LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 29: Thử Nghiệm Marsh Trên Mẫu Tóc
Ngày 10/12/1933, thầy lang Trình Dục Dân tới dinh thự họ Lạc lần đầu tiên. Ông ba mươi tám tuổi, dáng người tầm thước, ăn mặc giản dị, mang theo một hộp…
Nội dung chương
Ngày 10/12/1933, thầy lang Trình Dục Dân tới dinh thự họ Lạc lần đầu tiên. Ông ba mươi tám tuổi, dáng người tầm thước, ăn mặc giản dị, mang theo một hộp đồ nghề bằng gỗ và một cuốn sổ khám bệnh đã cũ. Trước đó hai ngày, Kính Nghiêu đã tới hiệu thuốc của ông ở phố cổ để gặp mặt và nói rõ một phần câu chuyện. Một cô gái nhà danh giá mắc chứng lạ về giấc ngủ theo chu kỳ trăng, kèm nhiều dấu hiệu bất thường trên thân thể, gia đình cần một người thầy thuốc giỏi và kín tiếng tuyệt đối. Trình Dục Dân nghe xong, chỉ hỏi ba câu: bệnh đã bao lâu, đã có ai bị hại vì chứng này chưa, và gia đình có dám nghe sự thật nếu sự thật nằm ngoài những gì họ vẫn nghĩ không. Ba câu hỏi ấy làm Kính Nghiêu yên tâm rằng mình đã tìm đúng người.
Tại dinh thự, Trình Dục Dân xem bệnh cho Uyển Thanh ở lầu đông với sự có mặt của phu nhân và nhũ mẫu. Ông bắt mạch rất lâu, xem lưỡi, xem mắt, và đặc biệt xem kỹ hai bàn tay cô. Khi nhìn thấy những vạch trắng ngang trên móng tay cô và nghe kể về cơn tê mười đầu ngón tay vào buổi sáng, vẻ mặt ông thay đổi hẳn. Ông hỏi dồn dập một loạt câu hỏi mà chưa thầy thuốc nào trước đây hỏi cô: cô uống nước ở đâu trong nhà. Uống nhiều hay ít, miệng có vị lạ theo chu kỳ không, tóc có rụng nhiều hơn trước không, người có hay mệt mỏi vô cớ không.
Ông xem tiếp sơ đồ móng tay mà Kính Nghiêu đã vẽ và đo từ tháng Mười, đối chiếu khoảng cách giữa các vạch trắng với nhịp mọc của móng, rồi ngồi lặng một lúc lâu. Sau đó ông nói một câu mà cả phòng phải chú ý: những dấu hiệu này, gộp lại với nhau, rất giống dấu hiệu của một người bị nhiễm độc thạch tín một cách chậm rãi và lâu dài. Thạch tín là thứ độc có trong một số vùng đất và nguồn nước nhất định, đi vào cơ thể qua ăn uống từng chút một trong nhiều năm. Lại dấu vết trên móng tay, trên da, trên các đầu ngón tay và trong cả mái tóc của người bệnh.
Phu nhân nghe tới hai chữ thạch tín thì tái mặt. Bà hỏi có phải có người bỏ độc vào đồ ăn thức uống của con gái bà không. Trình Dục Dân lắc đầu dứt khoát, nói nhiễm độc chậm qua nguồn nước và đất ở là chuyện ông từng gặp ở một số vùng quê có mạch nước đặc biệt, không cần tới bàn tay của bất cứ ai. Nhưng ông cũng giữ đúng mực thận trọng của một người làm nghề thuốc: đây mới là nhận định ban đầu dựa trên dấu hiệu lâm sàng, muốn khẳng định phải làm thử nghiệm trên mẫu vật của chính cô gái và của nguồn nước nhà này.
