LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 15: Sưu Thần Ký Quyển Mười Hai
Ngày 28/10/1933, Kính Nghiêu bắt đầu đợt tra cứu thư tịch có hệ thống đầu tiên kể từ khi tới dinh thự. Ông xếp các cuốn sách mình mang theo lên bàn thư…
Nội dung chương
Ngày 28/10/1933, Kính Nghiêu bắt đầu đợt tra cứu thư tịch có hệ thống đầu tiên kể từ khi tới dinh thự. Ông xếp các cuốn sách mình mang theo lên bàn thư phòng theo thứ tự thời đại: Sưu Thần Ký của Can Bảo thời Tấn ở vị trí đầu tiên, rồi tới các tập tạp ký thời Đường, trong đó có Dậu Dương Tạp Trở của Đoàn Thành Thức. Gia chủ ngồi ở ghế bên cạnh trong buổi đầu tiên, nói ông muốn tận mắt thấy cách một người tra cứu làm việc với sách cũ, để sau này có ai hỏi, ông còn biết đường trả lời.
Ông mở Sưu Thần Ký quyển mười hai, lần theo mục lục chép tay ở đầu quyển mà chính ông đã ghi từ nhiều năm trước. Mục về người bay trong đêm nằm ở phần giữa quyển, chép về một nhóm người ở phương Nam mà sách gọi là Phi Đầu Man. Ông đọc chậm rãi từng câu chữ Hán, dịch thầm trong đầu, rồi đọc thành tiếng bản dịch cho gia chủ cùng nghe.
Sách chép rằng người thuộc nhóm ấy ban ngày sinh hoạt hoàn toàn như người thường, không ai nhận ra điểm gì khác lạ. Tới đêm, khi họ ngủ say, hai vành tai của họ xòe rộng ra như đôi cánh chim, chiếc đầu lìa khỏi thân mà bay đi, bay dọc theo các vùng nước, bờ ruộng và bìa rừng, tìm những con mồi nhỏ ăn sống cho đỡ đói. Thân người ở lại nằm yên, lạnh và thở rất nhẹ. Tới gần rạng đông, chiếc đầu bay trở về, nhập lại vào thân, người ấy tỉnh dậy như vừa qua một giấc ngủ dài, không nhớ rõ chuyện đêm qua.
Gia chủ nghe tới đó thì đặt tách trà xuống bàn, bàn tay hơi run. Ông nói từng chi tiết trong sách đều khớp với những gì xảy ra trong nhà mình: ban ngày bình thường, đêm ngủ say, tai xòe như cánh, bay dọc vùng nước sau nhà, thân lạnh thở nhẹ, sáng ra tỉnh dậy không nhớ. Ông hỏi Kính Nghiêu một câu mà ông đã hỏi từ ngày đầu tiên ở phòng khách, nay hỏi lại với giọng khác hẳn.
- Ông Thẩm, nếu sách chép thật như vậy, thì con gái tôi là người hay là thứ gì khác.
Kính Nghiêu gấp sách lại, trả lời rất chậm và rất chắc. Ông nói sách chép họ là người, một nhóm người ở phương Nam có đặc điểm thân thể khác thường di truyền trong dòng máu, và sách cổ xếp họ vào phần chép về các dân lạ chứ không xếp vào phần chép về ma quỷ. Ông nhấn mạnh điểm này vì nó quyết định toàn bộ cách gia đình nên nhìn nhận Uyển Thanh: cô là một người mang một đặc điểm di truyền hiếm có, không phải là thứ gì đáng sợ hay đáng xấu hổ.
