LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 27: Đêm Đầu Bay Thứ 3
Đêm 02/12/1933, rằm tháng Mười, hiện tượng xảy ra đúng giờ như hai đêm trước. Cuối canh một, Uyển Thanh đã ngủ say trong phòng, thân người bắt đầu lạnh…
Nội dung chương
Đêm 02/12/1933, rằm tháng Mười, hiện tượng xảy ra đúng giờ như hai đêm trước. Cuối canh một, Uyển Thanh đã ngủ say trong phòng, thân người bắt đầu lạnh dần theo lời nhũ mẫu báo qua ám hiệu gõ cửa. Tới nửa sau canh hai, Kính Nghiêu ở hành lang nghe tiếng động khẽ quen thuộc trong phòng, nhưng lần này, sau tiếng động ấy. Không có luồng gió lạnh nào lùa qua khe cửa, và qua miệng lỗ thông gió phía trên hành lang, hoàn toàn không có bóng nào lướt ra như hai đêm trước.
Ông đứng dậy, đứng im dưới lỗ thông gió một lúc lâu, lắng nghe. Trong phòng có tiếng đập cánh phần phật, nhưng là tiếng đập cánh bị giữ lại trong một không gian kín: nó vang lên từng đợt ngắn. Di chuyển qua lại phía trên cao của căn phòng, thỉnh thoảng chạm nhẹ vào trần và các bức tường, rồi yếu dần, rồi lại vang lên. Ông ghi vào sổ: đêm đầu bay thứ 3, chiếc đầu đã lìa thân nhưng không ra khỏi phòng ngủ.
Qua khe cửa dưới chân, ông thấy ánh sáng trong phòng thay đổi theo từng đợt đập cánh: bóng của một vật nhỏ bay qua lại liên tục cắt ngang quầng sáng của đèn dầu và lò hương. Nhũ mẫu, theo đúng thỏa thuận, không mở cửa, chỉ gõ ba tiếng chậm rãi để báo rằng bà vẫn bình tĩnh và thân xác của tiểu thư vẫn an toàn trên giường, chăn đắp tới ngực, không vật gì che lên cổ cô. Đó là giây phút căng thẳng nhất của đêm: một chiếc đầu đang bay yếu ớt trong căn phòng kín. Một người đàn bà già giữ kỷ luật tuyệt đối bên cạnh một thân xác lạnh ngắt, không hoảng loạn, không làm bất cứ điều gì ngoài phần việc đã được giao.
Ở sân sau, quản gia và Vĩnh Khang chờ đợi trong vô ích suốt các canh giờ. Không có bóng nào bay ra khỏi mái lầu đông. Không có tiếng đập cánh nào trên mặt đầm. Đầm lầy đêm nay yên tĩnh tới mức đội trực ở sân sau nghe rõ cả tiếng cá quẫy dưới kênh và tiếng gió qua cỏ. Vĩnh Khang về sau kể lại rằng đó là đêm trực kỳ lạ nhất của anh: cả đội chuẩn bị cho một hiện tượng đã thành lệ. Hiện tượng ấy lần đầu tiên không đi theo đường cũ nữa, vì trong phòng của em gái anh có một chiếc gương đồng và một lò hương trầm của tổ tiên.
Trong phòng, các đợt đập cánh thưa dần theo thời gian. Tới gần cuối canh tư, tiếng đập cánh chỉ còn vang lên từng nhịp ngắn và chậm ngay phía trên giường, như một con chim đã mệt đang lượn vòng cuối cùng trên tổ của nó. Rồi mọi thứ yên lặng. Nhũ mẫu gõ cửa hai tiếng theo ám hiệu báo bình an. Kính Nghiêu ghi giờ vào sổ và ngồi xuống ghế ở hành lang, hai tay ông run lên vì lạnh và vì xúc động. Lần đầu tiên sau mười bảy tháng, một đêm rằm của Uyển Thanh đã trôi qua mà chiếc đầu của cô không rời khỏi căn phòng ngủ của mình.
