LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 25: Nửa Sau Cuốn Gia Phả
Ngày 01/12/1933, phu nhân mang tới thư phòng một vật mà bà đã giấu Kính Nghiêu suốt từ ngày ông tới dinh thự. Nửa sau của cuốn gia phả họ Lạc, một cuốn…
Nội dung chương
Ngày 01/12/1933, phu nhân mang tới thư phòng một vật mà bà đã giấu Kính Nghiêu suốt từ ngày ông tới dinh thự. Nửa sau của cuốn gia phả họ Lạc, một cuốn sách mỏng hơn nhiều so với cuốn chính, cũng bọc lụa, được cất riêng trong một hộp gỗ khác ở gian trong của từ đường. Bà nói cuốn này theo lệ nhà chỉ do người vợ của gia chủ giữ và đọc, vì nó chép phần việc của các đời đàn bà trong họ. Bà đã phân vân nhiều ngày mới quyết định cho ông xem, sau khi chứng kiến những gì kết luận vội của ông và lá thư hủy hôn đã gây ra cho con gái bà.
Kính Nghiêu mở cuốn sách mỏng ấy với sự cẩn trọng gấp đôi thường ngày. Phần chép trong sách đúng như lời phu nhân nói: nó ghi lại các đời con gái và con dâu trong họ, những người mà gia phả chính chỉ nhắc tên qua loa. Và ở đó, chứng ngủ trăng hiện ra đầy đủ và liên tục hơn hẳn cuốn chính. Đời nào có người con gái mang chứng, sách ghi rõ năm bắt đầu, những dấu hiệu đi kèm, cách người nhà canh giữ, và cả việc người con gái ấy về sau sống ra sao, lấy chồng ở đâu, sinh con thế nào.
Điều làm ông ngồi lặng nhất là một quy luật rõ ràng trong các trang sách: những người con gái mang chứng này, khi rời khỏi nhà cha mẹ để về nhà chồng ở nơi khác, phần lớn đều thưa dần hiện tượng rồi hết hẳn sau một thời gian. Ngược lại, những người ở lại nhà cha mẹ suốt đời hoặc sống ở những nơi có đất nước giống quê cũ thì chứng còn kéo dài. Người ghi chép đời trước không giải thích quy luật ấy, chỉ ghi lại như một nhận xét truyền miệng của các đời bà trong họ: người con gái mang cái căn này, đi khỏi đất cũ nước cũ thì căn cũng nhẹ đi.
Ở những trang gần cuối, sách chép về đời bà cố của Uyển Thanh, chính là đời có trang bị xé trong cuốn gia phả chính. Phần chép trong cuốn phụ đầy đủ và không thiếu một dòng: bà cố là người mang chứng mạnh nhất trong các đời kể từ khi lên đất Bắc, người nhà phải canh giữ rất nghiêm, và bà mất chồng sớm nên ở lại dinh thự này suốt đời. Trang cuối của phần chép về bà cố có một câu dặn được gạch chân bằng mực son từ đời người ghi chép. Người con gái mang căn này phải coi chừng nước uống và đất ở của mình, vì căn nằm trong máu nhưng nặng nhẹ là do đất nước nuôi nó mỗi ngày.
Kính Nghiêu đọc câu dặn ấy ba lần. Đây là lần đầu tiên trong toàn bộ hồ sơ, một nguồn từ chính dòng họ chỉ thẳng về hướng đất và nước. Cùng hướng với những ghi chép rời rạc của chính ông về vị lạ của nước giếng, vệt đất vàng ở gò Mã Yên và những vạch trắng trên móng tay Uyển Thanh. Ông chép lại nguyên văn câu dặn vào sổ, ghi rõ nguồn là trang cuối phần chép về bà cố trong cuốn gia phả phụ do phu nhân giữ.
