LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 32: Đo Lại Trục Gương Trước Rằm
Ngày 28/12/1933, còn ba ngày nữa là tới đêm rằm tháng Mười Một, Kính Nghiêu lên lầu đông từ buổi sáng để kiểm tra lại toàn bộ hệ thống gương và hương…
Nội dung chương
Ngày 28/12/1933, còn ba ngày nữa là tới đêm rằm tháng Mười Một, Kính Nghiêu lên lầu đông từ buổi sáng để kiểm tra lại toàn bộ hệ thống gương và hương trong phòng ngủ của Uyển Thanh. Từ sau đêm rằm tháng Mười thành công, chiếc gương đồng vẫn treo cố định trước cửa sổ theo lệnh của gia chủ, và lò hương trầm được thắp thử lại mỗi tuần một lần để giữ thói quen cho người trực. Lần kiểm tra này của ông là một phần của kế hoạch chuẩn bị cho đêm rằm cuối năm, đêm rằm mà cả nhà đều biết sẽ lạnh hơn hẳn các đêm trước vì gió mùa đông bắc đang về mạnh trên vùng Lạc Dương.
Ông lấy thước dây đo lại trục treo của gương theo đúng các số đo trong bản hướng dẫn đã lập hồi đầu tháng. Mọi số đo đều khớp, trừ một chi tiết nhỏ: sợi dây treo phía trên của gương đã giãn ra một chút sau gần một tháng chịu sức nặng của đồng, làm mặt gương nghiêng xuống thấp hơn vị trí ban đầu khoảng một phân. Ông ghi chi tiết ấy vào sổ kiểm tra, điều chỉnh lại dây treo bằng một nút thắt mới, đo lại lần thứ hai cho tới khi trục gương trở về đúng số đo chuẩn. Đánh dấu vị trí đúng bằng một vạch mực nhỏ trên khung gỗ để người trực các đêm sau có thể kiểm tra bằng mắt mà không cần thước.
Ông cũng kiểm tra lò hương và số trầm dự trữ trong phòng. Trầm miếng còn đủ cho hai đêm, ông dặn quản gia cho người mua thêm ngay trong ngày, vì đêm cuối năm gió lạnh có thể làm hương cháy nhanh hơn thường lệ. Ông ghi vào sổ chuẩn bị một mục mới mà các đêm trước chưa từng có: hướng gió dự kiến trong đêm rằm. Theo lời quản gia, người đã sống ở vùng này cả đời, những ngày cuối tháng Chạp âm lịch gió đông bắc thường đổi hướng vào khoảng giữa đêm. Từ hướng đầm lầy sang hướng dãy gò, và sự đổi hướng ấy làm sương trên hành lang lầu đông chuyển động rất khác so với các tháng trước.
Chính ở điểm này, Kính Nghiêu đã phạm một sai lầm nhỏ mà ông không nhận ra ngay. Ông ghi nhận thông tin về hướng gió vào sổ, nhưng lại cho rằng với khung gương đã đóng cố định vào tường và trục gương vừa được ông đo lại cẩn thận. Một sự đổi hướng gió trong đêm không thể ảnh hưởng gì tới hệ thống gương và hương trong căn phòng kín. Ông không lên kế hoạch dự phòng cho việc gió đổi hướng có thể lùa qua hàng lỗ thông gió trên hành lang, làm rung khung cửa sổ và thổi lệch ngọn khói của lò hương trong phòng. Sự chủ quan ấy, nhỏ và có vẻ hợp lý trong một buổi sáng kiểm tra yên tĩnh, sẽ phải trả giá trong đêm 31/12 sắp tới.
Buổi chiều, nhũ mẫu xin phép ông cho bà được ngủ lại trong phòng tiểu thư vào đêm rằm này như lệ cũ, dù từ sau đêm tháng Mười, gia chủ đã cho bà nghỉ trực đêm để giữ sức khỏe. Bà nói bà không yên tâm khi đêm cuối năm lạnh nhất lại giao căn phòng cho người khác trông hương, vì trông hương là việc cần kinh nghiệm của người đã quen với từng tiếng động trong phòng ấy. Ông đồng ý, ghi tên bà vào danh sách trực chính thức của đêm, và dặn bà hai việc: thay trầm đúng canh như tháng trước. Nếu gió làm hương cháy bất thường, phải báo ngay cho ông qua ám hiệu gõ cửa, không được tự ý xử lý một mình.
Tối hôm đó, ông ngồi trong thư phòng viết bản kế hoạch trực đêm rằm tháng Mười Một, bản kế hoạch thứ tư của cuộc tra cứu. Ông chép lại toàn bộ phân công như các tháng trước, bổ sung thêm mục kiểm tra dây treo gương vào đầu đêm và mục châm hương dự phòng. Nhưng ở phần dự kiến tình huống, ông chỉ ghi một dòng ngắn gọn về gió đổi hướng rồi bỏ qua, không xây dựng phương án xử lý cụ thể cho nó. Trang kế hoạch ấy, về sau này khi đối chiếu lại, là bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy sai lầm sắp tới của ông không đến từ sự cẩu thả hoàn toàn. Đến từ một điểm mù rất người: ông đã chuẩn bị kỹ cho mọi thứ mình từng gặp, và lơi lỏng đúng ở thứ mình chưa từng gặp trong các đêm trước.
Trước khi đi ngủ, ông lên lầu đông thăm Uyển Thanh một lúc. Cô đang ngồi bên cửa sổ nhìn ra sân sau tối đèn, ngấn đỏ quanh cổ chưa hiện vì còn ba ngày nữa mới tới rằm, nhưng giấc ngủ của cô đã bắt đầu sâu dần theo đúng nhịp quen thuộc. Cô nói cô không lo về đêm rằm này, vì trong phòng đã có gương và hương như tháng trước, và cô tin ông cùng mọi người như cô vẫn tin từ đêm tháng Mười tới nay. Sự tin cậy ấy, trong những ngày sau này, là điều làm ông day dứt nhất khi nhớ lại buổi kiểm tra trục gương tưởng như rất cẩn thận của mình vào sáng 28/12.