Rạng đông, nhũ mẫu mở cửa phòng. Uyển Thanh đang ngủ một giấc nông bình thường, thân người ấm hơn hẳn các đêm rằm trước vào cùng thời điểm này, hơi thở đều và sâu. Cô tỉnh dậy sau đó chừng nửa canh giờ, ngồi dậy và nói câu đầu tiên với vẻ ngạc nhiên thật sự. Đêm qua cô không mơ thấy mặt nước, cô chỉ mơ thấy một căn phòng ấm có mùi trầm và một quầng sáng tròn rất dịu ở phía cửa sổ. Cô ăn hết một bát cháo đầy vào bữa sáng, điều chưa từng xảy ra vào sáng sau các đêm rằm trước đây.
Buổi sáng hôm đó, Kính Nghiêu viết bản tóm tắt đêm thứ ba với sự thận trọng cao nhất. Ông ghi rõ kết quả: chiếc đầu vẫn lìa thân như mọi đêm rằm, chứng tỏ gương và hương không chữa được hiện tượng và không ngăn được việc lìa thân. Nhưng chiếc đầu đã không ra khỏi phòng, không bay ra gió lạnh ngoài đầm lầy, và thân xác của cô gái qua đêm an toàn hơn hẳn, ấm lại nhanh hơn, sáng ra khỏe hơn. Nói cách khác, lệ xưa của dòng họ là một biện pháp giữ và bảo vệ đúng như dòng chữ sau gương đã nói. Nó giữ người con gái ở trong nhà mình qua những đêm nguy hiểm nhất, trong lúc chờ các đời sau tìm ra căn nguyên thật sự.
Gia chủ đọc bản tóm tắt ấy hai lần rồi nói một câu đầy cảm khái: tổ tiên nhà ông để lại chiếc gương không phải để làm phép, mà để làm một cái hàng rào tử tế quanh người con gái của họ. Các đời sau này, kể cả đời ông, đã để cái hàng rào ấy nằm trong tủ kính phủ bụi suốt mấy chục năm trong khi con gái trong nhà phải chịu những đêm rằm không ai bảo vệ. Ông ra lệnh cho quản gia từ nay, vào các đêm rằm, gương và hương phải được bố trí ở phòng tiểu thư theo đúng bản hướng dẫn của ông Thẩm, coi đó là một lệ mới của nhà này cho tới khi tiểu thư khỏi hẳn.
Chiều hôm đó, theo đề nghị của Kính Nghiêu, nhũ mẫu Quách Tú Anh ngồi lại với ông ở gian bếp phụ để kể lại toàn bộ đêm qua theo trí nhớ của bà, từng chi tiết một, để ông ghi thành biên bản riêng của người trực trong phòng. Bà kể lúc chiếc đầu mới lìa thân, bà nghe tiếng đập cánh ngay phía trên giường mạnh tới mức bà phải nắm chặt mép ghế để giữ mình không đứng bật dậy. Bà kể có một lúc chiếc đầu bay sà xuống rất thấp, gần như ngang tầm mặt bà, và trong ánh sáng mờ của lò hương. Bà thoáng thấy khuôn mặt của tiểu thư với đôi mắt nhắm nghiền và hai vành tai xòe rộng, trước khi nó lại bay lên phía trần nhà. Bà nói bà đã suýt đưa tay ra theo phản xạ của một người nuôi trẻ, rồi nhớ ra kỷ luật trong đêm và tự ép hai tay mình ở yên trên đầu gối.
Biên bản của nhũ mẫu là mảnh ghép cuối cùng làm bức tranh đêm thứ ba hoàn chỉnh: từ nay. Hiện tượng trong phòng đã có người chứng kiến trực tiếp từ bên trong, khớp với quan sát từ hành lang của Kính Nghiêu và sự vắng mặt của hiện tượng ở sân sau. Ông cất biên bản ấy vào hồ sơ với sự trân trọng đặc biệt, và nói với bà rằng trong cả vụ việc này, người giữ kỷ luật tốt nhất không phải là ông hay quản gia. Là một người đàn bà già ngồi một mình trong căn phòng tối nhất của dinh thự, đối diện với điều đáng sợ nhất, và không làm sai một điều dặn nào.
