LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 18: Dậu Dương Tạp Trở Và Đất Lĩnh Nam
Ngày 05/11/1933, Kính Nghiêu mở đợt tra cứu thứ hai với cuốn Dậu Dương Tạp Trở của Đoàn Thành Thức thời Đường. Đây là nguồn thư tịch độc lập mà ông đã…
Nội dung chương
Ngày 05/11/1933, Kính Nghiêu mở đợt tra cứu thứ hai với cuốn Dậu Dương Tạp Trở của Đoàn Thành Thức thời Đường. Đây là nguồn thư tịch độc lập mà ông đã hẹn với chính mình từ sau khi đọc Sưu Thần Ký: một cuốn sách khác. Của một tác giả khác, ở một triều đại khác, chép về cùng một hiện tượng bằng ngòi bút của người sưu tầm chuyện lạ trong triều đình.
Trong sách, nhóm người ấy được gọi bằng tên Lạc Đầu Dân, gắn với đất Lĩnh Nam ở phương Nam xa xôi. Đoạn chép tuy ngắn hơn mục trong Sưu Thần Ký, nhưng có hai chi tiết mà Sưu Thần Ký không có, và cả hai đều làm Kính Nghiêu phải ngồi thẳng dậy trên ghế. Chi tiết thứ nhất: trước những đêm đầu bay, quanh cổ người ấy xuất hiện một đường ngấn đỏ mờ như sợi chỉ máu, người nhà nhìn vào đó mà biết đêm bay sắp tới. Chi tiết thứ hai: người nhà của họ có lệ giữ một chiếc gương đồng trong buồng người con gái. Tuyệt đối không được che kín cổ người đang ngủ trong những đêm ấy, vì đầu bay về không thấy đường nhập lại vào thân thì sẽ rơi xuống mà chết.
Ông đọc đi đọc lại hai chi tiết ấy ba lần. Đường ngấn đỏ: khớp tuyệt đối với dấu hiệu trên cổ Uyển Thanh mà ông đã theo dõi từ tháng Chín. Lệ giữ gương đồng và cấm che kín cổ: khớp tuyệt đối với chiếc gương trong tủ kính của họ Lạc và lời dặn cấm kỵ mà nhũ mẫu truyền lại từ phía họ ngoại. Ba nguồn hoàn toàn độc lập, cổ thư thời Tấn, cổ thư thời Đường và lời truyền miệng trong hai dòng họ, cùng nói về một hiện tượng với những chi tiết nhận diện giống hệt nhau.
Buổi chiều, ông mời phu nhân lên thư phòng và đọc cho bà nghe đoạn chép trong Dậu Dương Tạp Trở, nhất là câu về đường ngấn đỏ. Phu nhân nghe xong, im lặng một lúc lâu, rồi kể một chuyện mà bà chưa từng kể với ai trong nhà chồng. Bà nói bà ngoại của bà, người đàn bà cứng cỏi ở quê cũ phương Nam mà bà từng nhắc tới, hồi trẻ cũng có một đường ngấn đỏ quanh cổ vào những ngày trăng tròn. Người trong họ ngoại biết rõ điều ấy và coi đó là dấu hiệu riêng của người con gái mang cái căn của dòng họ. Bà ngoại của bà sống thọ, sinh con đẻ cháu bình thường, và theo trí nhớ của mẹ bà, bà ngoại chưa từng làm hại ai trong suốt cuộc đời mình.
Phu nhân nói tiếp, giọng nghẹn lại: bà ngoại mất sớm theo cách nói của người nhà, nhưng thật ra bà mất ở tuổi ngoài năm mươi, sau một đêm trăng tròn mà người nhà kể là bà ngủ say không tỉnh lại được như mọi lần. Đó là chuyện của nhiều đời trước ở quê cũ phương Nam, không ai trong nhà chồng này biết, và phu nhân giữ kín vì sợ nói ra sẽ làm gia chủ thêm lo cho con gái. Bà xin ông ghi lại câu chuyện này như một giai thoại quá khứ của họ ngoại, không có giấy tờ nào chứng thực ngoài lời kể của mẹ bà truyền lại.