Ông trả cuốn sách lại cho phu nhân ngay trong ngày, trước sự chứng kiến của quản gia, và nói rõ với bà rằng phần việc của ông từ nay sẽ đổi hướng. Sách vở và gia phả đã cho ông gần như tất cả những gì chúng có, phần còn lại ông phải tìm ở đất và nước của dinh thự này, và ở thân thể của chính Uyển Thanh, với sự giúp sức của một người làm nghề thuốc thật sự.
Đêm hôm đó, phu nhân ở lại thư phòng lâu hơn thường lệ và kể thêm cho ông nghe về cuốn gia phả phụ. Bà nói cuốn sách này là lý do thật sự khiến bà, từ ngày Uyển Thanh bắt đầu có ngấn đỏ, đã sợ hãi theo một cách khác hẳn gia chủ. Gia chủ chỉ biết con gái mình mắc một chứng lạ. Còn bà, người đã đọc cuốn sách của các đời đàn bà trong họ từ khi về làm dâu, biết rõ chứng này đã đi qua bao nhiêu người con gái. Biết nó có thể nhẹ đi khi người con gái đổi nơi ở và đổi nguồn nước, và biết cả việc bà cố đã phải sống chung với nó suốt đời trong chính dinh thự này. Bà giấu cuốn sách vì lệ nhà, và vì bà sợ nếu gia chủ biết con gái mình có thể phải sống như bà cố, ông sẽ làm những việc liều lĩnh vì thương con.
- Phu nhân giấu sách là giữ lệ nhà, tôi không dám trách. Nhưng từ nay, mọi việc về Uyển Thanh phải đặt hết lên bàn, kể cả những điều làm chúng ta sợ nhất. Cái giá của việc giấu một phần sự thật, cả nhà đã thấy rồi qua lá thư của nhà họ Tống.
Phu nhân gật đầu, nước mắt chảy dài, và nói từ nay cuốn gia phả phụ sẽ để ở thư phòng trong suốt thời gian ông tra cứu, bà tự tay chịu trách nhiệm về việc phá lệ này trước tổ tiên và trước gia chủ. Đó là một quyết định lớn của một người đàn bà giữ lệ nhà cả đời, và Kính Nghiêu ghi lại nó vào hồ sơ như một trong những bước ngoặt quan trọng nhất của cuộc tra cứu. Từ ngày 01/12/1933, toàn bộ giấy tờ của dòng họ về chứng ngủ trăng, cả chính lẫn phụ, đều nằm trên bàn làm việc của ông.
Trong những ngày tiếp theo, Kính Nghiêu đọc đi đọc lại cuốn gia phả phụ nhiều lần, chép trích toàn bộ các đoạn liên quan tới chứng ngủ trăng thành một bản tổng hợp riêng. Một điều nữa dần hiện ra rõ ràng trong các trang sách khiến ông phải ghi thành một mục riêng trong hồ sơ. Các đời con gái mang chứng này, khi còn sống ở dinh thự hoặc ở quê cũ, đều có chung một thói quen mà người ghi chép nhắc đi nhắc lại như một nét tính cách. Họ uống rất nhiều nước, nhiều hơn hẳn những người khác trong nhà, và thích nhất là nước lấy từ một nguồn cố định của gia đình. Đời bà cố uống nước giếng sau nhà ở quê cũ. Đời Uyển Thanh uống nước giếng chính của dinh thự. Người ghi chép xưa coi đó là thói quen của người mang căn. Nhưng đặt cạnh câu dặn gạch son về đất nước nuôi căn nặng nhẹ, thói quen uống nhiều nước ấy bỗng mang một ý nghĩa khác hẳn trong mắt ông: nếu chất lạ trong nguồn nước cố định ấy nuôi căn nặng lên. Thì người uống nhiều nước nhất trong nhà cũng chính là người mang chứng nặng nhất, và vòng tròn ấy đã khép kín qua nhiều đời mà không ai nhận ra.
