Lên Hương - Chương 163: Ý nghĩa của lên hương
Những ngày giáp Tết, xóm Chợ Quán rộn ràng hẳn lên. Nhà nhà gói bánh chưng, bánh tét, treo đèn lồng, dọn dẹp nhà cửa. Mùi nhang trầm, mùi bánh chưng…
Nội dung chương
Những ngày giáp Tết, xóm Chợ Quán rộn ràng hẳn lên. Nhà nhà gói bánh chưng, bánh tét, treo đèn lồng, dọn dẹp nhà cửa. Mùi nhang trầm, mùi bánh chưng luộc, mùi hoa vạn thọ quyện vào nhau thành mùi Tết đặc trưng của phương Nam.
Trong tiệm Vạn Niên Cư, chú Bảy triệu tập một cuộc họp gia đình, gồm hai chú cháu, Bé Ba, và cả đội đạo tỳ. Ông ngồi ở ghế chủ tọa, vẻ mặt nghiêm túc hiếm thấy.
- Tết này, tiệm mình sẽ tổ chức lễ Lên Hương vào đêm 30, - ông tuyên bố, giọng vang và chắc.
Cả nhóm ồ lên. Diệp An hỏi ngay:
- Lễ Lên Hương là lễ gì vậy chú? Con chỉ nghe nói cúng tất niên, cúng giao thừa, chứ chưa nghe lễ Lên Hương bao giờ. Có phải là lễ riêng của nghề mình không?
Chú Bảy mỉm cười, rót một chén trà, chậm rãi giảng:
- "Lên hương", theo nghĩa đen, là dâng hương lên. Nhưng với nghề của mình, "lên hương" có một ý nghĩa sâu xa hơn nhiều. Người ta thường nghĩ đốt nhang là để cho có, để làm lễ cho xong. Nhưng không phải vậy. Mỗi nén hương mình thắp lên, là một lời mời. Mời người đã khuất về ăn Tết với gia đình, mời họ về chứng giám cho con cháu, mời họ về để mình nói lời cảm ơn.
Ông ngừng lại, nhìn quanh một lượt:
- Cả năm, người khuất ở một nơi, người sống ở một nơi. Đêm 30 Tết, là đêm duy nhất trong năm mà ranh giới giữa hai cõi mỏng nhất, người khuất có thể về thăm nhà. Mình thắp hương, là mình mở cửa đón họ về. Mỗi nén hương là một lời cảm ơn: cảm ơn họ đã phù hộ cho gia đình cả năm bình an, cảm ơn họ đã để lại cho mình những bài học, những kỷ niệm.
Diệp An nghe mà lòng xao động. Anh làm nghề tang đã gần nửa năm, đã tiễn đưa bao nhiêu người, nhưng chưa bao giờ nghĩ sâu về ý nghĩa của nén hương như vậy.
- Vậy lễ Lên Hương của tiệm mình thì sao hả chú? - Bé Ba hỏi.
- Tiệm mình đặc biệt hơn, - chú Bảy cười. - Tiệm mình không chỉ thờ một gia đình, mà là nơi tiễn đưa bao nhiêu người. Đêm 30 này, chú muốn tổ chức một bữa tất niên cõi âm, mời tất cả những khách hàng cũ của tiệm về dự. Họ đã từng là khách của mình, mình đã tiễn đưa họ, giờ mình mời họ về ăn Tết, để họ biết mình không quên họ.
Cả nhóm ồ lên thích thú. Tư Hủ Tiếu vỗ đùi:
- Ý hay đó! Tiệc tất niên cho ma! Tao sẽ nấu một nồi cháo cúng to nhất từ trước tới nay!
- Chú Tư ơi, ma không ăn được cháo nóng đâu, - Bé Ba nhắc lại bài cũ. - Ma chỉ ngửi mùi thôi.
- Thì tao nấu cho thơm, cho các cụ ngửi, - Tư Hủ Tiếu cãi. - Mà người sống mình cũng ăn được, một công đôi việc.
Cả nhóm cười vang. Chú Bảy phân công công việc: đội đạo tỳ phụ trách dựng bàn cúng ngoài sân, trang trí đèn lồng; Tư Hủ Tiếu lo phần ẩm thực, gói bánh chưng, nấu cháo cúng; Bé Ba lo phần... lễ tân, đón khách cõi âm; còn Diệp An thì phụ chú Bảy chuẩn bị nghi thức cúng, từ khấn vái đến sắp xếp lễ vật cho đúng phép tắc cổ truyền.
- Nghi thức cúng gồm những gì hả chú? - Diệp An hỏi.
- Ba phần, - chú Bảy giơ ba ngón tay. - Một, dọn bàn thờ tổ nghề, thắp nhang trầm. Hai, bày mâm cúng tất niên: bánh chưng, xôi gấc, gà luộc, hoa quả, trà rượu. Ba, đúng 0 giờ đêm 30, chú chủ lễ, cháu phụ khấn, đọc văn tế mời các vị về dự. Văn tế này chú đã soạn sẵn, cháu học thuộc đi.
Ông đưa cho Diệp An một tờ giấy dó, trên đó viết bài văn tế bằng chữ Quốc ngữ xen lẫn chữ Nôm. Diệp An đọc qua, thấy bài văn tế viết rất cảm động, nhắc đến từng vị khách hàng cũ bằng tên, kể lại công đức của họ khi còn sống, mời họ về dự bữa tất niên.
- Chú nhớ hết tên các cụ hả? - Diệp An ngạc nhiên.
