MA BẮT VÍA GỐC KƠ-NIA ĐẮK LẮK - Chương 20: Già Làng Tới Ký Túc Lâm Trường
Chiều ngày hai mươi ba tháng bảy, già làng Ama Y Krông Niê tới khu ký túc lâm trường khi hoàng hôn vừa buông xuống. Ông đi cùng cháu gái H'Blia Niê,…
Nội dung chương
Chiều ngày hai mươi ba tháng bảy, già làng Ama Y Krông Niê tới khu ký túc lâm trường khi hoàng hôn vừa buông xuống. Ông đi cùng cháu gái H'Blia Niê, người đã chạy về nhà dài báo tin từ tối hôm trước. Lương Văn Hòa là người dẫn hai ông cháu đi qua sân trạm, tay anh cầm cuốn sổ theo dõi của Nguyễn Thị Thu Hằng đã nhàu đi vì được mở ra quá nhiều lần.
Trần Ngọc Mai ngồi trên chiếc ghế thấp trước hiên phòng, lưng tựa vào vách, tay ôm một chén nước ấm. Thấy già làng tới, cô vội đứng dậy chào theo thói quen lễ phép của người nhỏ tuổi. Ông gật đầu đáp lại, bảo cô cứ ngồi xuống, giọng ông chậm rãi và hiền như mọi lần cô gặp ông ở nhà dài.
Hằng bưng ra một ấm trà nóng và mấy chiếc chén nhỏ. Cả nhóm ngồi quây lại trước hiên phòng trong ánh sáng cuối ngày đang tắt dần. Xa xa, tiếng mưa bụi bắt đầu rơi trở lại trên những tán cây quanh khu trạm. Không khí của buổi gặp mặt này khác hẳn những lần Mai ghé nhà dài trước đây. Lần này, già làng tới vì bệnh của cô, và cuốn sổ trong tay Hòa là lý do của cả chuyến đi.
Hòa mở sổ ra và đọc lại từ đầu cho già làng nghe. Anh đọc chậm rãi, không thêm bớt một chữ nào. Ngày đầu ngây dại và kết luận thiếu máu của trạm y tế. Buổi chiều quên tên đồ vật quen thuộc trong phòng. Cái đứng lặng gần một giờ trước cửa kho trong mưa. Tiếng cú ba tiếng và cái đứng dậy giữa bữa cơm tối. Rồi hai đêm mộng du, một đêm nửa đường, một đêm tới tận bìa rừng nguyên sinh.
Già làng ngồi nghe từ đầu tới cuối mà không chen vào một lời nào. Đôi mắt đã kém của ông nhìn xuống trang sổ, nhưng tai ông không bỏ sót một chi tiết nào. Thỉnh thoảng, ông gật đầu rất khẽ ở những chỗ Hòa đọc tới dấu chân trần trên bùn, tới cửa thông gió mở hé và tới những chiếc lá co quăn vì lạnh ở bìa rừng. Blia ngồi bên cạnh ông, tay cầm bút ghi lại những điểm ông ra hiệu cần nhớ.
Giữa lúc Hòa đọc sổ, cán bộ Đỗ Văn Thanh cũng bước ra hiên và ngồi xuống phía sau nhóm người. Ông là người đã ký sổ nghỉ bệnh cho Mai và cho cô nghỉ hẳn việc ở kho từ hôm trước. Ông nghe hết câu chuyện mà không chen vào một lời nào, chỉ thỉnh thoảng nhìn sang Mai với ánh mắt lo lắng của một người quản lý đã quen mặt từng công nhân trong trạm.
Thanh là người ngoài buôn, không rành việc cúng bến nước của người Ê Đê. Nhưng ông tôn trọng già làng như cả vùng này vẫn tôn trọng. Ông nói một câu ngắn gọn khi Hòa đọc xong phần đầu của cuốn sổ, rằng phía trạm sẽ tạo mọi điều kiện về người và thời gian. Còn phần việc thuộc về buôn, ông xin nghe theo lời của Ama.
- Phía trạm chúng tôi chỉ biết giữ người và ghi chép. Thanh nói. Còn bệnh này đi tới đâu, phải nhờ Ama xem giúp cho cháu nó.
Già làng gật đầu cảm ơn ông cán bộ, rồi ra hiệu cho Hòa đọc tiếp. Thái độ của ông từ đầu buổi tới giờ vẫn chậm rãi và chắc chắn như vậy. Ông không vội kết luận, cũng không nói một lời nào thừa. Mỗi chi tiết trong cuốn sổ, ông đều nghe như nghe một lời khai cần đối chiếu cẩn thận.