Sau khi biên bản của nhũ mẫu được cất vào hồ sơ, Kính Nghiêu còn làm một phép kiểm tra bổ sung mà ông đã hẹn từ đầu tháng: ông đo lại các vệt bụi trên vành lỗ thông gió ở hành lang. Khác với sau đêm rằm tháng Tám, lần này lớp bụi trên vành lỗ gần như nguyên vẹn, chỉ xáo động rất nhẹ ở một điểm duy nhất, như thể có vật gì đã tới gần miệng lỗ rồi quay lại. Phép đo nhỏ ấy khớp hoàn toàn với diễn biến trong phòng: chiếc đầu đã hướng về phía lỗ thông gió theo thói quen của hai đêm trước, nhưng rồi không qua được và quay lại không gian của căn phòng. Ông ghi kết quả đo vào sổ với một sự cẩn trọng đặc biệt, vì đó là vật chứng vật lý đầu tiên cho thấy tác dụng giữ lại của gương và hương không phải là cảm giác chủ quan của người trực đêm. Là một thay đổi có thể đo được trong đường đi của hiện tượng.
Trong buổi chiều cùng ngày, Kính Nghiêu còn nhận được thư trả lời của người bạn buôn thuốc ở phố cổ về việc tìm thầy lang. Người bạn viết rằng trong số những cái tên đã hỏi thăm, có một người nổi lên rõ ràng hơn cả về cả tài nghề lẫn nết người: thầy lang Trình Dục Dân, mở hiệu thuốc ở phố cổ đã nhiều năm. Chuyên trị các chứng lạ trong thân thể mà thầy thuốc khác bó tay, và có một nết quý là không bao giờ nói chuyện bệnh của nhà này cho nhà khác nghe, tới mức người trong phố gọi ông là người thầy thuốc câm. Lá thư ấy tới đúng vào lúc cả nhà vừa trải qua một đêm rằm yên ổn nhất trong gần hai năm, và Kính Nghiêu ghi vào sổ hẹn: ngay trong tuần này phải tới phố cổ gặp người thầy thuốc ấy. Vì gương và hương đã mua được cho Uyển Thanh những đêm yên ổn, nhưng mua thời gian không phải là chữa bệnh, và thời gian mua được phải dùng vào việc tìm căn nguyên chứ không được phung phí vào sự bằng lòng.
Đêm hôm sau, khi dinh thự đã trở lại nhịp sinh hoạt thường ngày, Kính Nghiêu lên lầu đông thăm Uyển Thanh và thấy cô đang ngồi đọc sách bên cửa sổ, chiếc gương đồng vẫn treo yên ở vị trí của nó phía trên. Cô nói từ đêm qua, đây là lần đầu tiên cô ngủ một đêm rằm mà sáng ra còn nhớ được giấc mơ của mình một cách rõ ràng và yên lành như vậy, không phải những mảnh mơ về mặt nước và gió lạnh. Cô nói cô bắt đầu hiểu vì sao người xưa trong họ coi những đêm này là việc có thể sống chung được: khi căn phòng có người canh, có gương, có hương. Người con gái biết rõ điều gì sẽ xảy ra với mình, thì cái đêm ấy không còn là một nỗi sợ vô hình nữa, nó chỉ là một đêm khó khăn trong tháng mà cả nhà cùng nhau đi qua.
Ông khép lại buổi sáng hôm ấy bằng việc ghi vào sổ trực đêm của dinh thự một dòng do chính gia chủ đọc cho quản gia chép. Từ rằm tháng Mười này, đêm rằm của tiểu thư có gương và hương theo lệ xưa, kết quả tốt, cả nhà giữ lệ này từ nay.