một vệt đất màu vàng sẫm khác hẳn đất quanh vùng, người dân quanh đây gọi là đất gan gà, đào lên nặng tay và có mùi hăng nhẹ. Các cụ xưa trong vùng dặn không nên đào giếng ăn ở đúng vệt đất ấy, nhưng giếng của họ Lạc đào từ lâu đời, khi ấy không ai để ý tới vệt đất ở chân gò cách xa cả trăm bước.
Kính Nghiêu ghi lại lời dặn của các cụ vùng này vào sổ, bên cạnh ghi chép về vị lạ của nước giếng. Hai chi tiết ấy đặt cạnh nhau làm ông suy nghĩ suốt đường về. Ông chưa biết vệt đất vàng sẫm kia chứa thứ gì, và ông càng chưa dám nối nó với chứng bệnh của Uyển Thanh. Nhưng nghề dạy ông một điều: khi một dòng họ sống nhiều đời bên một nguồn nước, mọi thói quen của họ đều ít nhiều mang dấu của nguồn nước ấy.
Tối hôm đó, ông mang chuyện nước giếng ra hỏi riêng Uyển Thanh trong buổi gặp ở lầu đông. Cô nghe ông tả vị lạ cuối lưỡi thì gật đầu ngay, nói cô uống nước này từ nhỏ nên không thấy lạ. Chỉ khi mấy năm trước theo mẹ về quê ngoại uống nước giếng ở đó, cô mới nhận ra nước nhà mình có vị khác hẳn: nặng hơn, và uống xong thấy mát sâu trong cổ họng. Cô nói thêm một chi tiết mà trước đây chưa ai hỏi cô: những hôm cô uống ít nước giếng, người cô khô khát và bứt rứt cả ngày, còn hôm nào uống đủ thì người nhẹ nhõm, dù là ngày thường hay ngày gần rằm.
Kính Nghiêu ghi lại lời này và đánh dấu sao bên cạnh. Trong đầu ông, một câu hỏi mới hình thành mà ông chưa dám viết thành kết luận: nếu cơ thể cô gái này đã quen với nguồn nước của dinh thự tới mức thiếu nó thì bứt rứt. Thì nguồn nước ấy không chỉ là thói quen ăn uống, nó đã thành một phần của cơ thể cô qua nhiều năm. Ông quyết định từ tuần này, sổ theo dõi của Uyển Thanh sẽ có thêm hai mục mới do nhũ mẫu và người bếp cùng ghi: lượng nước giếng cô uống mỗi ngày và số lần cô than khát trong ngày.
Ông cũng dặn quản gia một việc nhỏ: từ nay, chai mẫu nước giếng hằng tuần phải lấy vào buổi sáng trước khi nhà dùng nước, nút kín ngay và cất ở nơi mát trong phòng giữ sổ, không ai được mở ra. Ông nói ông chưa biết sẽ dùng những chai mẫu ấy vào việc gì, có thể phải chờ một người biết về thuốc và độc chất xem giúp, nhưng mẫu vật muốn có giá trị thì phải được lấy đều và giữ đúng cách ngay từ bây giờ. Trường Canh nhận lời, tự tay viết thêm mục lấy mẫu nước vào sổ việc hằng tuần của dinh thự, như thể đó là một lệ nhà mới do chính gia chủ đặt ra.
Một tuần sau, khi chai mẫu nước giếng thứ hai được lấy theo lệ mới, Kính Nghiêu làm một phép thử đơn giản ngay tại thư phòng. Ông rót nước từ chai mẫu tuần trước và chai mẫu tuần này ra hai bát riêng, đặt cạnh một bát nước mưa hứng trong bể của dinh thự, rồi lần lượt nếm từng bát trong cùng một buổi sáng khi miệng còn sạch. Nước mưa nhẹ và gần như không vị. Cả hai mẫu nước giếng đều có cùng một vị ngai ngái ở cuối lưỡi, mẫu tuần trước và tuần này không khác nhau chút nào, chứng tỏ vị lạ ấy là đặc tính ổn định của nguồn nước chứ không phải chuyện của một ngày hay một lần múc.