Ông xin phép lấy hai thứ: một lọn tóc nhỏ của Uyển Thanh, cắt sát chân tóc ở phía sau gáy, và một chai mẫu nước giếng chính lấy vào sáng sớm hôm sau. Ông giải thích mình sẽ làm một phép thử mà ông học được qua sách thuốc phương Tây dịch lại, gọi là thử nghiệm Marsh, dùng để tìm dấu vết thạch tín trong tóc người và trong nước. Tóc người giữ lại dấu vết của chất độc đã đi qua cơ thể trong một thời gian dài, nên nếu cô gái thật sự nhiễm độc lâu năm, lọn tóc ấy sẽ nói thật thay cho mọi lời đoán.
Gia chủ, được báo lại toàn bộ ngay chiều hôm đó, đồng ý ngay với việc lấy mẫu. Lọn tóc của Uyển Thanh được cắt dưới sự chứng kiến của phu nhân và nhũ mẫu, gói vào giấy sạch, ghi ngày tháng và tên người lấy mẫu ngay tại chỗ. Chai mẫu nước giếng sáng hôm sau do quản gia tự tay lấy theo đúng lệ mẫu nước đã lập từ tháng Mười. Trình Dục Dân nhận hai mẫu vật, ghi biên nhận rõ ràng, và hẹn một tuần sau sẽ mang kết quả thử nghiệm đầu tiên tới dinh thự.
Trước khi ra về, Trình Dục Dân dành một lúc nói riêng với Kính Nghiêu ở thư phòng. Ông nói ông đã xem qua bản tóm tắt các dấu hiệu mà Kính Nghiêu đưa, và ông rất chú ý tới một điểm. Mọi dấu hiệu trên thân thể cô gái đều lên xuống theo chu kỳ tháng, khớp với chu kỳ của hiện tượng đêm rằm mà ông được nghe kể một phần. Ông nói trong nghề thuốc, một chất độc tích tụ trong cơ thể tới một ngưỡng nào đó sẽ phải tìm đường ra, và cơ thể con người đôi khi có những cách tự xử lý kỳ lạ mà sách thuốc chưa chép hết. Ông chưa dám nối hai việc này lại với nhau, nhưng ông dặn Kính Nghiêu hãy giữ lại đầy đủ các mẫu tóc theo từng tháng từ nay về sau. Vì nếu có một mối liên hệ thật giữa độc chất và hiện tượng đêm rằm, chính những mẫu tóc ấy sẽ là bằng chứng quyết định.
Kính Nghiêu ghi lại toàn bộ buổi khám đầu tiên vào hồ sơ với một cảm giác mà ông đã mất từ sau buổi trình bày sai lầm hôm 24/11: cảm giác công việc đang đi đúng hướng nhờ bằng chứng, từng bước một, không vội vàng. Tối hôm đó, ông viết thêm vào sổ kế hoạch một dòng mới: từ nay, hồ sơ của vụ việc này có hai chân, một chân là thư tịch và gia phả do ông phụ trách. Một chân là y học do Trình Dục Dân phụ trách, và không kết luận lớn nào được đưa ra nếu thiếu một trong hai chân ấy.
Trong một tuần chờ kết quả thử nghiệm, Trình Dục Dân quay lại dinh thự thêm một lần nữa để làm một việc mà ông nói là không kém phần quan trọng so với phép thử trong phòng thuốc của mình. Ông đi xem tận nơi nguồn nước và nơi ở của người bệnh. Ông ra giếng chính, xem thành giếng, nếm nước, hỏi quản gia về mạch nước và vệt đất vàng ở gò Mã Yên, rồi tự mình đi bộ ra gò cùng Kính Nghiêu vào một buổi chiều. Ông đứng trên gò nhìn xuống dinh thự một lúc lâu, cúi xuống bốc một nắm đất vàng sẫm lên ngửi và bóp trong tay, rồi nói một câu khiến Kính Nghiêu ghi lại ngay: đất này có mùi và có tay nắm của đất chứa khoáng độc. Ông đã từng thấy loại đất này ở một vùng núi xa nơi cả một xóm nhỏ đều có những dấu hiệu mệt mỏi và tê tay giống hệt như cô gái trong nhà này, và nguồn nước là điểm chung duy nhất của họ.
