LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 35: Ghi Lỗi Vào Sổ Trực Đêm
Ngày 03/01/1934, khi Uyển Thanh đã qua cơn sốt và ngồi dậy được, Kính Nghiêu làm việc đầu tiên mà ông đã hẹn với chính mình trong đêm cuối năm. Ông mang…
Nội dung chương
Ngày 03/01/1934, khi Uyển Thanh đã qua cơn sốt và ngồi dậy được, Kính Nghiêu làm việc đầu tiên mà ông đã hẹn với chính mình trong đêm cuối năm. Ông mang cuốn sổ trực đêm của dinh thự lên thư phòng và tự tay ghi vào trang đầu tiên của năm mới một bản nhận lỗi đầy đủ. Ông ghi rõ đêm 31/12/1933, người phụ trách chuẩn bị hệ thống gương và hương là ông đã bỏ qua cảnh báo về gió đổi hướng nhận được từ ngày 28/12. Không xây dựng phương án dự phòng, dẫn tới gương lệch một tấc khỏi trục, hương tắt giữa đêm, đầu của tiểu thư bay ra ngoài trong gió lạnh và suýt không về được trước rạng đông. Ông ghi thêm rằng hai người suýt phạm cấm kỵ vào rạng đông ngày đầu năm là do hoảng loạn vì hậu quả của lỗi chuẩn bị ấy, trách nhiệm gốc thuộc về ông, không thuộc về họ.
Ông mang bản nhận lỗi xuống phòng khách đọc trước mặt gia chủ, phu nhân và quản gia, rồi ký tên vào cuối trang ngay trong sổ trực đêm của nhà họ. Cuốn sổ mà mọi người làm tin cậy trong nhà đều có thể mở ra đọc vào các dịp trực. Đó là một hành động có chủ ý của ông: lỗi của người phụ trách không được giấu trong nhật ký riêng, nó phải nằm trong chính cuốn sổ chung của đội trực. Mọi đêm rằm sau này, người trực nào mở sổ ra cũng đọc thấy bài học ấy trước khi vào vị trí.
Gia chủ nghe ông đọc xong, im lặng một lúc rồi nói ông không trách ông Thẩm thêm nữa, vì cơn sốt của con gái ông đã qua và vì cách nhận lỗi này là cách của một người chịu trách nhiệm tới nơi tới chốn. Nhưng ông cũng nói một câu thẳng thắn: nhà họ không còn chịu nổi một đêm nào như đêm cuối năm nữa. Từ nay mọi chuẩn bị cho đêm rằm phải có thêm một người thứ hai kiểm tra lại toàn bộ, không việc gì được giao trọn cho một người, kể cả là ông Thẩm.
Từ quyết định ấy, một quy trình mới được thiết lập trong dinh thự và được ghi thành văn bản dán ở phòng quản gia. Trước mỗi đêm rằm, hệ thống gương và hương phải được hai người kiểm tra độc lập vào hai thời điểm khác nhau trong ngày: Kính Nghiêu kiểm tra buổi sáng, quản gia kiểm tra lại vào đầu buổi tối, cả hai cùng ký vào một tờ phiếu chuẩn bị. Dây treo gương được thay bằng dây kép có hai nút giữ độc lập, để một nút trượt cũng không làm lệch trục. Lò hương có thêm một lò dự phòng cháy sẵn ở hành lang, và việc kiểm tra hương được giao thành một ca riêng, mỗi canh một lần ký vào phiếu, do quản gia phụ trách thay vì để nhũ mẫu vừa trông người vừa trông hương như trước.