Ông còn nhờ bà bếp già làm một việc mà bà thấy rất lạ: đun sôi một ấm nước giếng, để nguội hoàn toàn, rồi giữ lại phần cặn lắng dưới đáy ấm cho ông xem. Phần cặn ấy mỏng, màu vàng xám, khác hẳn cặn trắng thường thấy khi đun nước mưa. Ông gói một ít cặn vào giấy, ghi ngày tháng, cất cùng gói cát đáy gàu hôm trước. Hai mẫu vật nhỏ bé ấy, cát đáy gàu và cặn đáy ấm, là những vật chứng đầu tiên của một hướng tra cứu hoàn toàn mới trong hồ sơ của ông. Hướng tra cứu không nằm trong sách cổ mà nằm trong chính nguồn nước mà cả dinh thự này đang uống mỗi ngày.
Tối hôm đó, ông viết thư ngắn cho một người bạn cũ làm nghề buôn thuốc ở phố cổ, hỏi thăm quanh về những thầy lang giỏi trong vùng mà bạn anh tin được về nhân cách và sự kín tiếng. Ông không viết một chữ nào về vụ việc trong thư, chỉ nói nhà quen của ông có người con gái bệnh lâu không khỏi, cần tìm thầy lang thật giỏi về các chứng lạ trong thân thể. Việc tìm người biết về thuốc và độc chất, từ hôm ấy, trở thành một việc ông làm song song với tra cứu thư tịch, âm thầm và kiên nhẫn như cách ông vẫn làm mọi việc.
Trong tuần lễ ấy, Kính Nghiêu còn dành một buổi đi bộ quanh vùng ngoại ô cùng quản gia để xem các giếng nước khác trong vùng. Họ ghé qua ba nhà dân sống gần gò Mã Yên, xin phép xem giếng và hỏi chuyện nước uống một cách tự nhiên như người qua đường hỏi thăm chuyện làm ăn. Cả ba nhà đều nói nước giếng vùng này nặng vị, uống quen thì thấy bình thường, người ở nơi khác tới uống lần đầu thường kêu khó uống. Một ông già ở nhà gần chân gò nhất nói thêm rằng nhà ông từ đời cha ông đã không đào giếng ở phía đất vàng sau nhà, mà đào vòng sang phía đất đen, nước nhẹ vị hơn hẳn, dù phải đi xa thêm mấy chục bước chân.
Câu chuyện của ông già làm Kính Nghiêu ghi lại đầy đủ vào sổ, vì nó xác nhận từ phía dân gian điều mà các cụ trong vùng vẫn truyền nhau. Vệt đất vàng sẫm ở chân gò Mã Yên là một dấu hiệu mà người xưa dùng để tránh khi chọn chỗ đào giếng ăn. Giếng chính của họ Lạc, đào từ đời ông nội gia chủ, nằm đúng phía mà mạch nước từ vệt đất ấy chảy qua. Ông chưa biết trong vệt đất vàng ấy có thứ gì, nhưng ông đã biết một điều chắc chắn: tổ tiên của những người dân quanh vùng này đã tránh nó bằng kinh nghiệm, còn dinh thự họ Lạc thì uống nước qua nó suốt mấy đời người.
Trên đường từ nhà ông già gần chân gò trở về, quản gia kể thêm một chuyện cũ mà ông suýt quên: nhiều năm trước, khi dinh thự sửa lại nhà bếp. Người làm từng đào một đoạn rãnh thoát nước phía sau vườn và đào phải một lớp đất vàng sẫm giống hệt vệt đất ở chân gò. Nước rãnh khi ấy có mùi hăng và làm cỏ hai bên rãnh chết vàng một thời gian rồi mới mọc lại. Việc ấy nhỏ, không ai ghi vào sổ nào, và chỉ còn lại trong trí nhớ của một quản gia già. Kính Nghiêu ghi lại câu chuyện này vào sổ với mức độ tin cậy thấp nhất, lời kể trí nhớ không vật chứng, nhưng ông khoanh tròn chi tiết cỏ chết vàng hai bên rãnh. Vì đó là lần đầu tiên trong hồ sơ của ông, vệt đất vàng ấy được nối với một tác động cụ thể lên sinh vật sống quanh nó.