LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 19: Nhà Họ Tống Tới Thăm Dinh Thự
Ngày 12/11/1933, dinh thự họ Lạc đón một đoàn khách quan trọng: gia đình họ Tống trong thành, bên hôn ước của Uyển Thanh, tới thăm nhà gái theo lệ trước…
Nội dung chương
Ngày 12/11/1933, dinh thự họ Lạc đón một đoàn khách quan trọng: gia đình họ Tống trong thành, bên hôn ước của Uyển Thanh, tới thăm nhà gái theo lệ trước khi ấn định việc hỏi cưới. Hôn ước này đã được hai nhà hứa hẹn từ khi Uyển Thanh còn nhỏ, con trai nhà họ Tống đang làm việc ở tỉnh ngoài, và hai gia đình dự tính làm lễ hỏi sau Tết năm nay, khi chàng trai được nghỉ phép về nhà một đợt dài.
Cả dinh thự chuẩn bị cho buổi tiếp khách này từ mấy ngày trước. Người làm quét dọn sân trước, phòng khách lớn được mở ra, bàn ghế lau bóng, và gia chủ dặn riêng một điều với quản gia. Trong suốt ngày đoàn khách ở lại, không ai được nhắc một chữ nào về chứng bệnh của tiểu thư, về sổ trực đêm hay về những đêm rằm. Người làm ở vòng ngoài chỉ biết hôm nay nhà gái tiếp nhà trai, và họ làm việc với vẻ vui vẻ của một ngày có hỷ sự đang tới gần.
Uyển Thanh tiếp khách cùng cha mẹ ở phòng khách lớn. Cô mặc áo dài mới, tóc búi gọn, ngấn đỏ trên cổ đã biến mất từ sau đêm rằm tháng Chín nên không ai có thể nhận ra điều gì khác lạ ở cô. Cô rót trà, nói năng dịu dàng và đúng mực, thỉnh thoảng còn cười nhẹ trước những lời khen của người lớn bên họ Tống. Nhìn cô lúc ấy, Kính Nghiêu đứng ở gian bên với tư cách khách quen của gia đình mà nghĩ rằng không ai trong phòng khách này có thể tưởng tượng được những đêm trăng tròn của cô gái đang rót trà kia.
Buổi thăm diễn ra êm đẹp. Hai nhà bàn qua các việc của lễ hỏi: ngày giờ dự kiến sau Tết, sính lễ theo lệ của hai họ, và việc chàng trai nhà họ Tống sẽ về nhà gái ở rể một thời gian ngắn sau lễ cưới theo thỏa thuận cũ. Gia chủ họ Lạc giữ vẻ mặt bình thản suốt buổi, chỉ có phu nhân là thỉnh thoảng liếc nhìn con gái với ánh mắt mà chỉ người trong nhà mới hiểu.
Sự cố nhỏ xảy ra vào cuối buổi, khi đoàn khách ra sân trước để lên xe. Một người hầu đi theo bên họ Tống, trong lúc chờ ở dãy nhà ngang. Đã nghe hai người làm trẻ của dinh thự nói chuyện riêng với nhau về việc quét sân sau vào sáng sau các đêm rằm, nhắc tới xác sâu bọ đầy sân bằng giọng nửa đùa nửa sợ. Người hầu ấy không hỏi gì thêm, nhưng khi lên xe, vẻ mặt anh ta khác hẳn, và anh ta ghé tai nói nhỏ với bà chủ nhà họ Tống một câu gì đó trước khi xe lăn bánh.
Kính Nghiêu đứng ở cổng, nhìn theo đoàn xe của họ Tống đi khuất trên con đường đất, và ghi vào sổ một dòng ngắn: rủi ro lộ chuyện từ vòng ngoài của người làm là có thật, và nó vừa tăng lên một bậc sau buổi thăm hôm nay. Ông đề nghị gia chủ ngay trong tối hôm đó: cần dặn lại toàn bộ người làm về kỷ luật im lặng, không chỉ với người ngoài mà ngay cả khi nói chuyện riêng với nhau trong nhà, vì tai vách mạch rừng không chừa một dinh thự nào.