Khi Hòa đọc tới đoạn cuộc gọi điện thoại buổi sáng nay, già làng giơ tay ra hiệu dừng lại. Ông hỏi Mai có mặt ở đó rằng lúc nghe điện thoại, cô có thật sự không nhận ra giọng chị họ mình không. Mai cúi đầu, đáp khẽ rằng cô nghe rõ tiếng mà không biết người. Ông gật đầu, bảo Hòa đọc tiếp tới hết cuốn sổ rồi mới gấp lại.
Đọc xong, Hòa đặt cuốn sổ xuống chiếc bàn nhỏ giữa mọi người. Già làng im lặng một lúc lâu, lâu tới mức tiếng côn trùng ngoài rẫy nghe rõ mồn một. Rồi ông ngẩng lên, nhìn thẳng vào chuỗi hạt trên cổ Mai. Ông nhìn nó từ xa, không đưa tay chạm vào, cũng không bảo cô tháo xuống hay đưa lại gần. Ánh mắt ông dừng ở hạt giữa to hơn hẳn các hạt còn lại, nơi có một vết sứt nhỏ ở mép.
- Chuỗi này không phải vật thường đâu. Ông nói chậm rãi, từng tiếng một. Nó là vật dẫn.
- Vật dẫn là sao, thưa Ama. Hằng hỏi, giọng cô đã hơi run.
- Là thứ giữ đường cho vía bị gọi đi theo. Ông đáp. Quanh bến nước của buôn mình có một thứ ma bắt vía mà người Ê Đê gọi là Yang Rơng. Nó không có hình thù gì hết. Nó chỉ tới bằng sương đen lạnh toát, bằng tiếng lá xào xạc đuổi theo sau lưng người ta, và bằng tiếng cú kêu ba tiếng lúc hoàng hôn.
Mai nghe tới đó thì bàn tay cô bất giác siết chặt lấy chén nước. Ba dấu hiệu già làng vừa kể, cô đã gặp đủ cả ba trong những ngày qua. Sương đen sau lưng trên đường về ký túc. Tiếng lá đuổi theo trong đêm dìu cô từ bìa rừng trở về. Và tiếng cú ba tiếng đã làm cô buông đũa đứng dậy giữa bữa cơm tối. Cô nhìn ông, chờ ông nói tiếp, trong lòng vừa sợ vừa như được gọi đúng tên một điều mình đã mang theo nhiều ngày.
Già làng nói tiếp, giọng ông trầm xuống. Yang Rơng chỉ bắt vía người đang đeo hay đang giữ vật dẫn gắn với nó. Người không giữ vật dẫn thì nó chỉ làm cho lạc đường một lúc, như chuyện của Hằng trong rẫy cà phê lúc chạng vạng hôm qua. Còn người đeo vật dẫn như Mai, vía sẽ bị kéo đi từng đêm, từng bậc một, đúng như những gì cuốn sổ này đã ghi lại không sai một dòng nào.
Đúng lúc ấy, từ phía bến nước xa xa, tiếng chim cú lại vang lên trong bóng tối đang xuống. Một tiếng trầm đục, rồi một quãng lặng dài, rồi tiếng thứ hai, rồi tiếng thứ ba cách quãng như hai tiếng trước. Đây là lần cú kêu ba tiếng thứ 3, và lần này nó vang lên ngay trước mặt già làng của buôn Kô Siêr. Cả nhóm ngồi trước hiên cùng im lặng nghe cho tới khi dư âm cuối cùng tan hẳn vào tiếng mưa bụi.
Mai là người phản ứng rõ nhất trong nhóm. Cô khẽ rùng mình, thân người hơi nghiêng về phía cửa như hai lần trước, nhưng lần này Hằng đã nắm chặt tay cô từ trước. Già làng nhìn cảnh ấy rất lâu, rồi ông khẽ gật đầu như vừa xác nhận một điều ông đã đoán từ lúc nghe đọc sổ.
- Nó gọi đấy. Ông nói khẽ. Hoàng hôn nào nó cũng gọi một lần như thế, cho tới khi vía đi đủ xa.
Sau một lúc im lặng, già làng quay sang Mai và hỏi câu hỏi quan trọng nhất của buổi chiều hôm ấy. Ông hỏi chuỗi hạt trên cổ cô từ đâu mà có. Ông hỏi chậm rãi, rõ ràng, và nhìn thẳng vào mắt cô khi hỏi. Ông nói muốn cúng gọi vía cho cô thì trước hết phải biết vật dẫn này từ đâu ra, thuộc về nơi nào, vì sai một dữ kiện về nguồn gốc là lễ không thành.
