LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 26: Treo Gương Trước Cửa Sổ Phòng Ngủ
Tối 01/12/1933, đêm trước rằm tháng Mười, chiếc gương đồng Bát Quái được treo lên lần đầu tiên sau rất nhiều năm. Vị trí treo là ngay trước cửa sổ phòng…
Nội dung chương
Tối 01/12/1933, đêm trước rằm tháng Mười, chiếc gương đồng Bát Quái được treo lên lần đầu tiên sau rất nhiều năm. Vị trí treo là ngay trước cửa sổ phòng ngủ của Uyển Thanh ở lầu đông, theo đúng bản hướng dẫn Kính Nghiêu đã chuẩn bị ở thư phòng: khung gỗ đóng cố định vào tường phía trong phòng. Gương treo cao ngang phần trên của cửa sổ, mặt gương hướng vào phòng và chếch nhẹ ra phía cửa sổ, vòng chu sa đỏ quanh vành nổi rõ trong ánh đèn dầu.
Cùng với chiếc gương, một lò hương trầm nhỏ được đặt trên chiếc bàn thấp ở góc phòng, phía đầu giường của Uyển Thanh. Hương trầm trong lò là trầm miếng do nhà giữ từ lâu, khói thơm nhẹ và đều. Theo sắp xếp của Kính Nghiêu, nhũ mẫu sẽ là người trông lò hương trong đêm, châm thêm trầm mỗi khi lò gần tàn, và tuyệt đối không để khói hương tắt hẳn trước rạng đông. Ông giải thích cho nhũ mẫu nghe bằng lời lẽ đơn giản nhất: gương và hương ở đây để giữ căn phòng này thành một chỗ yên ổn và ấm áp cho tiểu thư trong đêm nay. Như người xưa trong họ vẫn làm, không phải để làm hại hay đuổi bắt bất cứ thứ gì.
Đội trực đêm nay cũng được sắp xếp lại quanh hai vật ấy. Kính Nghiêu trực ở hành lang như cũ nhưng ngồi gần cửa phòng hơn, để khi cần có thể vào phòng kiểm tra trục gương ngay. Quản gia và Vĩnh Khang ở sân sau. Gia chủ và phu nhân, theo lời đề nghị của ông, ở lại nhà chính và không lên lầu đông trong đêm, vì từ đêm nay. Căn phòng của Uyển Thanh có thêm gương và hương, mọi sự di chuyển thừa trong đêm đều có thể làm lệch những gì đã sắp đặt cẩn thận.
Trước khi Uyển Thanh đi ngủ, ông vào phòng kiểm tra lần cuối cùng cô và nhũ mẫu. Cô ngồi bên giường, nhìn chiếc gương treo trên cửa sổ rất lâu. Mặt gương vừa được lau sáng phản chiếu ánh đèn dầu và bóng của ba người trong phòng thành những hình mờ ấm áp. Cô nói đêm nay là lần đầu tiên cô đi ngủ trong căn phòng này mà thấy nó giống như căn phòng của một người con gái bình thường trong các câu chuyện xưa. Có gương đồng treo trên cửa sổ, có hương trầm cháy ở góc phòng, có người thân canh giữ ở mọi phía.
- Thưa ông, dù đêm nay gương có giữ được cháu hay không, cháu cũng cảm ơn ông. Ít nhất đêm nay cháu không phải là một người bệnh nằm chờ một chuyện lạ xảy ra. Cháu là người con gái của họ này, nằm trong lệ canh giữ của họ này.
Cô đi ngủ sớm như mọi ngày sát rằm. Ngấn đỏ quanh cổ cô hiện rõ trong ánh đèn khi nhũ mẫu kéo chăn đắp tới ngực cho cô theo đúng cấm kỵ. Kính Nghiêu ra hành lang, ngồi vào vị trí trực, mở cuốn sổ quan sát đêm rằm thứ ba và ghi dòng đầu tiên: đêm nay, lần đầu tiên, căn phòng của Uyển Thanh có gương đồng và hương trầm như lệ xưa. Cả nhà chờ xem người xưa để lại hai thứ ấy cho các đời sau là có lý do thật hay chỉ là một niềm tin cũ kỹ truyền qua nhiều đời người.