Tối hôm đó, Uyển Thanh tới thư phòng gặp Kính Nghiêu một lúc ngắn, điều mà cô hiếm khi làm vào buổi tối. Cô nói cô đã nghe mẹ kể lại việc người hầu bên họ Tống nghe lỏm được chuyện sân sau. Cô ngồi xuống ghế đối diện bàn của ông, hai tay đặt ngay ngắn trên đùi, và nói một câu khiến ông phải đặt bút xuống.
- Thưa ông, cháu không trách người làm trong nhà. Họ giữ cho cháu mười mấy năm như vậy là quá nhiều rồi. Cháu chỉ sợ một điều: nếu nhà họ Tống biết chuyện mà hủy hôn, người ta sẽ nói cháu bị hủy hôn vì là thứ không phải người. Cả đời cháu sẽ mang câu nói ấy, dù sau này cháu có khỏi hay không.
Ông trả lời cô bằng điều ông đã đọc được trong hai cuốn sách cổ: người mang đặc điểm này trong sách là người, sống thành cộng đồng, lấy chồng sinh con như thường. Ông nói ông đang làm mọi việc theo một thứ tự duy nhất: tìm ra căn nguyên trước, rồi mới tính chuyện đối diện với bất cứ ai ngoài nhà. Nhưng ông cũng không giấu cô: ông chưa có căn nguyên, và áp lực thời gian từ phía hôn ước là thật. Cô gật đầu, đứng dậy cảm ơn và về phòng, bước chân nhẹ trên hành lang đã lên đèn. Kính Nghiêu ngồi lại một mình, lần đầu tiên cảm thấy sức nặng của chiếc đồng hồ vô hình đang chạy trong vụ việc này: lễ hỏi sau Tết, và một bí mật có thể vỡ ra bất cứ ngày nào từ miệng một người hầu.
Ngay tối hôm đoàn khách ra về, gia chủ cho họp toàn bộ người làm trong nhà một lần nữa ở dãy nhà ngang. Ông không nhắc tới chuyện nghe lỏm của người hầu bên họ Tống, chỉ dặn chung một điều bằng giọng rất nghiêm: từ nay, chuyện quét dọn sân sau. Chuyện trực đêm và chuyện sinh hoạt của tiểu thư đều là việc trong nhà, ai mang ra ngoài nói dù chỉ nửa câu sẽ bị đuổi việc và mất luôn chỗ ở trong khu nhà ngang. Ông cũng cho tăng tiền công tháng này cho những người làm trực đêm, nói rõ đó là tiền cho sự vất vả và cho cái miệng kín của họ.
Kính Nghiêu đứng ở cuối dãy nhà ngang nghe buổi họp ấy và ghi nhận một điều: gia chủ đang dùng cả kỷ luật lẫn ân huệ để giữ bí mật. Cách làm ấy có thể giữ được người làm trong nhà, nhưng không giữ được những người đã ra khỏi cổng, như người hầu của nhà họ Tống chiều nay. Ông viết vào sổ một đánh giá lạnh lùng: bí mật này từ hôm nay đã có một vết nứt nhỏ ở phía nhà thông gia, và việc ông cần làm không còn là tra cứu thong thả theo nhịp sách vở nữa. Ông phải có một kết luận đủ chắc để gia đình kịp đối phó trước khi vết nứt ấy lan rộng, và chính sức ép thời gian ấy, về sau này, là thứ ông hối hận nhất khi nhớ lại những ngày tháng Mười Một này.