Căn hiên nhỏ bỗng trở nên yên tĩnh lạ thường. Hằng nhìn em họ, Hòa nhìn xuống cuốn sổ, Blia ngừng bút giữa trang giấy. Mai cầm chén nước đã nguội trong tay, môi cô mấp máy một lúc lâu. Trong đầu cô, hình ảnh bờ suối cạn chiều hôm ấy hiện lên rõ ràng tới từng hạt mưa. Cô thấy lại chuỗi hạt mắc trong rễ cây bên bờ nước rút, thấy bàn tay mình cúi xuống nhặt nó lên.
Nhưng rồi nỗi sợ bị mắng, nỗi sợ mang tiếng phá điều kiêng của buôn, và nỗi sợ phải thừa nhận mình đã giấu chuyện suốt nhiều ngày qua cùng lúc kéo cô lại. Mai cúi đầu xuống và nói ra câu trả lời mà cô đã nói từ ngày đầu tiên.
- Chuỗi này con mua ở chợ phiên, thưa Ama. Con thấy đẹp nên mua đeo, không có gì lạ đâu ạ.
Già làng nhìn cô rất lâu sau câu trả lời ấy. Ông không gặng hỏi thêm, cũng không tỏ vẻ giận dữ. Ông chỉ khẽ lắc đầu, đặt chén trà chưa uống hết xuống bàn và nói bằng giọng chậm rãi mà nặng trĩu. Ông nói nguồn gốc vật dẫn mà sai thì ông không cúng gọi vía được. Ông không nhìn thấy hình thù của Yang Rơng, không nói chuyện được với nó, và càng không tự biết được một vật lạ thuộc về ai. Ông phải dựa vào lời thật của người đeo vật, vào gia phả và lời kể của buôn mới lần ra được đường cho vía trở về.
- Người nói dối về vật dẫn thì vía không nghe đường về. Ông nói, đứng dậy trong ánh hoàng hôn đã tắt hẳn. Khi nào cô gái này nói thật về chuỗi hạt, khi ấy già mới làm lễ được. Còn bây giờ, già có khấn tới sáng thì vía cũng không về nổi đâu.
Trước khi ra về, già làng còn dặn thêm mấy điều rất cụ thể. Ông dặn không ai được tự ý tháo chuỗi khỏi cổ Mai, dù thấy cô ngủ mê hay sốt nhẹ. Ông nói vật dẫn đang đeo trên người thì cứ để yên như vậy, xử lý sai cách chỉ làm vía rối thêm. Ông cũng dặn không ai tự làm lễ ở ký túc hay ở bất cứ nơi nào khác ngoài bến nước, vì lễ gọi vía chỉ có một nơi đúng là bến nước dưới gốc cây của buôn.
Hằng nghe từng lời dặn và gật đầu ghi nhớ. Cô hỏi ông một câu cuối cùng, giọng cô nhỏ đi vì sợ nghe câu trả lời. Cô hỏi bệnh của Mai còn được bao nhiêu đêm nữa thì nguy hiểm thật sự. Già làng im lặng một lúc lâu mới đáp rằng ông chưa nói chắc được điều gì khi nguồn gốc vật dẫn còn chưa rõ. Ông chỉ biết mỗi đêm mộng du là một quãng đường vía bị kéo xa thêm, và không ai nên để quãng đường ấy đi tới điểm cuối cùng.
Ông dặn Hằng và Hòa canh giữ Mai cẩn thận trong những đêm tới, dặn có động tĩnh gì thì cho Blia hay ngay trong đêm. Rồi ông cùng cháu gái đi ra khỏi dãy ký túc, bóng hai ông cháu khuất dần trên con đường đất đỏ ướt mưa hướng về nhà dài ở đầu buôn. Mai ngồi lại trước hiên, tay giữ chặt chuỗi hạt trên cổ, nhìn theo bóng già làng mà không nói được một lời nào.
Đêm ấy, Mai nằm trên giường rất lâu mà không ngủ được. Lời của già làng cứ quay lại trong đầu cô, rõ ràng như tiếng gọi giữa đêm vắng. Cô biết mình vừa để vuột mất cơ hội được giúp đỡ đầu tiên, vì một lời nói dối mà chính cô cũng không hiểu vì sao mình cứ bám chặt lấy nó không buông.