LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 21: Kết Luận Tà Thuật Sai Lầm
Buổi chiều 24/11/1933, tại phòng khách nhà chính, Kính Nghiêu trình bày kết luận tạm của cuộc tra cứu trước gia chủ Lạc Chấn Bang, phu nhân Tô Ngọc Liên…
Nội dung chương
Buổi chiều 24/11/1933, tại phòng khách nhà chính, Kính Nghiêu trình bày kết luận tạm của cuộc tra cứu trước gia chủ Lạc Chấn Bang, phu nhân Tô Ngọc Liên và trưởng nam Lạc Vĩnh Khang. Ông đã chuẩn bị rất kỹ phần dữ kiện: hai đêm quan sát trực tiếp, sổ trực đêm mười năm, gia phả các đời, hai cuốn sách cổ và bản đối chiếu chi tiết giữa sách và hiện tượng trong nhà. Phần ấy ông trình bày rõ ràng, mạch lạc, không ai trong phòng có điều gì phải thắc mắc.
Sai lầm xảy ra ở phần cuối của buổi trình bày, khi gia chủ hỏi thẳng câu hỏi mà cả nhà chờ đợi nhất.
- Ông Thẩm, vậy theo ông, căn nguyên của việc này là gì. Nhà tôi cần một câu để còn biết đường đối phó với nhà họ Tống, và với chính người trong họ khi họ hỏi tới.
Kính Nghiêu im lặng vài giây. Trong vài giây ấy, lẽ ra ông phải nói câu trung thực nhất của mình: tôi chưa biết. Nhưng áp lực của cả buổi chiều, của lá thư do dự từ nhà họ Tống, của điều kiện phải nói trước mọi điều tra được với gia đình, và của nỗi sợ mất đi sự tín nhiệm vừa gây dựng, đã đẩy ông sang một câu trả lời khác. Ông nói rằng theo những gì đã tra được, nhiều khả năng đây là một chứng do tà thuật của người phương Nam xưa gieo vào dòng máu gia tộc từ đời di cư. Một thứ tà khí còn bám trong huyết mạch các đời con gái, và cần thêm thời gian để tìm cách hóa giải tận gốc.
Ông nói câu ấy xong thì chính ông cũng nghe thấy sự khiên cưỡng trong giọng mình. Nhưng cả phòng khách lại thở phào như vừa được nghe điều họ chờ đợi: một căn nguyên có hình dạng, có thủ phạm ở một quá khứ xa xôi không ai phải chịu trách nhiệm, và một hứa hẹn mơ hồ về cách hóa giải. Gia chủ gật đầu liên tục. Phu nhân nắm chặt chuỗi hạt, nói vậy là có người hại nhà mình từ xưa, không phải lỗi của cháu nó. Vĩnh Khang nói phải tìm cho ra cách giải thứ tà thuật ấy, tốn bao nhiêu nhà cũng chịu.
Chỉ có một người trong phòng không nói gì thêm sau đó, và người ấy là chính Kính Nghiêu. Trên đường từ phòng khách về thư phòng, ông đi rất chậm. Ông biết rõ hơn ai hết rằng trong toàn bộ hồ sơ của mình, không một trang nào nói về tà thuật, không một cuốn sách nào nói về người gieo họa, không một dòng gia phả nào nhắc tới kẻ thù của dòng họ. Hai cuốn sách cổ nói về một nhóm người mang đặc điểm di truyền. Gia phả nói về các đời con gái trong họ mang cùng một chứng. Mọi thứ đều hướng về dòng máu như một đặc điểm tự nhiên, không hướng về một bàn tay nào cả. Câu kết luận ông vừa nói ra không đứng trên bất cứ trang giấy nào trong hồ sơ của chính ông.
Tối hôm đó, ông ngồi trong thư phòng tới khuya, mở bản nháp kết luận ra đọc lại. Câu chữ tà khí nằm đó, ngay ngắn và lạnh lùng. Ông cầm bút, định viết một bản đính chính ngay trong đêm để sáng mai trình lại gia đình, nói rằng phần kết luận chiều nay là một hướng tạm chưa có căn cứ và xin rút lại cho tới khi có đủ dữ kiện. Ông viết được hai dòng đầu của bản đính chính thì dừng bút. Ông tự nói với mình rằng một kết luận tạm nói ra trong nội bộ gia đình thì chưa gây hại gì. Rằng ông vẫn còn thời gian sửa lại khi có dữ kiện mới, và rằng làm cả nhà hoang mang thêm một lần nữa ngay trong đêm nay mới là điều thiếu trách nhiệm. Ông gấp bản đính chính dở dang ấy vào giữa cuốn sổ, thổi tắt đèn và đi ngủ với một sự bất an mà ông đã cố tình không gọi tên.
Đó là thua thật thứ nhất của Thẩm Kính Nghiêu trong vụ việc này, và nó không thua vì thiếu kiến thức hay thiếu dữ kiện. Nó thua vì một giây phút ông chọn làm vừa lòng người nghe thay vì nói sự thật chưa trọn vẹn của mình. Cái giá của giây phút ấy, ông chưa biết, sẽ được tính không phải bằng tiền công hay uy tín của ông, mà bằng tương lai của cô gái ở lầu đông. Người đang ngủ yên trong đêm đó và hoàn toàn không biết rằng số phận của hôn ước đời mình vừa được quyết định bởi một câu nói không có căn cứ trong một phòng khách cách phòng cô vài chục bước chân.