Ông viết giả thuyết còn rất mong manh ấy vào một trang riêng, khóa nó trong ngăn kéo cùng bản đính chính viết dở ngày nào, và tự dặn mình không được nói nó ra với bất cứ ai cho tới khi có kết quả thử nghiệm của thầy lang. Lần này, ông tự nhủ, dù áp lực có lớn tới đâu, ông cũng sẽ giữ im lặng cho tới khi bằng chứng lên tiếng thay mình.
Trước khi phu nhân rời thư phòng đêm đó, bà còn trao cho Kính Nghiêu một vật cuối cùng liên quan tới cuốn gia phả phụ. Chiếc chìa khóa nhỏ của hộp gỗ đựng sách, để ông có thể tự mở hộp lấy sách trong những ngày bà bận việc nhà. Bà nói việc trao chìa khóa này là việc bà làm lần đầu tiên trong đời làm dâu họ Lạc, và bà làm nó vì bà đã chứng kiến một điều trong những tháng qua. Người ngoài này giữ giấy tờ của nhà mình còn cẩn thận hơn nhiều người trong họ, vì ông ghi lại từng lần mở sách, từng người chứng kiến, như thể mỗi trang giấy đều là một vật chứng trước tòa. Kính Nghiêu nhận chìa khóa bằng hai tay, ghi biên nhận vào sổ ngay trước mặt bà, và cất nó vào cùng ngăn kéo với bản đính chính viết dở ngày nào. Hai vật của hai bài học lớn nhất đời ông nằm cạnh nhau trong cùng một ngăn kéo bàn.
Ngày hôm sau, Kính Nghiêu mang bản tổng hợp trích từ gia phả phụ ra đối chiếu với bản đồ địa thế của vùng quanh dinh thự mà quản gia giữ trong phòng sổ. Bản đồ cũ vẽ tay ghi lại các đời đất của vùng: phía sau dinh thự là đầm lầy và bờ kênh, phía tây là dãy gò thấp trong đó có gò Mã Yên, và con đường mòn từ dinh thự ra gò vẫn còn nguyên tới ngày nay. Ông nhận ra một điều khi đặt hai tài liệu cạnh nhau: quê cũ của họ Lạc ở phương Nam và vùng đất quanh dinh thự này có một điểm giống nhau lạ lùng. Đều là đất thấp ven nước, có đầm lầy sau nhà và có nguồn nước ngầm riêng chạy qua khu đất ở. Nói cách khác, tổ tiên họ Lạc khi chọn đất dựng nhà ở phương Bắc, có thể đã vô tình chọn đúng một vùng đất có điều kiện giống hệt quê cũ của họ. Điều kiện ấy, theo câu dặn gạch son trong gia phả, chính là thứ nuôi cho cái căn trong máu các đời con gái không bao giờ lặn hẳn. Ông ghi nhận xét này vào hồ sơ như một giả thuyết địa lý cần kiểm chứng bằng hướng y học sắp tới, và lần đầu tiên sau nhiều tuần, ông cảm thấy các mảnh của câu chuyện đang tự tìm tới nhau thành một hình khối rõ ràng.
Sáng hôm sau, ông bắt đầu thực hiện ngay phần việc đầu tiên của hướng tra cứu mới: ông xin quản gia cho lập một danh sách đầy đủ các nguồn nước mà Uyển Thanh đã dùng trong suốt đời cô. Từ nước giếng chính cho ăn uống, tới nước mưa trong bể dùng khi ốm, tới những lần cô về quê ngoại ngắn ngày và uống nước ở đó. Danh sách ấy, khi hoàn thành, sẽ là bản đồ nguồn nước của một đời người, và đặt cạnh nó là bản đồ các giai đoạn mạnh yếu của chứng ngủ trăng trong cùng những năm ấy. Ông có một linh cảm rõ ràng rằng khi hai bản đồ ấy khớp nhau ở một điểm nào đó, câu hỏi lớn nhất còn lại của cuộc tra cứu sẽ bắt đầu có lời đáp.