- Nhớ chứ, - chú Bảy cười. - Mỗi người đến với tiệm mình, chú đều nhớ. Lão Tư kèn, Bé Tí, cụ bà Năm, ông Sáu Đạn, Hà My, Bảy Lửa, cô Mười, cô Sáu Đồng, thầy Tám... Mỗi người là một câu chuyện, mỗi người là một bài học. Quên sao được.
Diệp An nhìn danh sách tên trong bài văn tế, lòng dấy lên một cảm xúc khó tả. Những con người này, anh đã từng vẽ nắp hòm cho họ, đã từng nghe tiếng lòng của họ, đã từng tiễn đưa họ. Giờ đây, anh sẽ mời họ về ăn Tết. Nghĩ đến đó, mắt anh hoe đỏ.
Những ngày sau đó, cả tiệm bận rộn chuẩn bị. Đội đạo tỳ dựng một bàn cúng lớn ngoài sân, phủ vải đỏ thêu chữ phúc, bày biện đẹp mắt không thua gì bàn cúng của nhà giàu. A Lực còn khéo tay cắt tỉa hoa quả thành hình rồng phượng, khiến ai cũng trầm trồ. Tư Hủ Tiếu gói hơn chục cái bánh chưng, thức suốt một đêm để luộc, mùi thơm lan khắp xóm, mấy đứa trẻ con cứ lảng vảng quanh nồi bánh mà nuốt nước bọt. Bé Ba thì hăng hái tập làm "lễ tân trực Tết", cô bé may một bộ áo dài đỏ bằng vải vụn xin được của bà Hai Xuyến, mặc vào trông xinh xắn hẳn ra, còn tập đi tập lại điệu bộ cúi chào khách cho thật duyên.
- Em đẹp không anh Hai? - Cô bé xoay một vòng khoe, tà áo dài bay bay.
- Đẹp, - Diệp An cười. - Lễ tân trưởng của tiệm mà. Mà em tập cúi chào làm gì, khách của mình là ma, họ có câu nệ lễ nghi đâu.
- Thì phải chuyên nghiệp chứ, - Bé Ba nghiêm mặt. - Lễ tân là bộ mặt của tiệm, phải duyên dáng, phải niềm nở. Em còn tập cả câu chào nữa nè: "Kính chào quý khách cõi âm, chúc quý khách ăn Tết vui vẻ!"
Cả nhóm cười ồ lên. Chú Bảy xoa đầu cô bé:
- Giỏi lắm. Tết này em là ngôi sao của tiệc đó.
Chú Bảy thì bận rộn với việc trang trí đèn lồng. Ông treo thêm hàng chục chiếc đèn lồng sen trắng quanh tiệm, khiến cả con hẻm sáng rực như ban ngày. Ông nói:
- Đèn càng sáng, đường về của các cụ càng rõ.
Một buổi tối, khi mọi việc đã chuẩn bị gần xong, Diệp An ngồi bên cạnh chú Bảy, nhìn bàn cúng đã bày biện tươm tất, bỗng nảy ra một ý:
- Chú ơi, con có ý này. Năm nay, mình không chỉ mời các cụ về dự, mà mình còn tổ chức cho các cụ một bữa tiệc thật vui, như tiệc tất niên của người sống vậy. Có văn nghệ, có kể chuyện, có... có cả lì xì nữa.
- Lì xì cho ma? - Chú Bảy tròn mắt.
- Dạ, - Diệp An cười. - Mình đốt vàng mã hình bao lì xì, gửi cho các cụ. Để các cụ cũng có Tết như người sống.
Chú Bảy suy nghĩ một lúc, rồi vỗ đùi đánh đốp:
- Hay! Ý này hay đó! Chú sống hơn năm mươi năm mà chưa nghĩ ra. Thằng cháu của chú giỏi thật!
Bé Ba nghe vậy thì reo lên:
- Vậy em sẽ làm MC! Em sẽ giới thiệu từng cụ lên sân khấu... à không, lên bàn cúng phát biểu!
- Ma mà cũng phát biểu, - A Lực cười. - Tiệc này vui đây.
Cả nhóm lại cười vang, ai cũng háo hức chờ đến đêm 30. Diệp An nhìn quanh, thấy khuôn mặt ai cũng rạng rỡ, lòng anh ấm áp lạ thường. Đây sẽ là một cái Tết đặc biệt nhất trong đời anh, một cái Tết mà người sống và người khuất cùng sum họp.
Đêm xuống, Diệp An ra gian thờ thực hiện bài khấn giữ mạch như mọi đêm. Khi khấn xong, anh đứng lặng một lúc, nhìn lên bàn thờ tổ nghề, thầm nói: "Tổ tiên ơi, Tết này tiệm mình sẽ vui lắm. Các cụ ở trên trời nhớ về dự nhé. Nhớ dẫn cả những vị khách cũ của tiệm về nữa, để tiệm mình đông vui như một gia đình lớn."
Ngoài sân, những chiếc đèn lồng sen trắng đung đưa trong gió đêm, ánh sáng trắng ấm áp phủ lên bàn cúng đã chuẩn bị sẵn, lên những chiếc bánh chưng xanh mướt, lên nụ cười của những người đang háo hức chờ Tết, như đáp lại lời anh.
Chỉ còn vài ngày nữa là đến đêm 30. Một đêm mà ranh giới giữa hai cõi sẽ mỏng nhất, mỏng như tờ giấy dó. Một đêm mà những người đã khuất, những người mà anh đã từng tiễn đưa, sẽ trở về trong ánh đèn lồng sen trắng.