Ba ngày tiếp theo, Kính Nghiêu sống trong dinh thự với một cảm giác nặng nề mà ông không chia sẻ được với ai. Gia đình họ Lạc đối đãi với ông tốt hơn trước, vì trong mắt họ, ông đã cho họ một câu trả lời. Gia chủ bàn chuyện tìm cách hóa giải tà thuật một cách nghiêm túc, hỏi ông có cần mời người am hiểu về các thuật xưa của phương Nam tới bàn cùng không. Mỗi lần nghe những câu hỏi ấy, ông lại phải nói vòng vo rằng việc hóa giải cần chờ thêm dữ kiện. Mỗi câu nói vòng vo ấy lại làm ông xa thêm một bước khỏi cơ hội rút lại kết luận của mình, vì càng để lâu, kết luận ấy càng thành một phần của câu chuyện mà gia đình kể cho nhau nghe.
Uyển Thanh cũng nghe được kết luận tạm ấy qua lời mẹ kể lại, theo cách mà phu nhân hiểu: rằng cháu bị người xưa gieo họa vào dòng máu, không phải lỗi của cháu. Cô tới thư phòng cảm ơn ông, nói cô mừng vì cuối cùng cũng có một lời giải thích, và kẻ có lỗi là một người nào đó ở quá khứ rất xa chứ không phải bản thân cô. Nhìn cô gái nói câu ấy với vẻ nhẹ nhõm thật sự, Kính Nghiêu không nỡ, và cũng không đủ can đảm, để nói với cô rằng lời giải thích làm cô nhẹ nhõm ấy là phần yếu nhất trong toàn bộ công việc của ông. Ông chỉ gật đầu và tự hứa trong lòng sẽ sửa lại mọi chuyện trước khi nó đi xa hơn. Ông không biết rằng nó đã bắt đầu đi xa rồi, theo một con đường mà ông không nhìn thấy: từ miệng người làm trong nhà, qua tai người hầu của các nhà quen. Những câu chuyện về tiểu thư họ Lạc bị gieo tà thuật đang rời khỏi cổng dinh thự theo cách không một kỷ luật nào trong nhà kiểm soát nổi nữa.
Một chi tiết nhỏ trong buổi chiều hôm ấy mà mãi về sau Kính Nghiêu mới nhớ ra và tự trách mình nhiều nhất: khi ông nói tới chữ tà thuật. Vĩnh Khang đã hỏi lại một câu rất cụ thể, rằng tà thuật ấy do ai làm, ở đời nào, bằng cách nào truyền qua được mấy đời người. Đó là câu hỏi đúng nhất của buổi trình bày, là câu hỏi mà một người tra cứu cẩn thận phải tự hỏi mình trước khi nói. Kính Nghiêu khi ấy đã trả lời qua loa rằng chi tiết ấy cần tra thêm, rồi lái buổi nói chuyện sang phần khác. Ông đã bước qua câu hỏi ấy như bước qua một cánh cửa mà phía sau nó là sự thật đang chờ: nếu không trả lời được ai làm. Ở đâu, bằng cách nào, thì kết luận về một bàn tay gieo họa không đứng vững được một giây nào trong nghề của ông.
Buổi tối hôm ấy, trước khi gia đình ai về phòng nấy, phu nhân còn nắm tay ông mà cảm ơn, nói rằng từ ngày con gái có ngấn đỏ. Đây là lần đầu tiên bà nghe được một lời giải thích làm bà ngủ yên được phần nào, vì ít nhất bà biết kẻ có lỗi không phải là nhà mình. Lời cảm ơn ấy làm ông khó xử hơn mọi lời trách móc. Ông hiểu rằng từ giờ phút này, kết luận sai của ông không còn là một câu nói trong một buổi chiều nữa; nó đã thành chỗ dựa tinh thần cho một người mẹ. Thành câu chuyện mà một gia đình sẽ kể cho nhau để tự an ủi, và càng về sau, việc rút nó lại sẽ càng làm nhiều người đau hơn. Ông ghi nhận điều ấy vào sổ nhật ký như một lời cảnh báo cho chính mình về những ngày sắp tới, rồi khép sổ lại trong một tâm trạng mà ông biết rõ là tâm trạng của một người vừa tự tay đào một cái hố cho chính mình.
Đêm ấy, trước khi đi ngủ, gia chủ còn cho người mang sang thư phòng một phong bì tiền công đợt đầu mà hai bên đã thỏa thuận từ ngày ông tới. Kính Nghiêu nhận phong bì, đặt nó vào ngăn kéo mà không mở, và ghi vào sổ một dòng lạ lùng với chính mình: tiền công này từ nay không còn là tiền công nữa, nó là một món nợ ông phải trả bằng kết quả. Ông biết có những sai lầm trong nghề nghiệp chỉ tốn tiền, nhưng sai lầm của buổi chiều hôm nay thuộc loại khác. Nó đã chạm vào đời một con người cụ thể, có tên, có tuổi, có một hôn ước và một tương lai vừa bị xé bỏ trước mắt ông. Và ông hiểu, dù chưa ai nói ra điều đó trong buổi tối hôm ấy, rằng kể từ hôm nay, ông không còn là một người làm thuê tra cứu cho xong việc nữa. Ông là một phần của câu chuyện này, với phần trách nhiệm không thể chối bỏ của riêng mình.
Sáng ngày thứ tư sau buổi trình bày, ông viết vào sổ hẹn của mình một dòng mà ông đã tránh viết suốt ba ngày: phải rút lại kết luận hôm 24/11 trong buổi họp gia đình gần nhất, dù chưa có kết luận mới thay thế. Ông gạch dưới hai chữ gần nhất, tự cho mình một thời hạn không được phép lùi thêm, vì ông hiểu mỗi ngày trôi qua, câu chuyện tà thuật lại đi thêm một quãng đường ngoài cổng dinh thự mà đôi chân ông không đuổi kịp nữa.