Canh một của đêm trôi qua yên tĩnh. Từ hành lang, Kính Nghiêu nghe rõ tiếng trầm cháy lách tách rất khẽ trong phòng mỗi khi nhũ mẫu châm thêm, và ngửi thấy mùi hương trầm thoang thoảng qua khe cửa, khác hẳn mùi sương lạnh của các đêm trực trước. Ông ghi vào sổ giờ giấc của từng lần châm hương do nhũ mẫu thực hiện. Vì ông muốn sáng mai có thể đối chiếu chính xác trạng thái của lò hương với từng thời điểm của hiện tượng trong đêm, nếu hiện tượng vẫn xảy ra như hai tháng trước.
Ông cũng ghi lại tâm trạng của chính mình trong đêm trực thứ ba này, điều ông hiếm khi làm trong sổ quan sát vốn chỉ dành cho dữ kiện. Ông viết rằng đêm nay ông trực với một tâm thế khác hẳn hai đêm trước: không còn là tâm thế của người đi xem một hiện tượng lạ, mà là tâm thế của một người đang thử lại một cách làm của người xưa bằng chính tay mình. Chờ xem tổ tiên của cô gái này, qua một chiếc gương đồng và một lò hương, có còn nói được điều gì với con cháu họ sau mấy trăm năm hay không. Bên ngoài hành lang, trăng tháng Mười đang lên cao dần trên dãy gò phía tây, và sương ngoài đầm lầy bắt đầu tụ lại thành lớp mỏng đầu tiên của đêm.
Một việc chuẩn bị khác cũng được hoàn thành trong buổi tối hôm ấy ở dãy nhà ngang: quản gia cho người kiểm tra lại toàn bộ cửa sổ và cửa ra vào của lầu đông. Tra dầu vào các bản lề để cửa không phát tiếng động trong đêm, và thay mới sợi dây chuông báo hiệu từ sân sau lên hành lang. Ông già nói với Kính Nghiêu rằng những việc nhỏ ấy người làm trong nhà vẫn làm trước mỗi dịp quan trọng, nhưng đêm nay họ làm với một tâm trạng khác. Lần đầu tiên sau mười bảy tháng, đội trực của dinh thự bước vào một đêm rằm với một hy vọng cụ thể trong tay, thay vì chỉ có kỷ luật và sự chờ đợi như mọi lần trước.
Riêng Kính Nghiêu, trước giờ vào vị trí, ông ngồi một mình trong thư phòng chừng một khắc và viết vào sổ nhật ký một đoạn ngắn. Ông viết rằng nếu đêm nay lệ xưa của dòng họ có tác dụng, ông sẽ phải ghi công ấy cho tổ tiên của cô gái và cho những người đàn bà trong họ đã giữ gìn các lời dặn qua nhiều đời, chứ không phải cho mình. Còn nếu đêm nay không có gì thay đổi, ông cũng sẽ ghi lại trung thực như vậy, và tiếp tục đi tìm căn nguyên theo hướng đất nước và thân thể mà ông đã hẹn với chính mình. Ông khép sổ, cầm đèn dầu che sáng và bước lên hành lang lầu đông, nơi mùi hương trầm từ căn phòng cuối hành lang đã bắt đầu lan ra rất nhẹ trong sương đêm.
