LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 33: Đêm Đầu Bay Thứ 4
Đêm 31/12/1933 là đêm rằm tháng Mười Một, đêm cuối cùng của năm theo dương lịch và là đêm lạnh nhất kể từ khi Kính Nghiêu tới dinh thự. Gió đông bắc thổi…
Nội dung chương
Đêm 31/12/1933 là đêm rằm tháng Mười Một, đêm cuối cùng của năm theo dương lịch và là đêm lạnh nhất kể từ khi Kính Nghiêu tới dinh thự. Gió đông bắc thổi mạnh từ đầu hôm, sương ngoài đầm lầy bị gió xé thành từng mảng mỏng trôi nhanh qua sân sau. Đội trực vào vị trí sớm hơn thường lệ: nhũ mẫu trong phòng ngủ với lò hương đã cháy đều, Kính Nghiêu ở hành lang, quản gia và Vĩnh Khang ở sân sau với thêm một người làm tin cậy giữ cổng.
Uyển Thanh ngủ say từ đầu canh một. Ngấn đỏ quanh cổ cô hôm ấy, theo lời nhũ mẫu báo qua ám hiệu từ chiều, sẫm quấn nửa cổ, đậm hơn bất cứ đêm rằm nào trước đây. Kính Nghiêu ghi chi tiết ấy vào sổ với một chút bất an mà ông cố trấn tĩnh bằng lý do trời lạnh làm mạch máu nổi rõ hơn. Ông không biết rằng đêm nay, mọi điều kiện bất lợi đều đang xếp hàng cùng một lúc: ngấn đỏ đậm nhất, gió mạnh nhất, và một điểm yếu kỹ thuật mà chính tay ông đã bỏ qua ba ngày trước.
Khoảng giữa canh hai, gió đổi hướng đúng như lời quản gia đã dặn. Luồng gió mới từ phía dãy gò lùa qua hàng lỗ thông gió trên hành lang lầu đông, rung nhẹ các cánh cửa sổ không cài chặt của khu lầu, và tràn vào phòng ngủ qua khe cửa sổ phía trên, đúng phía chiếc gương đồng đang treo. Trong phòng, theo biên bản của nhũ mẫu về sau, ngọn khói của lò hương trầm bị luồng gió ấy thổi lệch hẳn sang một bên rồi tắt dần, dù bà đã châm lại hai lần. Gần như cùng lúc, khung cửa sổ rung lên từng đợt làm sợi dây treo gương trượt khỏi vạch mực đánh dấu, mặt gương lệch hẳn sang một bên khoảng một tấc so với trục chuẩn.
Hậu quả diễn ra đúng như một chuỗi domino mà không người trực nào kịp trở tay. Khi tiếng động khẽ quen thuộc vang lên trong phòng vào nửa sau canh hai, chiếc đầu của Uyển Thanh lìa thân trong một căn phòng mà gương đã lệch trục và hương đã tắt. Nó bay lên phía trần như các đêm trước, nhưng lần này không bị giữ lại ở không gian giữa phòng. Nó tìm thấy khe cửa sổ đang rung vì gió, lách qua trong một nhịp đập cánh mạnh, và biến mất vào màn sương lạnh ngoài đầm lầy trước khi nhũ mẫu kịp gõ ám hiệu báo động cho hành lang.
Kính Nghiêu nghe tiếng gõ cửa dồn dập thì biết ngay có chuyện. Ông vào phòng cùng nhũ mẫu kiểm tra: thân xác Uyển Thanh nằm yên trên giường, lạnh ngắt, hơi thở nhẹ và đều, chăn vẫn đắp tới ngực đúng cấm kỵ, nhưng gương đã lệch và lò hương chỉ còn tro nguội. Ông ra lệnh qua dây chuông cho đội sân sau tản ra quan sát quanh đầm lầy, đồng thời tự trách mình trong đầu bằng một câu duy nhất lặp đi lặp lại: gió đổi hướng, chính ông đã ghi vào sổ mà không làm gì cả.