Nhưng ông cũng giữ đúng nguyên tắc của mình: một cuốn sách khớp với hiện tượng chưa đủ để kết luận. Sách có thể chép đúng, cũng có thể chép theo lời đồn của đời trước. Ông cần ít nhất một nguồn thư tịch độc lập nữa chép cùng một hiện tượng bằng cách khác, và cần đối chiếu thêm với gia phả của gia tộc, nơi ghi lại chính những người con gái trong họ qua nhiều đời. Ông nói rõ với gia chủ rằng tới lúc này, Phi Đầu Man mới là một giả thuyết có căn cứ sách vở đầu tiên, chưa phải là kết luận về con gái ông.
Gia chủ im lặng hồi lâu rồi gật đầu. Ông nói ông thà nghe một giả thuyết thận trọng như vậy còn hơn nghe mười lời khẳng định chắc nịch của những người chưa từng đọc một trang sách nào về việc này. Ông đứng dậy, chắp tay cảm ơn và dặn quản gia từ nay thư phòng phải luôn có trà nóng và đèn đủ dầu cho ông Thẩm tra cứu, kể cả vào ban đêm.
Đêm hôm đó, Kính Nghiêu một mình ngồi lại thư phòng tới khuya, chép toàn bộ mục Phi Đầu Man ra một tờ giấy riêng, kèm theo cột đối chiếu do ông tự kẻ. Bên trái là từng chi tiết trong sách, bên phải là dữ kiện tương ứng trong dinh thự mà ông đã tận mắt thấy hoặc có sổ sách chứng thực. Mười một chi tiết trong sách thì chín chi tiết khớp hoàn toàn với dữ kiện của họ Lạc. Hai chi tiết còn lại sách chép mơ hồ về khoảng cách bay xa và thời gian bay trong một đêm, ông ghi rõ là chưa kiểm chứng được và để trống.
Ông cũng ghi lại một điểm khác biệt quan trọng giữa sách và hiện tượng trong nhà này. Sách chép người Phi Đầu Man bay vào những đêm ngủ say nói chung, không nhấn mạnh chuyện trăng tròn. Nhưng ở họ Lạc, hiện tượng chỉ xảy ra đúng đêm rằm, mười năm sổ trực đêm không sai một đêm nào. Sự khác biệt ấy có thể do sách chép tắt, cũng có thể do dòng máu trong họ Lạc đã thay đổi qua nhiều đời sống ở phương Bắc, hoặc do một điều kiện nào khác ở dinh thự này làm hiện tượng chỉ bộc phát vào đêm rằm. Ông khoanh tròn điểm khác biệt này trong tờ đối chiếu, vì kinh nghiệm dạy ông rằng chính những chỗ không khớp mới là nơi sự thật riêng của từng trường hợp nằm lại.
Trước khi đi ngủ, ông viết thêm vào cuối tờ đối chiếu một kế hoạch ngắn cho các tuần tới: tra tiếp Dậu Dương Tạp Trở để có nguồn độc lập thứ hai. Đọc lại kỹ nửa sau gia phả họ Lạc, và trong đêm rằm tháng Chín sắp tới, bố trí quan sát sao cho đo được khoảng cách bay và hướng bay chính xác hơn đêm trước. Ông cất tờ đối chiếu vào cuốn sổ quan trọng nhất của mình, thổi tắt đèn và đứng một lúc bên cửa sổ thư phòng. Nhìn về phía lầu đông tối đèn, nơi cô gái mười chín tuổi đang ngủ một giấc ngủ thường yên tĩnh của những ngày đầu tháng âm lịch.
Ngày hôm sau, Kính Nghiêu tới hiệu sách cũ lớn nhất ở phố cổ Lạc Dương, nơi ông vẫn mua sách nhiều năm nay, để hỏi tìm thêm các sách chép về các nhóm người lạ ở phương Nam. Ông chủ hiệu lôi từ kho ra hai cuốn sách cũ nữa cho ông xem tại chỗ: một cuốn địa chí cũ chép về các vùng đất phương Nam. Trong đó có đoạn nhắc tới những làng ven sông mà người dân tin rằng trong làng có những gia đình mang dòng máu lạ từ đời xưa. Một cuốn tạp ký của một viên quan từng đi sứ phương Nam, chép lại lời kể của người địa phương về những người ngủ say bay trong đêm như một chuyện ông ta nghe được chứ không tận mắt thấy...