Sáng hôm sau, một việc nhỏ khác làm cả nhà thêm căng thẳng. Người làm trẻ đã nói chuyện về xác sâu bọ ở dãy nhà ngang hôm qua tự tìm tới quản gia thú nhận, khóc và xin không bị đuổi việc. Trường Canh dẫn cậu ta lên gặp gia chủ. Gia chủ nghe xong không đuổi việc, chỉ phạt cậu ta một tháng trực đêm liên tục ở sân trước và dặn một câu mà quản gia về sau kể lại cho Kính Nghiêu nghe nguyên văn. Nhà này giữ được tới hôm nay là nhờ người làm biết thương tiểu thư, nhưng thương mà không biết giữ miệng thì thương ấy cũng thành hại.
Kính Nghiêu ghi lại cả việc này vào sổ, vì nó cho thấy một mặt khác của bí mật mà ông chưa từng nghĩ tới khi mới tới dinh thự. Bí mật này không chỉ bị đe dọa bởi người ngoài, mà bị đe dọa bởi chính sự thương yêu vụng về của những người trong nhà. Và ông nhận ra, khi một bí mật được giữ bởi tình thương của nhiều người như vậy, thì điều làm nó vỡ ra đầu tiên không phải là ác ý, mà là một giây phút lơ đãng rất người. Ông viết thêm vào sổ kế hoạch một việc cần làm trong các tuần tới: thu hẹp dần số người làm biết các phần nhạy cảm của câu chuyện. Chỉ giữ lại một vòng người trực đêm cố định và tin cậy nhất, đúng như cách quân đội giữ một tin mật, dù ông biết việc ấy sẽ làm một số người làm lâu năm trong nhà buồn lòng.
Một tuần sau buổi thăm của nhà họ Tống, một lá thư ngắn từ phía họ Tống được gửi tới dinh thự, nói là thư thăm hỏi cuối năm thông thường. Nhưng giữa những lời thăm hỏi xã giao, có một câu được viết rất khéo mà người trong nhà đọc xong đều hiểu ngụ ý của nó: nhà trai nghe nói tiểu thư nhà gái sức khỏe không được tốt. Đang phải dưỡng bệnh dài ngày, nên việc lễ hỏi sau Tết có lẽ nên chờ tiểu thư khỏe hẳn rồi hãy tính, để ngày vui được trọn vẹn cho cả hai nhà. Gia chủ đọc thư xong thì ngồi lặng rất lâu. Câu chữ của nó lịch sự không chê vào đâu được, nhưng ai cũng nghe thấy phía sau nó là sự do dự đã bắt đầu, và sự do dự ấy bắt nguồn từ đúng câu chuyện nghe lỏm ở dãy nhà ngang hôm trước.
Tối hôm đó, cả nhà bàn cách trả lời lá thư. Phu nhân nói nên trả lời bình thường, nhận lời chờ đợi của nhà trai như một sự quan tâm tử tế, không để lộ chút nao núng nào. Vĩnh Khang thì nóng nảy nói nhà ta không cần phải nín nhịn như vậy, nhưng gia chủ gạt đi, nói lúc này điều quan trọng nhất là thời gian: mỗi tuần giữ được sự yên ổn là thêm một tuần cho ông Thẩm tra cứu. Lá thư trả lời được viết ngay đêm đó bằng giọng điệu hoàn toàn bình thản, cảm ơn sự quan tâm của nhà thông gia và hẹn sẽ bàn lại việc lễ hỏi vào đầu xuân khi tiểu thư đã khỏe hẳn.
Đêm đó, Kính Nghiêu lên lầu đông thăm Uyển Thanh theo lệ và thấy cô đang ngồi thêu tiếp khung cành mai của mình dưới ánh đèn. Tay cô đã vững hơn những ngày gần rằm nhiều, mũi kim đi đều và chắc. Cô nói những ngày giữa tháng là những ngày cô thấy mình bình thường nhất, và cô quý những ngày ấy theo một cách mà người ngoài không hiểu được. Mỗi ngày bình thường là một ngày cô được làm chính mình trọn vẹn, không phải chờ đợi một đêm nào đang tới gần. Ông ngồi nghe cô nói, ghi nhớ từng lời, và càng hiểu rõ cái giá mà cô gái này đang trả cho một đặc điểm mà cô không hề chọn cho mình.