Từ sân sau, đội trực nhìn thấy chiếc đầu bay trong gió lạnh trên mặt đầm, đường bay chao đảo hơn hẳn các đêm trước vì gió mạnh, có lúc bị gió đẩy lệch hẳn khỏi đường bay quen thuộc về phía bìa rừng xa hơn. Nó vẫn chỉ sà xuống các điểm săn mồi quen thuộc và không tới gần bất cứ người nào, nhưng mỗi lần nó bị gió xô đi, những người đứng dưới sân lại nín thở. Vì tất cả đều hiểu trong gió lạnh thế này, một chiếc đầu bay yếu đi vì giá rét có thể không đủ sức quay về trước rạng đông.
Các canh giờ trôi qua chậm chạp. Tới gần cuối canh năm, khi phía đông đã bắt đầu hửng sáng, chiếc đầu vẫn chưa quay về. Đây là lần đầu tiên trong bốn đêm quan sát, nó về muộn hơn mọi mốc giờ đã ghi. Trong phòng ngủ, nhũ mẫu ngồi bên thân xác lạnh ngắt của tiểu thư, hai tay nắm chặt mép ghế, bắt đầu hoảng loạn thật sự khi bà nhìn ra cửa sổ thấy trời đã sáng mờ mà căn phòng vẫn trống trải một cách đáng sợ. Đêm đầu bay thứ 4 khép lại trong sự chờ đợi nghẹt thở ấy, và phần còn lại của nó thuộc về những phút đầu tiên của ngày đầu năm mới.
Về sau, khi viết lại biên bản đầy đủ của đêm này, Kính Nghiêu đã ghi rõ trách nhiệm của mình ở ngay dòng đầu tiên. Trước cả phần mô tả hiện tượng: đêm đầu bay thứ 4 xảy ra ngoài kế hoạch vì lỗi chuẩn bị của người phụ trách trực đêm là ông. Gương lệch một tấc so với trục chuẩn vì dây treo trượt trong gió rung cửa sổ. Lò hương tắt giữa đêm vì gió đổi hướng lùa qua khe cửa sổ phía trên. Cả hai sự cố đều thuộc về rủi ro gió đổi hướng mà ông đã được báo trước vào ngày 28/12 và đã ghi vào sổ mà không xây dựng phương án dự phòng. Ông kết luận trong biên bản rằng đây là thua thật thứ hai của ông trong vụ việc này. Khác với lần thứ nhất ở chỗ lần này sai lầm của ông không làm hại danh dự của cô gái, mà suýt nữa đã làm hại chính tính mạng của cô trong một đêm gió lạnh cuối năm.
Ở sân sau, trong những canh giờ chờ đợi chiếc đầu quay về, Vĩnh Khang về sau kể lại rằng đó là những giờ phút dài nhất trong đời anh tính tới lúc ấy. Anh và quản gia tản ra hai đầu bờ kênh, thay nhau nhìn lên khoảng trời trên mặt đầm mỗi khi có tiếng động, và nhiều lần cả hai cùng giật mình vì một con chim đêm bình thường bay qua trong sương. Sự khác biệt giữa một con chim đêm và chiếc đầu của em gái anh, anh nói, người đã từng thấy cả hai sẽ không bao giờ nhầm lẫn được nữa. Chính sự không nhầm lẫn ấy làm mỗi lần hy vọng hụt trong đêm gió lạnh này đau hơn gấp nhiều lần.
Trong phòng ngủ, nhũ mẫu cũng trải qua những canh giờ tương tự bên một thân xác ngày càng lạnh. Bà về sau kể trong biên bản của mình rằng bà đã phải tự nói thành tiếng một mình trong phòng nhiều lần để giữ mình tỉnh táo và bình tĩnh. Nhắc lại hai điều cấm kỵ như một bài học thuộc lòng, vì bà biết nếu bà hoảng loạn mà làm sai một việc trong căn phòng này, cái giá sẽ không còn đường sửa chữa. Bà không biết rằng chính vào lúc trời gần sáng nhất, cơn hoảng loạn mà bà sợ hãi ấy sẽ thật sự tới gõ cửa căn phòng này, và nó sẽ tới không chỉ với một mình bà.