Nửa đêm, khi hành lang đã chìm hẳn vào sương và lạnh, Kính Nghiêu đứng dậy đi một vòng rất nhẹ dọc hành lang để giữ người tỉnh táo và kiểm tra lại bằng mắt các điểm mốc của đêm. Cánh cửa phòng ngủ đóng yên, sợi dây chuông về sân sau căng đều, ngọn đèn che sáng ở góc cầu thang còn cháy. Mọi thứ đều ở đúng chỗ của chúng. Ông quay lại chiếc ghế trực của mình, quấn thêm chiếc áo ấm quanh người, và nghĩ về những người đàn bà trong họ Lạc qua nhiều đời đã ngồi trong căn phòng kia. Bên một lò hương, canh giữ một người con gái đang bay, bằng cùng một sự lặng lẽ như ông đang ngồi ở hành lang này. Ông cảm thấy mình, một người ngoài họ, một người đàn ông làm nghề đọc sách cũ, đêm nay đã được nối vào sợi dây canh giữ rất dài và rất cũ ấy. Cảm giác ấy làm cái lạnh của hành lang bớt đi phần nào trong những canh giờ còn lại của đêm.
Một chi tiết của buổi tối chuẩn bị này cũng được Kính Nghiêu ghi lại cẩn thận, dù nó không thuộc về kỹ thuật treo gương hay phân công trực đêm. Đó là việc phu nhân tự tay mang lên lầu đông một chiếc áo ấm mới may cho con gái, đặt ở chân giường, và dặn nhũ mẫu rằng sau đêm nay, dù kết quả thế nào, sáng mai bà muốn là người đầu tiên vào phòng thăm con. Cái áo ấm ấy không có vai trò gì trong lệ xưa hay trong kế hoạch trực đêm, nó chỉ là việc của một người mẹ. Nhưng ông ghi lại nó vì ông hiểu, trong những đêm như đêm nay, điều giữ cho cả một dinh thự không hoảng loạn không chỉ là kỷ luật và ghi chép, mà còn là những việc nhỏ đầy tình cảm như vậy. Nhắc mọi người nhớ rằng ở trung tâm của mọi kế hoạch và sổ sách vẫn là một cô con gái được cha mẹ thương yêu, và một người mẹ đang chờ tới sáng để được ôm con mình như mọi buổi sáng khác.
Ở sân sau, đêm ấy Vĩnh Khang lần đầu tiên trực một đêm rằm mà không có hiện tượng nào xuất hiện trên đầu mình. Về sau anh kể lại rằng sự chờ đợi trong im lặng ấy còn căng thẳng hơn cả những đêm thấy bóng bay trên mặt đầm. Anh và quản gia vẫn giữ nguyên vị trí tới tận rạng đông theo đúng kế hoạch, không một ai rời vị trí sớm vì nghĩ rằng đêm nay sẽ không có chuyện gì xảy ra ngoài sân. Sự kỷ luật ấy, Kính Nghiêu ghi vào biên bản của đêm, là điều kiện tiên quyết để kết quả của đêm nay có giá trị: chỉ khi đội trực ở mọi vòng đều làm đúng phần việc như một đêm rằm bình thường. Người ta mới dám kết luận rằng sự thay đổi của đêm nay đến từ chiếc gương và lò hương trong phòng, chứ không đến từ sự lơi lỏng của bất cứ ai.
Trước khi trời sáng hẳn, ông làm một việc cuối cùng của đêm trực: đi một vòng quanh phòng ngủ từ phía hành lang. Kiểm tra lại khung gương qua khe cửa, ghi nhận trục gương vẫn nguyên vị trí như lúc đầu đêm, dây treo không xoay, mặt gương không lệch. Ông ghi kết quả kiểm tra ấy vào cuối trang sổ của đêm, vì ông biết từ nay, tình trạng của chiếc gương sau mỗi đêm rằm sẽ là một phần dữ kiện chính thức của hồ sơ, ngang hàng với tình trạng của chính cô gái trong phòng.
Sáng ra, vệt chu sa mới trên gương vẫn đỏ tươi, sáng hơn hẳn vệt cũ đã phai của những tháng trước, và Kính Nghiêu đứng ngắm nó một lúc lâu trong thứ ánh sáng nhợt nhạt của buổi sớm tháng Mười Một trước khi rời lầu đông.