LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 28: Nhận Sai Trước Gia Chủ
Ngày 04/12/1933, hai ngày sau đêm rằm tháng Mười, Kính Nghiêu xin một buổi họp chính thức với gia đình họ Lạc tại phòng khách nhà chính. Có mặt gia chủ,…
Nội dung chương
Ngày 04/12/1933, hai ngày sau đêm rằm tháng Mười, Kính Nghiêu xin một buổi họp chính thức với gia đình họ Lạc tại phòng khách nhà chính. Có mặt gia chủ, phu nhân, Vĩnh Khang và, theo yêu cầu riêng của ông, có cả Uyển Thanh, vì ông nói điều ông sắp nói liên quan trực tiếp tới cô và cô có quyền nghe tận tai. Quản gia Trường Canh ngồi ở phía cuối phòng với cuốn sổ ghi chép của dinh thự mở sẵn, vì buổi họp này được ghi vào hồ sơ nhà như một việc chính thức.
Ông đứng dậy và nói một cách chậm rãi, rõ ràng, không vòng vo một câu nào. Ông tuyên bố rút lại toàn bộ kết luận về tà thuật mà ông đã trình bày vào ngày 24/11/1933. Ông nói kết luận ấy không có căn cứ trong bất cứ tài liệu nào ông đã tra cứu: hai cuốn sách cổ chép hiện tượng này là đặc điểm của một nhóm người ở phương Nam. Gia phả của dòng họ chép nó là chứng truyền qua các đời con gái, và không một nguồn nào nói tới người gieo họa hay một thuật nào bị cấy vào người cô gái. Kết luận hôm ấy là do ông vội vàng dưới áp lực phải có câu trả lời, và trách nhiệm thuộc về ông hoàn toàn.
Ông nói tiếp phần khó nhất: chính kết luận sai ấy, khi lọt ra ngoài, đã cho lời đồn một hạt nhân để bám vào, và là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới lá thư hủy hôn của nhà họ Tống. Ông xin lỗi gia chủ, xin lỗi phu nhân, và quay sang xin lỗi Uyển Thanh sau cùng, với tư cách người bị hại nhiều nhất bởi sai lầm của ông. Ông nói ông không mong được tha thứ ngay, và việc ông còn ở lại trong dinh thự này chỉ có một lý do chính đáng duy nhất: tìm ra sự thật và sửa hậu quả bằng kết quả, không bằng lời nói.
Căn phòng im lặng rất lâu sau khi ông ngồi xuống. Gia chủ là người lên tiếng trước. Ông nói lời rút lại này, giá như được nói vào ngày 25/11 thay vì ngày 04/12, thì nhà họ có thể đã giữ được hôn ước, hoặc ít nhất giữ được thể diện khi đối đáp với nhà họ Tống. Nhưng ông cũng nói ông ghi nhận sự thẳng thắn của ông Thẩm, vì trong đời mình, ông chưa thấy nhiều người dám đứng trước mặt người bị hại mà nhận một sai lầm lớn như vậy kèm theo toàn bộ hậu quả của nó.
Uyển Thanh ngồi im suốt buổi họp, và tới lúc này cô mới nói. Cô nói cô không trách ông Thẩm về chuyện hôn ước nữa, vì mấy ngày qua cô đã nghĩ thông một điều. Một nhà trai nghe lời đồn mà hủy hôn nhanh như vậy thì dù có cưới được, đời cô ở nhà ấy cũng không yên ổn mỗi khi chuyện cũ bị khơi lại. Điều cô cần ở ông không phải là lời xin lỗi, mà là câu trả lời thật về chính cơ thể mình, và đêm rằm vừa qua. Chiếc gương của tổ tiên đã cho cô một đêm yên ổn nhất trong gần hai năm, nên cô tin ông đang đi đúng hướng hơn bất cứ lúc nào trước đây.
Phu nhân lúc này mới nói thêm phần việc của mình: từ nay, cuốn gia phả phụ sẽ ở lại thư phòng, và bà sẽ kể hết cho chồng nghe những gì bà biết về họ ngoại, không giữ lại điều gì vì lệ nhà nữa. Gia chủ gật đầu chấp thuận, và chính thức tuyên bố trước cả nhà: kết luận tà thuật bị xóa khỏi mọi ghi chép chính thức của gia đình kể từ hôm nay. Bất cứ ai trong nhà còn nhắc lại hai chữ ấy về tiểu thư sẽ bị coi là người làm trái lệnh nhà.
Cuối buổi họp, gia chủ nhắc tới một việc đã bàn dở từ tháng Mười: việc mời thầy lang. Ông nói nay ông Thẩm đã đổi hướng tra cứu sang thân thể và nguồn nước, thì việc mời một người làm nghề thuốc giỏi và kín tiếng không thể trì hoãn thêm nữa. Ông hỏi ông Thẩm đã tìm được người nào chưa. Kính Nghiêu đáp rằng qua người bạn buôn thuốc, ông đã nghe tới một cái tên được nhắc lại nhiều lần trong giới thầy lang ở Lạc Dương và vùng quanh đó. Thầy lang Trình Dục Dân ở phố cổ, một người nổi tiếng giỏi về các chứng lạ trong thân thể, tính tình cẩn thận và đặc biệt kín tiếng trong việc nhà người bệnh. Ông đề nghị được tự mình tới gặp người ấy trước, dò xét nhân cách và cách làm việc, rồi mới quyết định có mời về dinh thự hay không.