Trong biên bản đầy đủ của đêm này còn có một phần do chính quản gia ghi bổ sung vào sáng hôm sau. Phần mà Kính Nghiêu đã yêu cầu mọi người trong đội trực phải viết sau mỗi đêm rằm kể từ tháng Mười Một: phần tự đánh giá của từng vị trí. Ở phần của mình, Trường Canh viết rằng đội sân sau đã làm đúng mọi phần việc được giao, nhưng ông nhận ra một thiếu sót chung của cả đội mà trước đây không ai để ý. Không một ai trong đội trực có phương án liên lạc khẩn cấp với người trong phòng ngủ ngoài sợi dây chuông và ám hiệu gõ cửa. Khi sự cố xảy ra đồng thời ở cả gương lẫn hương trong phòng, người ở hành lang là Kính Nghiêu phải mất một khoảng thời gian quý giá mới xác định được đầy đủ tình hình bên trong... Ông đề nghị từ đêm rằm sau, người trực hành lang phải được vào phòng kiểm tra trực tiếp hệ thống gương và hương vào đầu mỗi canh giờ, thay vì chỉ nghe báo qua ám hiệu như lệ cũ. Đề nghị ấy của một quản gia già, rút ra từ một đêm suýt mất người, về sau trở thành một trong những thay đổi quan trọng nhất trong quy trình canh giữ của dinh thự. Kính Nghiêu đã ghi nhận nó vào biên bản với sự tôn trọng dành cho kinh nghiệm của người trực đêm lâu năm nhất trong nhà này.
Trong biên bản của đêm này còn một chi tiết nhỏ về đội trực ở khu nhà chính mà Kính Nghiêu đặc biệt lưu ý khi tổng hợp hồ sơ. Phu nhân, được báo tin muộn theo quyết định của gia chủ, đã không xuống lầu đông trong đêm như mọi người lo ngại. Bà ngồi ở phòng của mình cùng một người làm thân tín, thắp một nén hương và chờ tin qua từng hồi báo của người chạy việc. Mãi tới khi nghe tin chiếc đầu đã về và tiểu thư đã nhập lại thân xác, bà mới cho phép mình khóc. Kính Nghiêu ghi rằng sự kiềm chế ấy của người mẹ trong đêm nguy hiểm nhất của con gái mình là một phần của kỷ luật chung mà cả gia đình này đã rèn được qua nhiều tháng. Mỗi người ở đúng vị trí của mình, làm đúng phần việc của mình, và không để tình thương biến thành sự hỗn loạn có thể giết chết chính người mình thương. Ông viết dưới chi tiết ấy một dòng: nhà này đã học được cách thương nhau bằng kỷ luật, và đó có lẽ là thứ kỷ luật đáng quý nhất mà một gia đình có thể có trong cơn nguy khốn.
Nhiều tháng sau này, khi mọi chuyện đã yên, Kính Nghiêu vẫn giữ nguyên một thói quen bắt đầu từ đêm cuối năm ấy: trước bất cứ đêm canh giữ quan trọng nào. Ông đều tự tay đi kiểm tra lại toàn bộ hệ thống bằng chính mắt mình vào đầu mỗi canh giờ, không giao việc ấy cho bất cứ ai và không tin vào bất cứ bản báo cáo miệng nào. Ông nói với người học trò sau này của mình rằng bài học của đêm rằm tháng Mười Một năm ấy có thể gói trong một câu: trong những việc liên quan tới sinh mạng của người khác. Sự tin tưởng vào quy trình không bao giờ được phép thay thế cho việc tự mình kiểm chứng, và một chuyên gia thực thụ là người vẫn kiểm tra lại công việc của chính mình như thể nó được làm bởi một người lạ chưa đáng tin.
Trong phòng ngủ đêm ấy, trước khi mọi sự cố bắt đầu, nhũ mẫu cũng đã ghi vào sổ trực một dấu hiệu mà bà không hề xem nhẹ: trên cổ cô gái đang ngủ sâu, ngấn đỏ sẫm quấn nửa cổ hiện rõ dưới ánh đèn dầu. Đậm hơn hẳn mọi đêm rằm trước trong toàn bộ hồ sơ của dinh thự này, như một lời báo trước lặng lẽ rằng cơ thể cô đang ở vào những ngày tích độc nặng nề nhất của cả mùa đông.