Kính Nghiêu ghi lại đầy đủ, ghi rõ nguồn và mức độ tin cậy, và an ủi phu nhân bằng một điều ông cho là quan trọng nhất trong đoạn chép của Đoàn Thành Thức: sách chép những người Lạc Đầu Dân sống thành cộng đồng ở Lĩnh Nam. Lấy vợ lấy chồng, sinh con đẻ cháu, và người nhà của họ sống chung với hiện tượng này như một phần của đời sống, bằng lệ canh giữ và lời dặn, không phải bằng sợ hãi hay xua đuổi. Bà ngoại của phu nhân sống tới ngoài năm mươi tuổi và sinh nở bình thường chính là một bằng chứng sống cho điều đó trong chính dòng họ này.
Tối hôm đó, ông lập một bản tổng hợp mới trong thư phòng, đặt cạnh nhau ba cột nguồn: Sưu Thần Ký, Dậu Dương Tạp Trở và dữ kiện họ Lạc gồm gia phả, sổ trực đêm, lời truyền họ ngoại và hai đêm quan sát trực tiếp. Bản tổng hợp cho ra một bức tranh đã khá hoàn chỉnh về hình dạng của hiện tượng: tên gọi trong cổ thư, dấu hiệu ngấn đỏ, đường bay, mồi ăn, lối về trước rạng đông, cấm kỵ, và lệ giữ gương đồng. Tất cả đều đã có ít nhất hai nguồn độc lập xác nhận lẫn nhau.
Nhưng ở cuối bản tổng hợp, ông vẫn để trống hai ô lớn và ghi rõ lý do để trống. Ô thứ nhất là căn nguyên vì sao đặc điểm này truyền trong dòng máu một số dòng họ và chỉ bộc phát ở một số người con gái. Ô thứ hai, quan trọng hơn với gia đình họ Lạc lúc này, là vì sao hiện tượng ở Uyển Thanh lại mạnh lên rõ rệt trong hai năm gần đây sau nhiều đời chỉ ở mức nhẹ hoặc ngủ yên. Tới mức gia phả phải ghi lại và người nhà phải mời người ngoài tới xem. Hai ô trống ấy, ông tự biết, không cuốn sách cổ nào trả lời thay được. Chúng nằm ở đời sống hiện tại của dinh thự này: đất ở, nước uống, thói quen sinh hoạt của chính cô gái. Nghĩ tới đó, ông lật lại ghi chép về vị lạ của nước giếng và những vạch trắng trên móng tay cô. Lần đầu tiên ông viết hai ghi chép ấy vào cùng một trang với bản tổng hợp thư tịch, như một hướng tra cứu thứ ba đang chờ được mở ra.
Mấy ngày sau đó, Kính Nghiêu dành thời gian chép lại toàn bộ phần gia phả liên quan tới các đời con gái mang chứng ngủ trăng thành một bản trích riêng. Đối chiếu năm tháng của từng đời với những gì hai cuốn sách cổ chép về đất phương Nam và Lĩnh Nam. Bản trích cho thấy một sợi dây địa lý rất rõ: các đời mang chứng mạnh nhất đều là các đời sống ở quê cũ ven sông nước phương Nam. Nơi tổ tiên họ Lạc ở sát các vùng đầm lầy và kênh rạch giống hệt như sách mô tả về đất của người Lạc Đầu Dân. Từ khi dòng họ dời lên đất Bắc khô ráo hơn, chứng yếu dần qua các đời, như thể môi trường sống mới không còn nuôi nó nữa.