Gia chủ đồng ý và giao hẳn việc này cho ông, kèm một câu dặn: người thầy lang ấy khi tới nhà, chỉ cần biết tiểu thư có một chứng lạ về giấc ngủ và thân thể. Phần còn lại sẽ nói dần theo mức độ tin cậy, đúng như cách nhà này đã làm với chính ông Thẩm từ ngày đầu. Buổi họp kết thúc bằng việc quản gia ghi vào sổ nhà một biên bản ngắn: ngày 04/12/1933. Học giả Thẩm Kính Nghiêu chính thức rút lại kết luận ngày 24/11/1933 trước toàn thể gia đình, gia đình ghi nhận và quyết định giữ ông lại để tiếp tục tra cứu theo hướng mới.
Sau buổi họp, Kính Nghiêu còn làm một việc riêng mà ông cho là cần thiết để lời rút lại của mình không chỉ là một buổi nói chuyện trong phòng khách. Ông viết một bản tuyên bố rút lại kết luận ngày 24/11 thành văn bản, ghi rõ kết luận cũ không có căn cứ ở điểm nào, hồ sơ thật sự nói gì, và trách nhiệm thuộc về ai. Bản tuyên bố ấy được ông ký tên, đóng cùng bộ hồ sơ của vụ việc, và một bản sao được giao cho gia chủ giữ trong hộp hồ sơ của gia đình. Sau này nếu có bất cứ ai trong họ hàng hay người quen nhắc lại chuyện tà thuật, gia đình có một văn bản rõ ràng để đối đáp.
Ông cũng viết lại toàn bộ quy tắc làm việc của mình thành ba điều và dán lên tường thư phòng, ngay phía trên bàn làm việc: không kết luận khi chưa đủ ba lớp bằng chứng gồm sách vở. Giấy tờ của dòng họ và quan sát hoặc xét nghiệm trực tiếp; không nói ra một hướng tạm thời với người đang chịu ảnh hưởng trực tiếp của nó như thể đó là kết luận. Mọi sai lầm phải được rút lại bằng văn bản trước mặt những người đã nghe kết luận sai... Ba điều ấy, ông tự biết, đều được viết ra từ chính sai lầm của mình trong mùa thu năm nay, và chúng sẽ đi theo ông trong mọi công việc còn lại của đời làm nghề khảo cứu.
Đêm hôm đó, Kính Nghiêu nhận được một lá thư ngắn từ người bạn ở tòa soạn báo trong thành, báo rằng câu chuyện về họ Lạc ngoài phố đã bắt đầu nguội đi trông thấy. Vì không có thêm chi tiết mới nào nuôi nó và vì mùa cuối năm bận rộn làm người ta quay sang những câu chuyện khác. Người bạn viết thêm một câu mà ông đọc đi đọc lại: lời đồn chết nhanh nhất không phải khi bị đính chính, mà khi người ta không còn thấy nó mới nữa. Ông cất lá thư vào hồ sơ và ghi chú bên cạnh: mặt trận dư luận tạm yên, nhưng sự yên này mong manh và không thay thế được việc tìm ra căn nguyên thật. Vì chỉ cần một đêm rằm nào đó xảy ra chuyện ngoài ý muốn, toàn bộ câu chuyện sẽ sống lại với sức mạnh gấp nhiều lần hiện nay. Sự mong manh ấy là một lý do nữa để những đêm rằm sắp tới trong dinh thự này phải được canh giữ cẩn thận hơn mọi đêm đã qua.
Trước khi buổi họp kết thúc hẳn, gia chủ còn nói riêng với Kính Nghiêu một câu ở ngưỡng cửa phòng khách, khi mọi người đã ra gần hết. Ông nói ông giữ ông Thẩm ở lại không chỉ vì cần một người tra cứu, mà vì trong đời làm chủ một dòng họ. Ông đã gặp nhiều người nói giỏi, nhưng rất ít người dám quay lại nhận sai trước mặt người bị hại bởi cái sai của mình. Ông nói chính việc nhận sai hôm nay làm ông tin rằng những kết luận sau này của ông Thẩm, dù chậm tới đâu, sẽ là những kết luận thật. Kính Nghiêu nghe câu ấy thì cúi đầu rất thấp, không phải vì lễ phép mà vì ông biết niềm tin vừa được trao lại cho mình lần này nặng hơn lần đầu rất nhiều. Vì nó được trao sau khi người ta đã biết ông có thể sai, và sai một cách gây hại thật sự. Ông tự hứa trong lòng rằng lần này, ông sẽ giữ niềm tin ấy bằng cách chậm rãi và chắc chắn nhất mà nghề nghiệp của ông cho phép.
Một tuần sau buổi họp nhận sai, người bạn ở tòa soạn báo lại viết thư báo một tin làm cả nhà nhẹ người: trong các quán trà ở phố cổ. Câu chuyện về họ Lạc đã gần như không còn được nhắc tới nữa, người ta đã chuyển sang những chuyện mới hơn của mùa cuối năm. Kính Nghiêu đọc thư xong thì cất vào hồ sơ, và ghi chú rằng dư luận có trí nhớ ngắn hơn nhiều so với nỗi lo của người trong cuộc. Ông cũng ghi rõ điều này không làm giảm đi trách nhiệm phải tìm ra căn nguyên thật, vì danh dự của một con người không nên phụ thuộc vào trí nhớ ngắn hạn của thiên hạ. Công việc của ông trong dinh thự này, từ nay tới ngày kết thúc, phải cho ra một sự thật bền vững hơn mọi lời đồn, một sự thật mà chính Uyển Thanh có thể mang theo suốt đời mình mà không phải cúi đầu trước bất cứ ai.
Biên bản buổi họp được quản gia cất vào hộp hồ sơ của gia đình ngay trong chiều hôm đó, bên cạnh bản sao thư hủy hôn của nhà họ Tống.