LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 23: Dư Luận Phố Cổ Lạc Dương
Ngày 29/11/1933, Kính Nghiêu một mình vào phố cổ Lạc Dương với ý định tự mình nghe xem câu chuyện về họ Lạc đang được kể như thế nào ngoài cổng dinh thự.…
Nội dung chương
Ngày 29/11/1933, Kính Nghiêu một mình vào phố cổ Lạc Dương với ý định tự mình nghe xem câu chuyện về họ Lạc đang được kể như thế nào ngoài cổng dinh thự. Ông đi qua các hiệu sách quen, ghé một quán trà nhỏ ở đầu phố nơi giới buôn bán và người làm nghề tự do vẫn tụ tập, và ngồi ở một góc khuất với một ấm trà, lắng nghe như một người qua đường bình thường.
Câu chuyện ông nghe được ở quán trà làm ông ngồi lặng đi rất lâu. Người ta kể với nhau rằng ở ngoại ô có một dinh thự lớn, tiểu thư nhà ấy bị người xưa gieo tà thuật vào người từ khi mới sinh. Mỗi đêm trăng tròn lại hóa thành một thứ bay ra khỏi nhà đi tìm mồi sống, người nhà phải thay nhau canh giữ và đã phải đuổi mấy người làm vì biết chuyện. Có người còn kể thêm những chi tiết hoàn toàn bịa đặt: rằng trong sân nhà ấy từng có người làm mất tích. Rằng nhà ấy phải nuôi riêng một người canh mộ tổ, rằng hôn ước của cô bị hủy là vì nhà trai đã tận mắt thấy cô trong một đêm trăng. Mỗi người kể lại thêm một ít, và phần bịa thêm luôn là phần đáng sợ nhất.
Ông ngồi nghe hết buổi trà, không nói một lời nào, rồi trả tiền và đi thẳng tới nhà một người quen làm ở tòa soạn báo nhỏ trong thành. Người quen này xác nhận với ông rằng chuyện về họ Lạc đã tới tai giới báo chí qua lời đồn miệng, nhưng chưa tờ báo nào dám đăng vì không có bằng chứng và họ Lạc là nhà có thế lực ở địa phương. Ông ta khuyên ông một câu thật lòng: lời đồn miệng thì không cách nào dập hết được, chỉ có một cách duy nhất làm nó chết đi, là thời gian và một câu chuyện thật khác đủ mạnh để thay thế nó trong miệng người đời.
Trên đường về, Kính Nghiêu ghé qua hiệu thuốc của người bạn buôn thuốc. Người bạn nói phố cổ mấy ngày nay còn có một lời đồn phụ nữa, đồn rằng ông Thẩm, người khảo cứu đang ở trong dinh thự họ Lạc, chính là người đã phát hiện ra tà thuật ấy và đang tìm cách hóa giải cho nhà họ. Tên của ông, lần đầu tiên, đã gắn vào câu chuyện này trong miệng người đời. Ông nghe xong chỉ cười nhạt: kết luận vội của ông không chỉ làm hại cô gái, nó còn biến chính ông thành một nhân vật trong câu chuyện bịa đặt của thiên hạ.
Về tới dinh thự lúc chập tối, ông báo lại toàn bộ những gì nghe được cho gia chủ và quản gia, không giấu một chi tiết nào, kể cả những chi tiết bịa đặt tàn nhẫn nhất về người làm mất tích. Gia chủ nghe xong, cho gọi người làm cả nhà lại một lần nữa và tuyên bố dứt khoát: trong nhà này không có người làm nào mất tích. Không có chuyện gì ngoài chứng bệnh của tiểu thư cần dưỡng, và bất cứ ai còn thêm thắt chuyện nhà này ra ngoài sẽ bị đuổi ngay trong ngày. Vĩnh Khang đứng bên cạnh cha, nói thêm với em gái mình vừa từ lầu đông xuống: dư luận ngoài phố là việc của người ngoài phố, trong nhà này không ai được phép nhìn cô bằng con mắt của người ngoài phố.
Đêm đó, Kính Nghiêu viết vào sổ một bản phân tích ngắn về con đường của tin đồn, như cách ông vẫn phân tích mọi hiện tượng mình gặp. Ông nhận ra tin đồn cũng có cơ chế vận hành riêng của nó: nó cần một hạt nhân nghe có vẻ cụ thể để bám vào, và hạt nhân ấy trong trường hợp này chính là hai chữ tà thuật do ông nói ra. Khi hạt nhân đã có, mỗi người kể lại sẽ tự động thêm vào những chi tiết làm câu chuyện đáng sợ hơn, vì người nghe chỉ nhớ và kể lại những gì đáng sợ. Ông viết kết luận của bản phân tích thành một câu tự răn mình. Một người làm nghề khảo cứu mà nói ra một chữ không có căn cứ thì chữ ấy sẽ sống một đời sống riêng ngoài tầm kiểm soát của ông, và nó sẽ luôn sống theo hướng xấu nhất có thể.
Ông cũng lập một kế hoạch cụ thể để sửa chữa phần nào hậu quả. Thứ nhất, trong nội bộ dinh thự, ông sẽ chính thức rút lại kết luận tà thuật trước gia đình trong những ngày tới, một cách đường hoàng và có ghi chép. Thứ hai, ông sẽ tăng tốc phần tra cứu còn dang dở về chiếc gương đồng, vì dòng chữ sau gương và lệ giữ gương của người xưa có thể là chìa khóa để giữ Uyển Thanh an toàn trong các đêm rằm trong lúc căn nguyên chưa rõ. Thứ ba, ông sẽ quay lại với hướng tra cứu về thân thể và nguồn nước mà ông đã để sang một bên từ sau khi đọc xong hai cuốn sách cổ. Vì ông ngày càng tin rằng đáp án thật của vụ việc này nằm ở đó chứ không nằm trong bất cứ câu chuyện gieo họa nào.