Trong buổi chiều kiểm tra hôm ấy, quản gia còn mang ra cho Kính Nghiêu xem một vật mà ông già đã giữ riêng nhiều năm. Cuốn sổ tay nhỏ ghi thời tiết của vùng quanh dinh thự do chính ông ghi lại qua các mùa, trong đó có những dòng về quy luật gió cuối năm mà ông vừa nói. Ông lật tới trang ghi về các năm trước và chỉ cho khách xem: năm nào cũng vậy, cứ vào những ngày cuối tháng Chạp âm lịch. Gió đông bắc lại đổi hướng một lần vào giữa đêm, có năm kèm theo một đợt sương dày đột ngột làm ướt hết sân gạch chỉ trong một canh giờ. Ông nói ông ghi những dòng ấy vì nghề quản gia phải biết trước thời tiết để lo việc nhà, không ngờ có ngày chúng lại thành dữ kiện cho một cuộc tra cứu như thế này.
Kính Nghiêu chép lại mấy dòng thời tiết ấy vào sổ chuẩn bị của mình, cảm ơn ông già, và một lần nữa tự nhắc là đã ghi nhận đầy đủ. Ông không hề biết rằng việc ghi nhận một rủi ro vào sổ và việc xây dựng một phương án cho rủi ro ấy là hai việc hoàn toàn khác nhau. Khoảng cách giữa hai việc ấy đôi khi được đo bằng một đêm gió lạnh và một chiếc đầu bay không về kịp trước rạng đông. Bài học ấy ông sẽ phải học bằng cách đắt nhất trong ba ngày nữa, nhưng buổi chiều 28/12 hôm ấy. Ông vẫn ra về khỏi lầu đông với một cảm giác yên tâm giả tạo rằng mọi thứ đã được đo đạc cẩn thận và nằm trong tầm kiểm soát của mình.
Sáng hôm sau, ngày 29/12, Kính Nghiêu quay lại lầu đông một lần nữa để làm một việc ông đã bỏ qua trong buổi kiểm tra hôm trước. Đo sức căng của dây treo gương và thử rung nhẹ khung cửa sổ để xem mặt gương có giữ được trục khi cửa bị gió lay hay không. Ông lay khung cửa bằng tay ở mức nhẹ như một cơn gió vừa, và mặt gương vẫn giữ nguyên vị trí nhờ khung gỗ đóng cố định. Ông tự trấn an mình bằng kết quả thử ấy và ghi vào sổ là đã thử rung khung, gương ổn định. Điều ông không làm, và đây chính là mắt xích thiếu sót chết người trong chuỗi chuẩn bị của mình, là thử ở mức gió mạnh nhất của đêm cuối năm. Khung cửa sổ rung liên tục trong nhiều canh giờ chứ không phải một cái lay tay trong vài giây, và khi sợi dây treo đã phải chịu đựng sự rung lắc ấy suốt từ đầu đêm tới nửa đêm. Sự khác biệt giữa một phép thử trong vài giây và một đêm gió thật kéo dài sáu bảy canh giờ là điều mà kinh nghiệm của một người làm nghề trong phòng kín như ông chưa từng phải trả giá để học, cho tới mùa đông năm nay.
Trong buổi chiều kiểm tra ấy, Kính Nghiêu còn làm thêm một việc mà ông coi là phần chu đáo nhất của mình trong ngày: ông cho người mang lên lầu đông một chiếc đèn dầu dự phòng thứ hai đặt ở hành lang. Đề phòng đèn chính tắt giữa đêm vì hết dầu, và ông tự tay châm thử nó một lần cho người trực xem cách vận hành. Người trực đêm hôm ấy nhìn chiếc đèn dự phòng và gật đầu hài lòng, nói đêm rằm tháng này nhà mình chuẩn bị kỹ hơn mọi đêm trước nhiều. Cả hai người đàn ông đều không hề nghĩ rằng trong một đêm, sự cố có thể không đến từ đèn, từ hương hay từ người trực. Đến từ chính thứ mà không ai trong nhà kiểm soát được và cũng không ai coi là một phần của hệ thống canh giữ: thời tiết của vùng đồi núi cuối năm và sức rung của một khung cửa sổ cũ dưới gió mạnh kéo dài. Sự chuẩn bị chu đáo cho mọi rủi ro đã biết đôi khi lại chính là thứ làm người ta lơi lỏng trước rủi ro chưa từng biết. Đó là một trong những bài học cay đắng nhất mà nghề tra cứu có thể dạy cho một người, nếu người ấy còn may mắn được học nó mà không phải trả bằng sinh mạng của ai.
Buổi tối trước đêm rằm, Kính Nghiêu còn lên lầu đông một lần chót để chào Uyển Thanh và dặn cô mấy lời quen thuộc của mọi đêm rằm: ngủ sớm, đừng lo lắng điều gì, mọi việc bên ngoài đã có người nhà và đội trực lo liệu. Cô gái gật đầu, hỏi ông một câu mà cô chưa từng hỏi trong các đêm rằm trước: lần này ông có chắc là mọi thứ sẽ ổn không. Ông đáp bằng giọng thành thật nhất của mình rằng mọi thứ đã được chuẩn bị kỹ hơn mọi lần trước rất nhiều, và ông tin đêm nay sẽ yên. Cô mỉm cười, chúc ông một đêm trực bình an, và khép cửa phòng lại sau lưng ông như mọi đêm rằm khác trong gần hai năm qua.