Ông dặn Kính Nghiêu một việc thận trọng: trong khi chờ kết quả thử nghiệm chính thức, chưa nên cho Uyển Thanh ngừng uống nước giếng một cách đột ngột hay thay đổi sinh hoạt lớn. Vì cơ thể người nhiễm độc lâu năm phản ứng rất khó lường trước những thay đổi gấp gáp, và vì cả nhà cần một kết quả chắc chắn trước khi làm bất cứ việc gì lớn như đổi nguồn nước của cả một dinh thự. Sự thận trọng ấy làm Kính Nghiêu hoàn toàn yên tâm về người thầy lang này. Đây là một người cùng chia sẻ với ông một nguyên tắc mà ông vừa phải trả giá rất đắt mới học lại được, là không hành động lớn trên một nhận định chưa được kiểm chứng.
Một tuần chờ kết quả ấy là một tuần rất dài với cả dinh thự. Uyển Thanh, người đã quen với việc chờ đợi các kết luận về chính cơ thể mình, lại là người bình tĩnh nhất nhà. Cô nói với nhũ mẫu, và bà kể lại cho Kính Nghiêu, rằng cô không sợ kết quả thử nghiệm cho ra điều gì. Vì một cái tên thật cho thứ đang ở trong người cô, dù là tên của một chất độc, vẫn tốt hơn mọi lời đồn đoán mơ hồ. Cô chỉ xin một điều: khi có kết quả, xin nói với cô trong ngày hôm đó, không để cô phải chờ thêm một đêm nào nữa trong sự không biết. Kính Nghiêu nghe lời nhắn ấy thì hứa chắc chắn, và ông ghi lời hứa vào sổ hẹn của mình như một cam kết chính thức. Vì ông biết cô gái này đã phải chờ đợi quá nhiều kết luận nói về mình mà không được nghe đúng lúc trong suốt những tháng qua, kể cả kết luận sai lầm tệ hại nhất của chính ông.
Chiều cùng ngày, sau khi Trình Dục Dân ra về, Kính Nghiêu ngồi đối chiếu buổi khám đầu tiên của thầy lang với toàn bộ hồ sơ thân thể mà ông đã ghi chép trong ba tháng qua. Sự trùng khớp làm ông phải ghi thành một bảng riêng: cơn tê tay mà nhũ mẫu kể từ tháng Chín, các vạch trắng ông đo vào tháng Mười. Vị ngai ngái trong miệng theo chu kỳ tháng, cơn khát nước giếng tăng dần trước đêm rằm, và thói quen uống nước giếng nhiều nhất nhà của cô gái. Năm mục trong hồ sơ của một người khảo cứu cổ vật, khi đặt vào tay một người làm nghề thuốc, bỗng xếp thành một hàng duy nhất chỉ về một hướng. Ông viết dưới bảng một câu thận trọng: hồ sơ của ta và con mắt của thầy thuốc đã gặp nhau ở cùng một điểm. Điểm ấy mới là nghi vấn có cơ sở, chưa phải kết luận, và tuần chờ kết quả thử nghiệm Marsh sẽ là tuần lễ dài nhất của cuộc tra cứu này.
Trước ngày hẹn trả kết quả, Trình Dục Dân còn gửi tới dinh thự một lời dặn qua người đưa thư: trong những ngày chờ đợi. Gia đình không được tự ý cho tiểu thư uống bất cứ thứ thuốc giải độc nào được mách ngoài phố, vì thuốc giải độc dùng sai cách có khi còn hại thân hơn cả chất độc đang tích trong người. Lời dặn ấy cho thấy ông là người thầy thuốc hiểu rõ tâm lý của các gia đình có con bệnh lạ: họ sẵn sàng thử bất cứ thứ gì được đồn là hay trong lúc chờ đợi. Gia chủ nghe lời dặn thì ra lệnh ngay trong nhà, từ nay mọi thứ thuốc men của tiểu thư chỉ qua tay ông Thẩm và thầy lang họ Trình, người làm nào tự ý mang thuốc ngoài vào sẽ bị đuổi việc ngay.