Ông mang bản trích này ra bàn với gia chủ ở thư phòng. Ông nói nếu chỉ nhìn vào dòng máu, câu chuyện đã khép lại ở mức một đặc điểm di truyền đang tàn dần. Nhưng đời của Uyển Thanh lại đi ngược quy luật tàn dần ấy, và sự đi ngược ấy xảy ra ngay tại dinh thự này. Nơi có một đầm lầy sau nhà giống hệt quê cũ, một nguồn nước uống riêng của vùng đất này, và một cô gái uống nước ấy nhiều hơn bất cứ ai trong nhà. Ông nói ông chưa kết luận được gì, nhưng ông đã biết chắc mình phải hỏi tiếp về đất và nước của dinh thự này, vì đó là phần duy nhất trong câu chuyện chưa được ai tra cứu một cách nghiêm túc.
Buổi tối, gia chủ nghe Kính Nghiêu trình bày bản tổng hợp ba nguồn ở thư phòng. Ông ta ngồi nghe từ đầu tới cuối không ngắt lời, thỉnh thoảng gật đầu khi nghe tới những chi tiết khớp nhau giữa sách cổ và nhà mình. Khi ông đọc tới hai ô trống cuối bản tổng hợp, gia chủ hỏi thẳng ông định lấp hai ô ấy bằng cách nào. Kính Nghiêu đáp rằng ô thứ nhất về căn nguyên dòng máu có thể sẽ không bao giờ lấp đầy được một cách trọn vẹn, và gia đình nên chấp nhận điều đó. Nhưng ô thứ hai, vì sao hiện tượng mạnh lên ở đời Uyển Thanh, là câu hỏi thuộc về đời sống hiện tại, và ông tin nó có đáp án cụ thể nằm trong dinh thự này. Ông xin gia chủ cho thêm thời gian tới hết năm, đúng như lộ trình đã đặt ra hồi tháng Mười, và gia chủ đồng ý, với một điều kiện duy nhất. Từ nay, bất cứ điều gì ông tra được, dù chưa chắc chắn, cũng phải nói trước với gia đình trong nhà, không giữ riêng cho tới khi thành kết luận.
Điều kiện ấy nghe qua tưởng đơn giản, nhưng về sau Kính Nghiêu mới hiểu nó chính là sợi dây đã kéo ông vào sai lầm lớn nhất của mình. Phải nói trước những điều chưa chắc chắn cho một gia đình đang sốt ruột chờ đợi, trước một nhà thông gia đang dò xét, là một áp lực mà không phải lúc nào sự thận trọng cũng thắng được.
Trước khi đi ngủ, ông mở lại cuốn sổ ghi chép về họ ngoại của phu nhân và đọc lại câu chuyện bà ngoại mất sau một đêm trăng tròn ở quê cũ. Ông ghi thêm một ghi chú dài bên cạnh câu chuyện ấy: giai thoại này, dù không có giấy tờ chứng thực, vẫn có một giá trị cảnh báo rất thật. Nó cho thấy trong lịch sử của chính dòng họ này, đã từng có ít nhất một người con gái mang cùng đặc điểm mà không qua được một đêm trăng tròn nào đó. Điều đó có nghĩa việc canh giữ và cấm kỵ trong nhà này không phải là sự cẩn thận thừa thãi của người già, mà là kinh nghiệm được trả bằng một mạng người ở đời trước. Và nó cũng có nghĩa là với Uyển Thanh, mọi đêm rằm từ nay đều phải được coi là một đêm có rủi ro thật, cho tới khi căn nguyên được tìm ra và xử lý tới nơi tới chốn.
Ông khép cuốn Dậu Dương Tạp Trở lại và đặt nó cạnh cuốn Sưu Thần Ký trên bàn, hai cuốn sách của hai triều đại cách nhau mấy trăm năm, cùng mở ra ở những trang chép về cùng một nhóm người. Trong nghề tra cứu, ông gọi giây phút này là giây phút hai nguồn gặp nhau, và ông biết từ đây, phần việc của sách vở về tên gọi và hình dạng của hiện tượng đã hoàn thành. Những gì còn lại của câu chuyện này sẽ không nằm trong thư viện nào nữa.