Kính Nghiêu tự tay treo lại chiếc gương đồng về đúng trục chuẩn sau sự cố, lần này có quản gia đứng bên đối chiếu số đo và vạch mực. Ông cũng cho đóng thêm hai chiếc chốt nhỏ hai bên khung gương để cố định góc nghiêng của mặt gương, một thay đổi kỹ thuật nhỏ nhưng loại bỏ hẳn khả năng dây treo trượt làm lệch trục như đêm cuối năm. Khi công việc hoàn thành, ông đứng nhìn chiếc gương yên vị trên khung một lúc lâu, và ghi vào sổ một câu: từ nay. Sự an toàn của cô gái trong phòng này không được phép phụ thuộc vào trí nhớ hay sự cẩn thận của một người nào trong một buổi sáng nào nữa.
Trong những ngày sau đó, một không khí khác hẳn bao trùm dinh thự. Không ai còn nói về đêm cuối năm bằng giọng sợ hãi nữa, họ nói về nó như một bài học đã được ghi sổ và đã có cách sửa. Nhũ mẫu, người từng khóc vì tủi thân vào rạng đông ngày đầu năm, quay lại làm việc bình thường và còn là người đầu tiên xung phong nhận ca kiểm tra hương theo quy trình mới. Nói rằng bà muốn tự tay giữ cho lò hương của tiểu thư không bao giờ tắt giữa đêm thêm một lần nào nữa. Quản gia thì mang cuốn sổ trực đêm có trang nhận lỗi của ông Thẩm cho từng người trong đội trực đọc, như một phần của việc chuẩn bị cho các đêm rằm sắp tới.
Riêng Kính Nghiêu, sau khi hoàn thành việc ghi lỗi và sửa quy trình, ông quay lại với phần việc còn dang dở lớn nhất của hồ sơ. Kết quả thử nghiệm Marsh của Trình Dục Dân đã quá hẹn mấy ngày vì thầy lang phải làm lại phép thử lần thứ hai cho chắc chắn. Ông viết thư hỏi thăm kết quả một cách nhã nhặn, và nhận được hồi âm ngay trong ngày: thầy lang hẹn sáng 08/01 sẽ mang kết quả tới dinh thự. Dặn gia đình chuẩn bị một buổi họp đầy đủ, vì kết quả lần này sẽ quyết định toàn bộ hướng đi tiếp theo của việc chữa trị cho tiểu thư.
Một hệ quả khác của quy trình mới mà không ai trong nhà dự tính trước là sự thay đổi trong cách người làm nhìn nhận các đêm rằm. Trước đây, trực đêm rằm là một việc nặng nề và đáng sợ mà người làm nhận theo lệnh, phần vì kỷ luật nhà nghiêm, phần vì họ thương tiểu thư. Từ khi có tờ phiếu chuẩn bị với hai chữ ký, ca kiểm tra hương có người phụ trách riêng và trang nhận lỗi của ông Thẩm nằm ở đầu cuốn sổ năm mới. Việc trực đêm trở thành một công việc có quy củ rõ ràng mà ai cũng hiểu phần của mình và hiểu vì sao phần ấy quan trọng. Quản gia nói với Kính Nghiêu rằng người làm trong nhà bây giờ bàn về đêm rằm bằng giọng của người bàn về một ca trực khó nhưng có bài bản, chứ không còn bằng giọng của người bàn về một điều đáng sợ không gọi được tên.
Sự thay đổi ấy, ông ghi vào sổ, là một trong những thành quả bền vững nhất của cuộc tra cứu này bất kể kết quả chữa trị sau này ra sao. Một dinh thự đã học được cách biến một bí mật đáng sợ thành một công việc canh giữ có tổ chức, có ghi chép và có trách nhiệm rõ ràng của từng người. Và ông hiểu rằng đó là cách duy nhất để một gia đình có thể sống chung lâu dài với một hiện tượng chưa được chữa khỏi, mà không để nỗi sợ của nó ăn mòn dần đời sống của mọi người trong nhà qua từng tháng âm lịch.