Hai nguồn mới này không cho ông thêm chi tiết nào chắc chắn hơn hai cuốn sách chính, vì chúng đều là lời kể lại ở mức độ xa hơn. Nhưng chúng có một giá trị riêng: chúng cho thấy chuyện về nhóm người này không phải là một ghi chép đơn độc trong một cuốn sách. Là một mảng chuyện được nhiều người ở nhiều thời chép lại độc lập, mỗi người một ít, và các mảnh ấy khi ghép lại đều hướng về cùng một hình ảnh. Ông chép lại tên sách, tên tác giả và số trang của cả hai đoạn chép ấy vào sổ tra cứu, ghi rõ mức độ tin cậy của từng nguồn, rồi trả sách cho chủ hiệu và hẹn sẽ quay lại nếu cần tra thêm về đất Lĩnh Nam.
Trên đường về dinh thự, ông ghé qua nhà người bạn buôn thuốc đã nhận thư của ông mấy hôm trước. Người bạn nói đã hỏi được hai cái tên thầy lang có tiếng trong vùng, một người giỏi về thuốc bổ và một người nổi tiếng mát tay với các chứng lạ trong thân thể đàn bà con gái. Cả hai đều chưa phải là người mà bạn anh dám đứng ra bảo đảm về sự kín tiếng. Ông cảm ơn và dặn bạn cứ tiếp tục hỏi thăm thong thả, không cần vội, vì việc mời thầy lang lúc này vẫn còn sớm so với tiến độ tra cứu của ông.
Trước khi rời hiệu sách, ông chủ hiệu còn nói một câu làm Kính Nghiêu suy nghĩ suốt đường về. Ông ta nói sách cũ trong vùng này phần lớn là sách của các nhà sưu tầm trong thành truyền tay nhau. Có một loại sách không bao giờ ra tới hiệu sách: sách của các dòng họ giữ trong từ đường, như gia phả và sổ chép việc họ. Những cuốn sách ấy mới là nơi ghi lại đầy đủ nhất đời sống thật của các dòng họ, kể cả những chuyện họ không bao giờ nói ra ngoài. Ông chủ hiệu nói ông Thẩm là một trong số rất ít người làm nghề sách cũ từng được một dòng họ cho đọc sách từ đường của họ, và lời dặn của ông ta rất đơn giản: đã được tin tới mức ấy thì phải giữ cho đáng.
Lời dặn ấy làm ông nhớ lại vẻ mặt của phu nhân khi tự tay mở hộp gia phả, và của gia chủ khi nói về trang sách bị xé. Ông hiểu rằng bộ hồ sơ ông đang xây dựng trong dinh thự này không chỉ gồm những gì ông tra được, mà còn gồm cả niềm tin mà nhiều con người đã đặt vào ông qua từng trang sách, từng lời kể và từng đêm trực. Và ông tự nhắc mình, một lần nữa trong những ngày này, rằng điều nguy hiểm nhất với niềm tin ấy không phải là một kết luận chậm, mà là một kết luận vội.
Trước khi khép lại đợt tra cứu đầu tiên, ông còn làm một việc thận trọng nữa cho riêng mình: ông chép lại tên gọi của nhóm người này trong cả hai cách viết mà sách dùng. Ghi rõ cuốn nào dùng cách gọi nào, trang nào, dòng nào, để về sau nếu phải trình bày kết luận trước bất cứ ai, ông có thể chỉ đúng vào mặt chữ mà nói, chứ không nói theo trí nhớ. Thói quen ấy là thứ đã cứu danh tiếng của ông nhiều lần trong nghề giám định, và ông tin nó cũng sẽ là thứ giữ cho vụ việc này không trượt khỏi mặt đất của bằng chứng.