Trên đường từ tòa soạn báo nhỏ trở về, Kính Nghiêu còn ghé qua một nơi nữa: nhà của ông chủ hiệu sách cũ ở đầu phố, người quen lâu năm của ông trong nghề. Ông chủ hiệu nghe ông kể qua tình hình thì lắc đầu, nói rằng phố cổ này có một đặc tính mà người làm nghề buôn bán như ông ta hiểu rõ nhất. Một câu chuyện lạ về nhà giàu sẽ sống rất dai, vì nó cho người kể một cảm giác mình biết được điều bí mật của người có tiền có thế. Ông ta khuyên ông đừng phí công đi đính chính từng quán trà, vì đính chính của người trong cuộc chỉ làm câu chuyện thêm phần đáng tin trong mắt người nghe. Cách duy nhất, ông ta nhắc lại gần giống hệt lời của người ở tòa soạn, là để một sự thật khác, rõ ràng và tử tế hơn, từ từ thay thế nó.
Lời khuyên giống nhau từ hai người hoàn toàn khác nhau trong cùng một ngày làm Kính Nghiêu suy nghĩ suốt quãng đường về ngoại ô. Ông nhận ra công việc sửa sai của mình từ nay không chỉ là việc trong dinh thự nữa. Ông phải tạo ra được một kết cục thật cho câu chuyện này, một kết cục mà khi nó được kể lại ngoài phố. Người nghe sẽ thấy cô gái họ Lạc là một người bệnh đã được chữa khỏi bằng thuốc và bằng sự hiểu biết, chứ không phải là một nhân vật trong một câu chuyện tà thuật. Muốn có kết cục ấy, ông phải làm xong phần việc khó nhất: tìm ra căn nguyên thật và chữa được cho cô. Ý nghĩ ấy biến nỗi xấu hổ của ông trong những ngày này thành một quyết tâm lạnh và bền, thứ quyết tâm sẽ theo ông qua tất cả các đêm rằm còn lại của mùa đông năm ấy.
Tối hôm đó, Uyển Thanh nghe mẹ kể lại việc cha cô tiếp người bà con dò xét bằng sự im lặng, và cô ngồi lặng đi một lúc rồi nói với nhũ mẫu một câu được bà kể lại cho Kính Nghiêu vào hôm sau. Cô nói cô thấy thương cha mình hơn cả thương bản thân, vì cha cô cả đời giữ thể diện cho dòng họ. Nay ở tuổi này lại phải ngồi im lặng chịu những câu hỏi dò xét về con gái mình mà không được phép nói ra sự thật để bảo vệ cô. Cô nói nếu sự thật về dòng máu của cô một ngày nào đó được nói ra một cách đường hoàng, cô muốn chính mình là người nói nó, trước mặt họ hàng, chứ không phải cha cô hay bất cứ ai khác phải gánh thay. Lời nói ấy của một cô gái vừa mất hôn ước làm Kính Nghiêu ghi vào sổ với một sự kính trọng đặc biệt, và ông tự hứa kết luận cuối cùng của vụ việc này. Nó tới, phải được trình bày theo cách để cô gái có thể tự cầm nó trên tay mà đối diện với bất cứ ai.
Một buổi chiều cuối tháng Mười Một, quản gia báo cho Kính Nghiêu một tin nhỏ từ vòng ngoài của dinh thự. Hai người làm trẻ từng nói chuyện về xác sâu bọ ở dãy nhà ngang đã tự nguyện xin đổi sang ca làm ban ngày ở khu vườn xa, vì họ sợ những lời đồn ngoài phố quay lại làm liên lụy tới nhà. Gia chủ đã đồng ý cho họ đổi ca mà không trách phạt gì thêm. Việc nhỏ ấy cho thấy dư luận ngoài phố đã bắt đầu thấm ngược trở lại vào trong nhà, làm chính những người làm lâu năm cũng phải tính đường tự bảo vệ mình. Kính Nghiêu ghi việc này vào sổ với nhận xét rằng một bí mật bị lộ không chỉ làm hại người ở trung tâm câu chuyện, nó còn làm xáo trộn đời sống của mọi người xung quanh, kể cả những người làm vô tội nhất. Và ông càng thấm thía rằng cái giá của hai chữ tà thuật ông nói ra hôm ấy không thể tính hết bằng một lá thư hủy hôn. Nó đang âm thầm lan ra từng góc của dinh thự này, vào từng bữa cơm và từng ca trực đêm của những con người chưa từng làm gì sai.
Cũng trong buổi tối hôm ấy, Vĩnh Khang mang tới thư phòng một đề nghị bất ngờ: anh muốn tự mình viết một lá thư sang nhà họ Tống, không phải để xin khôi phục hôn ước. Để nói rõ một điều duy nhất, rằng em gái anh là người bệnh đang được chữa trị đàng hoàng, không phải là nhân vật trong những câu chuyện mà phố xá đang kể. Kính Nghiêu nghe xong, suy nghĩ rất lâu rồi khuyên anh chưa nên gửi lá thư ấy, vì bất cứ văn bản nào từ phía nhà gái lúc này cũng sẽ bị đọc như một lời thanh minh. Thanh minh trong lúc chưa có sự thật trọn vẹn chỉ làm câu chuyện sống lâu hơn. Anh nghe lời khuyên ấy, gấp lá thư nháp lại và tự tay đốt nó trong lò sưởi của thư phòng, nói rằng anh sẽ chờ tới khi nhà mình có một sự thật đủ mạnh để không cần thanh minh nữa.