Trong buổi chiều ghi lỗi hôm ấy, còn có một việc nhỏ diễn ra ở phòng giữ sổ mà chỉ có hai người biết: quản gia Trường Canh. Sau khi Kính Nghiêu ký xong trang nhận lỗi, đã xin phép được ghi thêm một dòng của chính mình ngay dưới chữ ký của ông Thẩm. Dòng chữ của ông già viết rằng đội trực đêm của dinh thự cũng có phần lỗi trong đêm cuối năm, vì đã quá quen với việc mọi chuẩn bị đều do ông Thẩm sắp xếp mà không ai tự kiểm tra lại phần việc của người khác. Ông viết đội trực nhận một phần lỗi ấy để từ nay mỗi người đều phải biết kiểm tra chéo cho nhau, không để một người nào phải gánh trọn sự an toàn của tiểu thư trên vai mình trong một đêm dài nữa. Kính Nghiêu đọc dòng chữ ấy, im lặng một lúc, rồi chắp tay cảm ơn ông già ngay trong phòng giữ sổ vắng người. Ông nói với quản gia rằng trong cả vụ việc này, người dạy ông nhiều nhất về cách giữ một nhà cho yên ổn không phải là sách cổ nào. Là một người quản gia đã ghi sổ không thiếu một đêm trăng nào trong mười năm, và khi có lỗi thì nhận phần lỗi của mình trước cả khi người khác kịp nhắc.
Một tuần sau buổi ghi lỗi, Kính Nghiêu nhận được một lá thư ngắn từ một người bạn cũ làm nghề khảo cứu ở Bắc Bình, người mà ông từng viết thư hỏi ý kiến hồi tháng Mười về các thư tịch cổ liên quan tới người Phi Đầu Dân. Trong thư, người bạn cho biết các thư viện lớn ở đó đều không có thêm tư liệu nào ngoài những đoạn đã biết trong Sưu Thần Ký và Dậu Dương Tạp Trở. Người bạn khuyên ông nên tin vào hướng ghi chép thực địa của chính mình hơn là chờ đợi một cuốn sách nào khác xuất hiện. Kính Nghiêu đọc lá thư ấy trong buổi chiều yên tĩnh ở thư phòng và nhận ra nó tới rất đúng lúc: cuộc tra cứu này, kể từ sau trang nhận lỗi ở đầu sổ năm mới. Đã không còn là hành trình đi tìm một đáp án có sẵn trong sách nữa, mà là hành trình tự xây dựng đáp án bằng ghi chép, thử nghiệm và khảo sát của chính những người trong cuộc. Ông kẹp lá thư vào cuối bộ hồ sơ thư tịch của mình như một dấu mốc đóng lại giai đoạn tra cứu đầu tiên của vụ việc. Giai đoạn của sách vở đã xong phần của nó, phần còn lại thuộc về phòng thử nghiệm, về lòng đất và về những đêm trực có kỷ luật của dinh thự này.
Tối hôm đó, khi công việc ghi chép của ngày đầu năm đã xong, Kính Nghiêu ngồi một mình trong thư phòng rất lâu mà không viết thêm một chữ nào. Trước mặt ông là hai cuốn sổ đặt cạnh nhau: cuốn sổ trực đêm mới mở với trang nhận lỗi của chính mình, và cuốn sổ theo dõi các đêm trăng đã đi tới những trang cuối. Ông nghĩ về chặng đường từ đêm rằm tháng Tám tới nay, về hai lần thua thật sự của mình trong vụ việc này, một lần thua vì nói vội và một lần thua vì tin vội. Nhận ra cả hai lần thua đều bắt nguồn từ cùng một chỗ yếu trong con người ông mà nghề nghiệp bao năm chưa từng buộc ông phải sửa: sự tin tưởng quá mức vào kết luận đầu tiên của chính bộ óc mình. Ông không ghi những suy nghĩ ấy vào bất cứ cuốn sổ nào của dinh thự. Chúng thuộc về cuốn sổ riêng của đời ông, và ông biết mình sẽ mang theo chúng trong mọi cuộc tra cứu còn lại của đời làm nghề.